Вы тут

Наступствы ўрбанізацыі, пра якія мы не думалі


Бабця Рая, якую паклалі ў адну з палат у панядзелак, ужо да серады далася ў знакі ўсяму аддзяленню. Дзевяностагадовая бабуля трапіла ў бальніцу з моцнай прастудай, але аказалася дужая ў нагах і руках і надзіва ўпартая. Ноччу яна выходзіла з палаты і ішла гуляць па калідоры, перабудзіўшы пры гэтым (прычым свядома, трасучы за ногі і патрабуючы «Уставай!») усіх сваіх суседак. Днём таксама, калі не згледзіш, бабка зноў была на калідоры і цікавала ва ўсе палаты, пужаючы пацыентаў, асабліва мужчын. Санітаркі цярпліва прыводзілі бабку на месца, садзілі на ложак, супакойвалі. Снатворнае яна браць адмаўлялася катэгарычна: маўляў, вы мяне хочаце атруціць. Увогуле даверу да незнаёмых людзей у яе не было ні каліва, таму ўсе свае рэчы: і прадукты, і адзенне, і абутак — склала ў адзін хатулёк і трымала на ложку каля падушкі, кожныя паўгадзіны абмацваючы, правяраючы, ці ўсё на месцы...


«Што за дзеці — збылі з рук бедную старую!» — кінуў у роспачы хтосьці з наведвальнікаў. Але яно насамрэч зусім не так. Да бабулі кожны дзень прыходзіла дачка — сама ўжо немаладая кабета. Прасіла прабачэння ў суседак па палаце за турботы. Ласкава ўпрошвала: «Паеш, мамачка», папраўляла скамечаную за бяссонную ноч пасцель, гладзіла маці па нязграбных напрацаваных руках. Бабуля супакойвалася, але не надоўга, раптам узвівалася, пачынала трывожна пытацца: «А грошы дзе? Ты прывезла мае грошы?!» — «Тут, мамачка, твае грошы», — ледзь не плачучы адказвала дачка, дастаючы з кішэні ў старой загорнутыя ў насоўку купюры. «Нікому не верыць, — скрушна тлумачыла выпадковым назіральнікам, — столькі год жыла адна ў амаль пустой вёсцы. Толькі сёлета ледзь угаварылі да нас перабрацца. Думала ехаць даглядаць яе сама ў родную хату, але дзе ж ты тут усё кінеш — муж, унукі... Яна і ў нас па кватэры па начах блудзіць, не можа зразумець, дзе яна, дадому просіцца...»

Сёння бабку Раю павінны выпісаць: прастуду ёй вылечылі. Дачка забярэ яе да сябе, і ўжо ў гарадской цёплай кватэры бабка будзе блукаць па начах, шукаць свае грошы, якія ляжаць у кішэні, прасіцца дадому, капрызіць без прычыны — старыя ж, яны часам як малыя дзеці. Дачка будзе разрывацца паміж сваёй любоўю да маці, абавязкам перад ёй і імкненнем зрабіць так, каб усё было як раней, каб муж быў спакойны і задаволены, каб самой адпачываць уначы пасля штодзённых клопатаў. Чым усё скончыцца — не ўгадаеш. Можа, бабка так і застанецца дажываць свой век з дзецьмі пад клапатлівай апекай дачкі і раздражнёным позіркам зяця. Можа, цярпення ў іх не хопіць і яны адправяць маці ў які інтэрнат або на сацыяльны ложак у бальніцы і будуць шукаць і не знаходзіць сабе апраўдання кожны дзень, кожную хвіліну. Можа, бабка сваёй упартасцю пераможа ўсіх і прымусіць завезці яе назад у родную хату. І там да яе будзе хадзіць сацыяльны работнік, і дачка паспрабуе супакоіць гэтым сваё сумленне, а яно не будзе супакойвацца... З упэўненасцю можна сказаць толькі адно: шчаслівых людзей (самых родных, якія любяць адно аднаго) у гэтай гісторыі — пры любым варыянце яе развіцця — ужо не будзе.

Гэта бяда і крыж менавіта гэтага пакалення беларусаў — тых, каму сёння пяцьдзясят—шэсцьдзясят. Непрыкаяныя састарэлыя бацькі. Першым заўсёды цяжка, а яны першыя вось так балюча адчуваюць на ўласным горкім досведзе наступствы масавага сыходу маладых вяскоўцаў у горад, які ў далёкіх ужо 70-х—80-х вельмі нават заахвочваўся. З вясковай хаты пасля школы з'язджалі ўсе дзеці, заставаліся толькі бацькі ды дзед або бабка. Менавіта тады зламалася нешта важнае ў нашай традыцыйнай сістэме грамадскага ладу. Парушылася повязь, пераемнасць пакаленняў, бо дагэтуль не было ніколі ў беларусаў так, каб з бацькамі (ці зусім побач з імі) не заставаўся жыць ніхто з дзяцей. І павучальная казка пра зэдлік — гэта менавіта наша, народная казка, на якой усе мы гадаваліся. (Памятаеце, яна пра малога хлопчыка, які, убачыўшы, як бацька пасадзіў свайго старога бацьку не за сямейны стол, а на зэдліку за печ, пачаў габляваць дошчачку. А калі бацька спытаўся, навошта, адказаў: «Буду, татка, рабіць табе зэдлік, ты ж хутка стары станеш, я цябе за печ пасаджу». Канешне, дзеда тут жа вывелі з-за печы і пасадзілі на пачэснае месца за сталом.)

У нас жа і дамы для састарэлых, і тыя самыя сацыяльныя ложкі, і дамы часовага знаходжання, дзе збіраюць на зіму адзінокіх немаладых людзей, з'явіліся зусім нядаўна, бо раней у іх проста не было патрэбы. Цяпер усё інакш, але казка пра зэдлік яшчэ сядзіць у нашых галовах, у свядомасці. І ў тым, што родны чалавек (які, як нярэдка бывае, наадрэз адмовіўся пераязджаць у горад да дзяцей «цэглу нюхаць») хоць і не побач, але ў доглядзе, няма ніякага суцяшэння. Калі ж бацька ці маці на пераезд усё ж пагаджаецца, усім даводзіцца прывыкаць і прыстасоўвацца, дзесьці ламаючы звычайны шматгадовы лад, амаль як чужым людзям, бо доўгія гады жылі не адной сям'ёй, а на адлегласці і бачыліся толькі на выхадныя. І нічога тут не папішаш, і ўніверсальнага выйсця, каб усім дарагім адно аднаму людзям было добра і спакойна, мы пакуль не знайшлі. Можа, таму з наступленнем халадоў у нашых вялікіх гарадах так шмат дарослых людзей з заклапочанымі і крыху вінаватымі тварамі?..

Нядаўна ў адной амерыканскай пісьменніцы прачытала адну прытчу. Арол з апошніх сіл пераносіў на спіне праз глыбокую цясніну свайго сына, які яшчэ не ўмеў лётаць. Калі небяспечнае падарожжа скончылася, арол спытаў у малога: «Ну, што, а калі я стану знямоглым, а ты будзеш дужай дарослай птушкай, ты панясеш мяне на сваіх плячах?» — «Не, бацька, — адказала птушаня. — Тады на плячах я буду несці свайго сына...»

Іншыя часы — іншыя казкі?..

Алена ЛЯЎКОВІЧ

alena@zviazda.by

Загаловак у газеце: Свая ноша

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у Беларусі трансплантуюць органы

Як у Беларусі трансплантуюць органы

І чаму да нас на аперацыі едуць замежнікі.

Грамадства

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Там адбываюць пакаранне мужчыны, упершыню асуджаныя за незаконны абарот наркотыкаў.

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.