Вы тут

Людміла Рублеўская: “Цудоўна, калі прыўносім прыгажосць у сваё жыццё…”


Завяршыўся літаратурны конкурс для чытачоў часопіса “Алеся”, вынікам якога стаў “Ліпеньскі сшытак”, што надрукаваны ў гэтым нумары. Літаратурным кансультантам праекта была вядомая беларуская паэтэса, пісьменнік, драматург, літаратурны крытык Людміла Рублеўская.

Пра ўражанні ад конкурса, пачынаючых літаратараў і шляхі, якія яны выбіраюць, наогул, пра захапленне літаратурнай творчасцю і сённяшні дзень беларускай паэзіі і прозы мы гутарым за кубачкам гарбаты з Людмілай РУБЛЕЎСКАЙ.


Людміла любіць падарожнічаць.

— Людміла, свой першы верш вы надрукавалі ў 18 гадоў у газеце “Знамя юности”. Што паклікала вас да заняткаў літаратурнай творчасцю? Вас сёння матывуе прызнанне шматлікіх чытачоў? Вашы творы сталі бестселерамі, яны перакладзеныя на дзясяткі моў свету.

— Найперш мяне матывуе тое, аб чым я хачу сказаць людзям. Калі мне штосьці баліць – мне важна выказацца. Нават асабліва не турбуе, ці будзе гэта ляжаць у мяне ў стале, ці будзе гэта надрукавана…

Я належу да пакалення “Тутэйшых” – так называлася літаратурнае аб’яднанне творцаў, якое прыйшло ў літаратуру ў час перабудовы, у канцы 1980-х. Мы ўсе тады пісалі “ў стол”, з усведамленннем, што гэта ніколі не будзе надрукавана.

Таму што мы пісалі  яшчэ ва ўмовах былой ідэалагічнай сістэмы.

— Вы лічыце, што ствараць у супрацоўніцтве з сістэмай немагчыма? Некаторым жа ўдаецца?..

— Ну дык я ж не кажу, што ва ўсіх творцаў адзіны шлях! У мяне свой. Я лічу, што само паняцце “паэзія”, паняцце “паэт” азначаюць неўбудаванасць у сістэму. Таму што любая сістэма — гэта нейкія рамкі, гэта шаблоны, гэта законы, а творчасць, мастацтва пачынаецца там, дзе шаблоны і стэрэатыпы заканчваюцца. І гэта трэба добра ўсведамляць маладым, якія ідуць у літаратуру.

— Можна лічыць, у вас шчаслівы творчы лёс. Вашы творы друкуюцца, кнігі прадаюцца, яны неаднаразова адзначаліся прэстыжнымі прэміямі. Летась вы сталі лаурэатам Нацыянальнай літаратурнай прэміі за раман «Авантуры Пранціша Вырвіча, здрадніка і канфедэрата». А ў 2013 годзе ўвайшлі ў дзясятку самых паспяховых жанчын Беларусі згодна меркавання  Фонда ААН. Што для вас значыць паспяховасць?

—  Мяне дагэтуль здзіўляе, калі я бачу,што ёсць чытачы, хто таксама перажывае за маіх герояў, каму гэта таксама важна, як і мне. Сённяшні свой стан як паспяховы я не ўспрымаю. Для мяне адзінае важна — тое, што я магу працаваць і мая праца камусьці патрэбна. Тое, што я магу ствараць. І каб ствараць, трэба мець аголены нерв. А стан паспяховасці, задаволенасці — ён пакрывае чалавека нейкім слоем, праз які цяжка прабіцца, у тым ліку і ў творчасці. Таму я пра гэта не задумваюся. Тым больш, што ў нас літаратурная сям’я, мой муж — паэт Віктар Шніп. У жыцці мы вялікія мінімалісты. Мы не ўкладаліся ніколі ў тыя рэчы, якія іншымі прынятыя: у нерухомасць або каб нейкія запасы рабіць...

З мужам Віктарам Шніпам.

— Ведаю, што вы любіце падарожнічаць.

— Так, мы любім падарожнічаць, мне гэта патрэба для душы. Ян Парандоўскі, вядомы польскі пісьменнік, у кнізе пра літаратурны побыт сцвярджаў, што пісьменніку патрэбны толькі ціхі дом, магчымасць час ад часу сустракацца з сабе падобнымі і падарожжы. Для мяне гэта таксама формула шчасця.

— Нехта з вядомых казаў, што ўражанні — адзінае, што ў нас ніхто і ніколі не зможа адабраць…

— Безумоўна. Яшчэ даволі юнай я прачытала творы Сартра, дзе пазнаёмілася з тэорыяй пра дасканалыя імгненні. Там героі рамана калекцыяніравалі дасканалыя імгненні. Вось гэта тое, чым я па жыцці займаюся.

     — Магчыма, менавіта жанчына здольная найбольш чуйна ўспрыняць і найбольш дакладна перадаць боль і светаадчуванне іншых. Дарэчы, а як вы думаеце, гэта выпадковасць, што наша жаночая літаратурная творчасць прывабіла Нобелеўскі камітэт? Я маю на ўвазе атрыманне ў 2015 годзе прэстыжнай прэміі беларускай пісьменніцай Святланай Алексіевіч.

     — Яе кнігі – гэта ў нюансах і бытавых дэталях пададзены псіхалагічны партрэт савецкага чалавека ў савецкую эпоху, запісаны, так бы мовіць, з першых вуснаў. І за кожным творам — такое агромністае ўменне слухаць, уменне ўспрымаць дэталі, супастаўляць іх, выпытваць з рэспандэнта штосьці такое, што хаваецца ў самай глыбіні душы і што другім бы не расказаў…

 — Акрамя актыўнай літаратурнай дзейнасці, вы шмат займаецеся з пачынаючымі літаратарамі — не адзін год кіруеце аб’яднаннем маладых творцаў “Літаратурнае прадмесце”.  Але хіба занятак паэзіяй падуладны многім людзям? Мне заўжды здавалася, што гэта справа для выбраных…

— Ведаеце, пры ўсім маім максімалізме, пры перакананні, што на опернай сцэне могуць спяваць толькі спевакі з пэўнымі дадзенымі, я разам з тым лічу, што той, хто спявае ў Доме культуры, не менш важны для сусвету, чым той, хто спявае ў Нацыянальнай оперы.

Вось тут я таксама стаю на тым, што нельга забараняць чалавеку далучацца да творчасці, нават калі ў яго маленькая іскрынка ёсць.Сусвету ўсё важна. Гэта ж цудоўна, калі чалавек прыўносіць прыгажосць у сваё жыццё! Я толькі “за”, і мне ніколькі не шкада часу на пачаткоўцаў. Больш таго, я мару, каб іх было паболей. Праўда, я за тое, каб больш было вершаў на беларускай мове. Таму што справа майго жыцця — гэта замацаванне беларускай мовы, беларускай культуры.  Літаратура ж — лепшае сховішча для мовы. І не проста сховішча. Гэта месца, дзе яна развіваецца, жыве, адкуль яна далей пойдзе. Таму калі ў каго ёсць пакліканне тварыць — не бойцеся, спрабуйце!

— Няўжо для таго, каб заняцца паэзіяй, дастаткова паклікання?

— Не ўсё так проста… Паэзія — гэта спосаб успрыняцця свету, паэтычнае мысленне. Гэта немагчыма ў сябе выхаваць, штучна навязаць. Але калі яно ёсць хоць бы ў невялікай ступені, я думаю, развіць яго можна. Пры ўмове, што гэта будзе чалавек, апантаны тым, што ён робіць. Таму што ў літаратуры, як і ў любой іншай вобласці творчай дзейнасці, талент — толькі невялікі складнік поспеху. Без вялізнай працаздольнасці і адданасці выбранай справе нічога вартага, на жаль, не атрымаецца.

— Вы кажаце, што задаткі можна развіць. У вашай практыцы былі прыклады, калі не самы моцны пачынаючы паэт вырас да прызнанага літаратара?

— Так, на маіх вачах рэальна многа ўжо такіх людзей прайшло. Калі чалавек трапляе ў творчы асяродак, калі ён навучаецца ўспрымаць крытыку адэкватна, калі яму ўдаецца ўбачыць слабыя бакі сваёй творчасці, калі ёсць апантанасць і вялікая матывацыя, калі ўдаецца ўздымацца над сабой  — усё атрымліваецца. Былі асобы, якія пісалі на ўзроўні школьных сачыненняў,  і я не думала, што нешта з іх выйдзе. Але была апантанасць, была вялікая праца, і сёння я імі ганаруся. У іх ужо кніжкі ёсць. Аднак само нічога не прыйдзе – гэта ілюзія, што ты будзеш сядзець, чакаць,і цябе раптам асяніць, і ты напішаш нешта супердасканалае.

— Кожны дзень пісаць, аналізаваць, перапісваць, правіць?..

— Ну, так… У Вазнясенскага ёсць цікавы вобраз. Ён параўноўвае паэзію з іржавай вадой. Спачатку адкручваеш кран — цячэ іржавая вада. Трэба пачакаць, каб яна сцякла, і дачакацца, пакуль з’явіцца чыстая. Іншымі словамі, напачатку, каб напісаць адзін добры верш, трэба напісаць сто кепскіх. І яшчэ неабходна, каб ты зразумеў, што тое былі кепскія вершы, а гэты сто першы – добры.

— Гэта значыць, пачынаючым літаратарам у першую чаргу трэба развіваць літаратурны густ?

— Менавіта. Тым больш, што вось літаратурны густ якраз можна развіць. Я працую з маладымі перш за ўсё над гэтым. І яшчэ я адразу звяртаюся да тых, хто прыходзіць у паэзію, у літаратуру, каб яны стараліся пазбавіцца ад шаблоннага мыслення. Таму што паэзія пачынаецца не з таго, што ты навучыўся правільна рыфмаваць і пішаш пра правільныя рэчы: пра бярозку, пра родную хату, маці і любімую вёску… Трэба, каб у вершы было яшчэ і нешта такое, што больш ніхто да цябе ніколі не сказаў і ніколі не апісаў. Адкрыццё нейкае павінна быць! Нейкі вобраз, нейкая асаблівая інтанацыя, якая закране чытача. Вы самі гэта адчуеце, калі вы ўкладзеце гэта ў свой верш.

Гутарыла Кацярына АГЕЕВА

Працяг чытайце у жнівеньскім нумары "Алесі".

Выбар рэдакцыі

Культура

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Як у Чавускім раёне праводзіліся святыя вечары

Традыцыя варажыць на нарачонага прыйшла з язычніцкіх часоў.

Грамадства

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

Мастацкі кіраўнік «Песняроў» пра радасці і складанасці сямейнага жыцця

«Я лічу, што мужчына можа заводзіць сям'ю, калі ў яго ўжо ёсць сваё жыллё або выразная перспектыва, калі яно з'явіцца».

Грамадства

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Небяспечныя гульні. На што трэба звярнуць увагу бацькам падлеткаў

Днямі суд Першамайскага раёна Мінска абвясціў прысуд удзельнікам вечарынкі, падчас якой 19-гадовая дзяўчына загінула ад ужывання псіхатропу

Эканоміка

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Падрыхтаваны праект новага ўказа аб аднаўляльных крыніцах энергіі

Так званая «зялёная» энергетыка ў апошнія гады развіваецца ў нашай краіне хуткімі тэмпамі.