Вы тут

З рэдакцыйнай пошты


...У звяздоўскай «Сямейнай газеце» часам друкуюцца «Нататкі таткі». Але ж аб тым, што хвалюе, баліць, пішуць не толькі яны: пішуць матулі і бабулі-дзядулі, моладзь — пішуць чытачы «Звязды». Дык чытайма разам!


«Няма горшае напасці, кары горшае няма...»

«У дзіўны час мы з вамі жывём, — сцвярджае спадар Канстанцін Карнялюк з Віцебска (яго ліст ды іншыя друкуюцца са скарачэннямі). — То тут, то там адбываюцца розныя культурныя мерапрыемствы: ладзяцца святы і фестывалі, адкрываюцца выстаўкі, выходзяць газеты і часопісы, працуюць бібліятэкі, кінатэатры... Здавалася б, усё выдатна. Аднак тыя ці іншыя мерапрыемствы не вельмі цікавяць сучаснікаў, і тады напаўняльнасць залы забяспечваюць настаўнікі-выкладчыкі, якія «арганізавана» прыводзяць сваіх выхаванцаў.

Куратары, сябры ды сямейнікі мастакоў з'яўляюцца гледачамі на адкрыцці выставак. Многія ачагі культуры сталі займацца камерцыяй — гандляваць адзеннем ці мёдам. Зачыняюцца вясковыя клубы і бібліятэкі — моладзь перастае чытаць.

Вы скажаце: яна чытае ў смартфонах. Але што? Баюся, розную «жаўцізну», у той час як паліцы кнігарняў, можна сказаць, ломяцца ад нераскупленых добрых кніг, пустуюць кінатэатры. Ды і ў тэатры з музеямі таксама глядач не спяшаецца. Людзі перастаюць падпісвацца на перыёдыку, дзе падаецца правераная інфармацыя...»

І што ў выніку? — пытае чытач і, магчыма, далей згушчае фарбы: «малюе» тыповую, на яго погляд, карцінку. Маладая сям'я на вуліцы: дзіця (зрэдку двое), побач бацькі, але рукі і вочы ў іх занятыя — цыгарэтамі, смартфонамі і — яшчэ ў лепшым выпадку — бляшанкамі з півам.

«Амаль кожны пакупнік, — працягвае спадар Карнялюк, — набывае ў краме спіртное і цыгарэты. Шпарка наступаюць наркотыкі, мова многіх нашых сучаснікаў нагадвае мову Элачкі Людаедкі: што ні слова, то мат, альбо «блін», «як бы», «тыпу», «ваў»... Іншымі словамі, пры наяўнасці і даступнасці невычэрпнага культурнага патэнцыялу ідзе працэс духоўнай дэградацыі...»

Чым яна небяспечная, — то прозай, то вершам піша спадарыня Любоў Чыгрынава з Мінска: «Жыву і часта думаю, што бачаць сёння нашы дзеці, што чуюць — на вуліцах, дома? Ці паважаюць, ці любяць сваіх бацькоў, ці маюць з боку асобных хоць кроплю ўвагі ды ласкі? Многія, баюся, не. Перад вачыма ўбачаная ў краме карціна: дзяўчынка гадкоў, можа, трох просіць ляльку — ну хоць патрымаць, адну хвіліначку (я, маўляў, не спэцкаю, не паламлю...). А мама ўжо заплаціла за дзве бутэлькі гарэлкі ды дзве віна...

І, думаеце, нешта з гэтага аддала потым назад ды купіла дзіцяці цацку? Не! Яна пацягнула дачушку з крамы. А па дарозе, можа, яшчэ і накрычала, каб на лялькі больш не глядзела, не прасіла, не ставіла маму ў няёмкае становішча».

У адказе за дзяцей школа, міліцыя, саветы дэпутатаў, — працягвае шаноўная аўтарка, — яны як могуць ратуюць дзяцей ад... бацькоў. Страшней за гэта ўжо, відаць, нічога не прыдумаеш:

«Няма горшае напасці,

Кары горшае няма,

Як няма без чаркі шчасця,

Весялосці без віна...»,

ад якога душы дзяцей поўняцца сорамам і болем, крыўдай і злосцю на ўвесь белы свет.

У што яна выльецца, — здагадацца няцяжка. Малюнак словам і з таго ж канверта:

«Дрэмле прыціхлая хатка

ў вёсцы.

Дах заімшэлы, пахілены тын.

Тут не чакаюць дзетак у госці,

Бо ім тая хата — горкі ўспамін:

Кожны куточак слязамі паліты,

Радасці кволы расточак зачах.

І не забыты, гадамі не змыты

Голад і холад, крыўда ў вачах.

Людзі чужыя малых гадавалі.

Ласка скупая, а бед —

цераз край.

Так што прабач ужо,

хатка старая,

І гадаванцаў сваіх не чакай...»

Яны, тыя гадаванцы, сёння не хочуць успамінаць пра свой боль. Боль, які быў некалі, які ёсць сёння, — «жыве», мо, у хаце непадалёк і які (на думку спадарыні Чыгрынавай) будзе жыць, бо ў крамах на самых відных месцах стаіць спіртное — бяры... Гэта нядорага. Да таго ж...

«Не бываю ў музеі,

На выставы не хаджу,

На «шэдэўры» ў аддзеле

«Вино-водка» пагляджу.

Этыкетка, што карціна,

І бутэлька — эксклюзіў.

Яны з мэтаю адзінай —

Каб народ паболей піў.

І на розных там выставах

Маем гонар паказаць:

«Наша марка!»,

«Ёсць медалі!»,

«Не гарэлачка — сляза!»...

П'ецца часта і з ахвотай,

Кайф такі — не перадаць!

...Слёзы ў хатах будуць потым,

Толькі... што на іх зважаць?»

Нават на дзіцячыя? На жаночыя?..

Імі, сваімі — і зноў жа ў вершах — дзеліцца спадарыня Лідзія Чайко са Шчучынскага раёна:

«Не ўратавала малітва

ў Храме, —

Вабіла болей пляшка

ў краме...

Да спавядальні ніхто

не прывёў —

Муж ад гарэлкі ў зямліцу

сышоў.

Я ж, удава, адчуваю віну,

Я, удава, аб'яўляю вайну...»

Шкада, што перамагчы ў ёй цяжка. Ды што там — амаль немагчыма: ад сям'і, ад блізкіх і дзяржавы залежыць шмат, але ж найперш...

«Мне было гадоў, можа, сем, — успамінае спадар Яўген Шастакоў з Гомеля. Я з бацькамі чакаў парома, каб дабрацца да Чачэрска, і страшэнна хацеў піць (дзень быў вельмі спякотны!). Аднак ні ліманад, ні вада ў вясковай краме не прадаваліся. Я атрымаў бутэльку піва і не выпіў, проста выжлукціў яе — залпам. На смак — адчуў — брыда брыдой, але ж смагу я прагнаў.

Тым часам да нас падышоў паром, а вось я да яго — ужо не мог: нейкая сіла блытала ногі...

Такім было першае знаёмства з алкаголем.

Другое здарылася пазней, калі майму сябру даверылі сачыць за работай самагоннага апарата — у прыватнасці, за агнём...

Гэтага занятку нам, вядома ж, мала было, мы па чарзе сталі падстаўляць пад «капеж» свае лыжкі, смакаваць гатовую «прадукцыю» — самагон...

Апроч яго ў нашай вёсцы «вадзілася» і добра пілася так званая бражка. Я не ведаю, з чаго яе рабілі. Ва ўсякім разе на выгляд яна была, мякка кажучы, не вельмі прывабная, але на смак — не паверыце — нагадвала... шампанскае!

На шчасце, аніводзін з пакаштаваных напояў не здаўся мне настолькі добрым, каб траціць на яго грошы, — падсумоўвае спадар Шастакоў. — Але гэта — па-другое. А па-першае, мне катэгарычна не спадабалася, што пасля так званага ўжывання нехта іншы пачынае кіраваць маімі рукамі-нагамі, а самае галоўнае — маёй галавой. Таму, нягледзячы на даступнасць спіртнога, на яго прыгожыя апраткі ды паэтычныя назвы, я рашуча і на ўсё жыццё сказаў яму — «не».

Згадзіцеся: пашчасціла чалавеку, а таксама яго бацькам, яго жонцы, дзецям, суседзям — усім, хто, дзякаваць богу, не «падсеў» на ўжыванне алкаголю, не захварэў на залежнасць ад яго. Дзякуючы каму? Ды найперш сабе! То-бок, ён зразумеў і хацеў бы, каб зразумелі іншыя (дзеля чаго, відаць, і пісаў), што не варта глядзець «па баках»: маўляў, у горадзе, у вёсцы, «у тэлевізары» ўсе выпіваюць, дык значыць, і я; не варта «раўняцца на гарбатых», а ўрэшце,

...Не трэба жыць,

як набяжыць.

Так жыць на свеце трэба,

Каб да апошніх дзён любіць

Людзей, зямлю і неба...

«Што значыць любіць? Шкадаваць больш, чым сябе».

Верш — Анатоля Грачанікава. Азначэнне любові — Уладзіміра Караткевіча. А разам яны — што называецца — на роздум. Як і некалькі лістоў у дадатак. Пра што? Пра любоў.

Я ў горадзе жыву, а сніцца вёска

«У кожнага з нас ёсць родны куточак, куды мы спяшаемся, дзе б ні былі, куды мы вяртаемся... Нават тады, калі там нас ніхто не чакае. Для некага, — разважае спадарыня Антаніна Карпук з Нясвіжа, — гэта вуліца ці дом у вялікім ці малым горадзе, для некага — мілая сэрцу вёска, дзе і сонца цяплейшае, і неба вышэйшае...

Цяпер я разумею сваю старэнькую матулю, якая гасцюючы ў пляменніцы ў Юшавічах, заўсёды глядзела ў той бок, дзе быў яе родны хутар, цяпер я разумею татачку, які нават у свае восемдзесят садзіўся на ровар і ехаў да Слаўкава. Некалі гэта была вялікая вёска, непадалёк ад Нясвіжа, ля кожнай хаты ў ёй цвілі кветкі і стаялі лавачкі. У нядзелю, выгнаўшы кароў у поле, жанчыны збіраліся, каб пасядзець там, пагутарыць...

Аднак з часам моладзь параз'язджалася па гарадах, па свеце, старыя, на вялікі жаль, паўміралі, апусцелі хаты. Нейкія з іх прададзены дачнікам, а нейкія даглядаюць нашчадкі. І калі бачыш, што пад вокнамі па-ранейшаму цвітуць кветкі і бегаюць дзеці, што ўсё дагледжана, хочацца сказаць дзякуй новым гаспадарам!..

Так атрымалася, — працягвае спадарыня Карпук, што хату мужавых бацькоў нам таксама прыйшлося прадаць, свякроўка па стане здароўя жыве са мной. Але ж, як сказала яе прыяцелька: «Шчаслівая ты, Маня, бо твая хата ў добрых руках».

Таму і хочацца папрасіць усіх вяскоўцаў — і карэнных, і так званых наезджых, рабіць усё, каб нашы вёскі, як і раней, патаналі ў зеляніне садоў і кветак, каб яны не ўміралі...»

Каб — дададзім — сталіся явай вершаваныя радкі ўжо з іншага, электроннага ліста ад спадарыні Людмілы Антанюк:

«...Вёсачка з гадамі

Толькі прыгажэе,

Моладзь застаецца —

Вось і не старэе.

Праўду кажуць людзі:

Дзе ты нарадзіўся,

Дзе ты нарадзіўся —

Там і прыгадзіўся».

У некалькіх пакаленняў вяскоўцаў-папярэднікаў склалася жыццё па-іншаму: не было, а месцамі — што граху таіць! — у вёсках і сёння нямашака працы, якая б годна аплачвалася, не было (і часам няма, на жаль) належных умоў для жыцця. Маладых ды лёгкіх на пад'ём вабілі і вабяць агні далёкіх гарадоў, магчымасць вучыцца, убачыць свет... Людзі сапраўды раз'язджаліся і раз'язджаюцца — цяпер ужо, як правіла, за межы краіны. Каб, магчыма, праз гады (а то і дзесяцігоддзі) вярнуцца... А вось кім? Абураным госцем? Турыстам? Новым гаспадаром у бацькоўскай ці дзедавай хаце?

Лісты — свайго роду нататкі аб гэтым — у пошце таксама ёсць. І мы з вамі іх абавязкова прачытаем.

Валянціна Доўнар, рэдактар аддзела пісьмаў

Загаловак у газеце: Настальгія па сапраўдным

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.