Вы тут

Папараць-кветка над Іркутом


У жывапіснай мясціне, пад абярэгам сібірскай ракі, некранутай прыроды ачышчалі Купаллем сваё жыццё-быццё беларусы Іркуцка і шматлікія госці свята


Па лесе, па лузе мы кветкі збіралі…

Іркуцкія беларусы — за тое, каб старажытныя традыцыі продкаў зберагаліся ў іх аўтэнтычнай прыгажосці й мудрасці, а не расквечваліся ўсялякім кічам ды таннай забаўляльнай папсой. І ў плынь сваіх напаўмістычных дзеяў прыгожыя рамантыкі залучаюць усё больш прыгожых людзей, уводзяць іх у таямнічы, жыццядайны свет Першаверы. У ноч з 23 на 24 чэрвеня — па Сонцы, бо якраз у такую пару ўшаноўвалі Крыніцу Жыцця спрадвеку — яны зладзілі пад Іркуцкам сваё Купалле, што сабрала каля 350 чалавек.

Як вядома, ноч з 23 на 24 чэрвеня — гэта й ёсць “аўтэнтычная” Купальская ноч. Бо, скажуць нам і астраномы, самая кароткая ў годзе. У Расіі, аднак, ды часам і ў Беларусі язычніцкае свята, як ні дзіўна, святкуюць на два тыдні пазней, у ноч з 6 на 7 ліпеня: па новым каляндарным стылі, уведзеным пасля рэвалюцыі. Так і ўвайшло ў нашае жыццё мноства казусаў: і Каляды — пасля Новага Года, і Стары Новы Год, і язычніцкае Купалле… па праваслаўным календары. Беларусы ж і цяпер шануюць традыцыі продкаў, памятаючы вытокі свята, вось і адзначаюць Купалле ў найкароткую ноч. Прычым — на прыродзе, з жывою вадою — бо на берагах чыстых рэчак, у абдымках дзівосных Купальскіх траў і кветак. Сёлета Іркуцкі беларускі клуб “Крывічы” зладзіў Купалле на ўзбярэжжы рэчкі Іркут, паблізу вёскі Смаленшчыны Іркуцкага раёна. Да вечара 23 чэрвеня сабралася там шмат людзей: хто самаходзь, хто й на спецыяльна замоўленых для таго аўтобусах. Пашпартоў і радаводаў тут не пытаюцца: далучыцца да Купалля можа любы, хто жадае паглядзець на старадаўнія абрады, паўдзельнічаць у іх, адпачыць і нібы пабываць у іншым вымярэнні.

І вось — прыехалі. Мужчыны ўзяліся ладзіць лагер, а жанчыны абсалютна ўсіх узростаў рушылі па кветкі на вянкі. Хадзілі мы ў лесе, хадзілі ў лузе, вялізныя букеты назбіралі ды ўсе зноў сабраліся на паляне. Дзяўчаты паселі вянкі звіваць, спяваючы пры тым традыцыйныя Купальскія беларускія песні. Мы ўтварылі адзін вялікі круг, куды мужчынам, нават фатографам і аператарам, ходу няма. “Інакш магію дзейства парушым”, — тлумачыць прадстаўнік клуба “Крывічы”, вядучы свята Алег Рудакоў. Тым часам нехта з купальшчыцаў, хто на Купаллі штогод, вянкі з лёгкасцю звівае, хтосьці — згадвае напаўзабытыя рухі з дзяцінства, хто й вучыцца ўпершыню, паглядаючы на суседак па крузе. А ўрэшце кветкавыя кароны ўпрыгожваюць усіх.

А сонца патрохі ўжо амаль села, пара для Агню настае. Бо ў Купальскую ноч ад заходу і да світання, казалі мудрыя продкі, абавязкова павінна вогнішча гарэць, і ні ў якім разе нельга даць яму згаснуць. Каб яго запаліць, на паляне чаруюць па чарзе галоўныя героі свята: Князь Купаліш ды Багіня Купалінка. Менавіта Купалішу выпадае здабыць Агонь па- старому: з дапамогай крэсіва. Прычым таямніцу тую не павінны бачыць жанчыны — таму ўсе іншыя мужчыны шчыльна Князя абступілі, спінамі затулілі. Нарэшце гарыць! З запаленай паходняй Купаліш і Купалінка абышлі ўсіх па крузе, затым запалілі вогнішча. Вакол яго мы й пачалі вадзіць карагоды: традыцыя. Гучаць тым часам і Купальскія песні — гэта дзяўчаты з гурта “Крывічы”. Тыя ж спевы, на сабе адчула, вельмі ўзмацняюць магію Купальскай ночы. І ў карагодзе рукі разрываць ніяк не трэба, каб не парушыць энергетычную плынь свята.

Карагоды патрохі змяняліся танцамі, гульнямі. Танцавалі Польку, Падэспань, Маразулю, гулялі ў Ручаёк. Потым дзяўчыты кідалі свае вянкі праз вогнішча — які хлопец злавіў, з тым дзяўчыне й танчыць. А яшчэ рамянём, чаргуючыся, хлопцы й дзяўчаты выхоплівалі з гурта сабе партнёраў ды цалавалі. Во якія Купальскія гульні ў цнатлівых беларусаў!

Калі ж наступіла поўнач, то рушылі мы шукаць таямнічую Папараць- кветку. Хоць і кажуць, што папараць не цвіце ў прынцыпе, але ж народныя паданні даносяць таямніцу: нібыта раз на год, у Купальскую ноч яна можа зацвісці. Прычым той, хто знойдзе кветку, будзе заўсёды ўдачлівы, здолее адчуваць, дзе схаваны скарбы, разумець мову звяроў і птушак. Праўда, усявед Алег Рудакоў параіў нам усім, як ішлі на пошукі кветкі, не гаварыць нікому, калі хто яе знойдзе — інакш і сіла чарадзейная страціцца. Вось мы й маўчым па гэты час… А для тых, хто ў цуды не надта верыць, у ваколіцах паляны схавалі кветкі бутафорскія ды прапанавалі адшукаць хаця б іх. І пара, што знайшла “падменку”, атрымала хай сабе й не цудадзейную сілу, але ж памятныя падарункі.

Затым прыйшоў час для вогненнага шоу. Спецыяльна запрасілі на свята калектыў “Шанахи”: артысты жанглявалі падпаленымі паходнямі, запускалі феерверкі. Дарэчы, казалі, што ў некаторых мясцовасцях Заходняй Беларусі па гэты час хлопцы на Купалле робяць факелы- паходні на дроце ды, раскручваючы, запускаюць іх як мага вышэй. Прыгажэннае відовішча!

Да канца вогненнага прадстаўлення на паляне з’явіліся раптам Ведзьма з Лесавіком. Эх, патурбавалі ж мы іх, патлумачыў вядучы, таму прыйдзецца плаціць за тое, што прыйшлі ў іх уладанні: варта паказаць ім свой спрыт, каб нас пакінулі ў спакоі. Хлопцы паказвалі сілу: хадзілі па- старому “сценка на сценку”. Толькі не ў бойцы, а проста імкнучыся выцесніць супернікаў і пры тым рук не растуліць. І для дзяўчат былі заданні: на спрыт.

Урэшце задаволеныя талентамі гасцей “гаспадары ўзбярэжжа” сышлі ў цемру, ды знікла й Купалінка! Выказаўшы здагадку, што лясныя госці яе прыхапілі, Алег Рудакоў прапанаваў: будзем шукаць, ратаваць! Ратавальнікам выдалі запаленыя паходні, бо шукаць багіню можна толькі з імі. Тая пара, што ў лесе знайшла Купалінку, атрымала цудоўныя падарункі: у выглядзе вышываных беларускіх ручнікоў.

А як здорава потым было скакаць праз вогнішча, якое ўжо на той час прагарэла. Гэта, кажуць, лякарства ад усіх хвароб: дазваляе амаладзіцца ды ачысціцца, спаліць усе свае беды-праблемы. Ахвочых было шмат, некаторыя скокнулі й па некалькі разоў. Хтосьці спяшаўся ў першых шэрагах, хтосьці чакаў, каб зыркае вогнішча прагарэла яшчэ больш. А як ачысціліся ўсе, хто хацеў, то вогнішча зноў распалілі мацней: каб згатаваць на ім на ўсіх чароўны адвар, які яшчэ ў некаторых мясцовасцях называюць Купальскі крупнік — настой на травах, рэцэптуру якога арганізатары не выдаюць. Зварылі, Купалінка разлівала ўсім найсмачнейшы напой. А тым часам і небасхіл пачаў святлець, а на паляне з’явіліся Русалкі. Яны спярша пачалі хуліганіць, пырскаючы ў людзей вадой, але ж Купалінка заклікала іх да парадку — і містычныя госці саўладалі з сабою ды пачалі танцаваць.

На досвітку Купалінцы прыйшла пара пакінуць, разам з Русалкамі, што яе суправаджаюць, Купальскае свята. Паданні кажуць: толькі пакуль доўжыцца ноч, багіня застаецца сярод людзей. Мы іх праводзілі, трымаючы ў руках свечкі. Незабыўнае відовішча! Проста сама паэзія ў чыстым выглядзе, аж слёзы ва ўсіх на вачах…

Сплывала ноч. Тыя, хто заставаўся пры вогнішчы, рушылі да рэчкі. Спачатку дзяўчаты кінулі ў Іркут свае вянкі: лічыцца, пры тым трэба загадваць патаемнае жаданне. Калі вянок паплыве, не патоне, то жаданне збудзецца. Пасля ўсе ахвочыя праходзілі ачышчэнне вадой: акуналіся. І я там была, светлую радасць Купальскае раніцы піла. Тым і завяршылася Купалле беларускае на зямлі Сібірскай. А праз год, кажуць мае сябры- беларусы, будзе новае.

Што ж, у гэтым Купальскім іншасвеце варта пабываць.

Алена Пятрова, г. Іркуцк

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.