24 Верасень, панядзелак

Вы тут

З рэдакцыйнай пошты


...У звяздоўскай «Сямейнай газеце» часам друкуюцца «Нататкі таткі». Але ж аб тым, што хвалюе, баліць, пішуць не толькі яны: пішуць матулі і бабулі-дзядулі, моладзь — пішуць чытачы «Звязды». Дык чытайма разам!


«Няма горшае напасці, кары горшае няма...»

«У дзіўны час мы з вамі жывём, — сцвярджае спадар Канстанцін Карнялюк з Віцебска (яго ліст ды іншыя друкуюцца са скарачэннямі). — То тут, то там адбываюцца розныя культурныя мерапрыемствы: ладзяцца святы і фестывалі, адкрываюцца выстаўкі, выходзяць газеты і часопісы, працуюць бібліятэкі, кінатэатры... Здавалася б, усё выдатна. Аднак тыя ці іншыя мерапрыемствы не вельмі цікавяць сучаснікаў, і тады напаўняльнасць залы забяспечваюць настаўнікі-выкладчыкі, якія «арганізавана» прыводзяць сваіх выхаванцаў.

Куратары, сябры ды сямейнікі мастакоў з'яўляюцца гледачамі на адкрыцці выставак. Многія ачагі культуры сталі займацца камерцыяй — гандляваць адзеннем ці мёдам. Зачыняюцца вясковыя клубы і бібліятэкі — моладзь перастае чытаць.

Вы скажаце: яна чытае ў смартфонах. Але што? Баюся, розную «жаўцізну», у той час як паліцы кнігарняў, можна сказаць, ломяцца ад нераскупленых добрых кніг, пустуюць кінатэатры. Ды і ў тэатры з музеямі таксама глядач не спяшаецца. Людзі перастаюць падпісвацца на перыёдыку, дзе падаецца правераная інфармацыя...»

І што ў выніку? — пытае чытач і, магчыма, далей згушчае фарбы: «малюе» тыповую, на яго погляд, карцінку. Маладая сям'я на вуліцы: дзіця (зрэдку двое), побач бацькі, але рукі і вочы ў іх занятыя — цыгарэтамі, смартфонамі і — яшчэ ў лепшым выпадку — бляшанкамі з півам.

«Амаль кожны пакупнік, — працягвае спадар Карнялюк, — набывае ў краме спіртное і цыгарэты. Шпарка наступаюць наркотыкі, мова многіх нашых сучаснікаў нагадвае мову Элачкі Людаедкі: што ні слова, то мат, альбо «блін», «як бы», «тыпу», «ваў»... Іншымі словамі, пры наяўнасці і даступнасці невычэрпнага культурнага патэнцыялу ідзе працэс духоўнай дэградацыі...»

Чым яна небяспечная, — то прозай, то вершам піша спадарыня Любоў Чыгрынава з Мінска: «Жыву і часта думаю, што бачаць сёння нашы дзеці, што чуюць — на вуліцах, дома? Ці паважаюць, ці любяць сваіх бацькоў, ці маюць з боку асобных хоць кроплю ўвагі ды ласкі? Многія, баюся, не. Перад вачыма ўбачаная ў краме карціна: дзяўчынка гадкоў, можа, трох просіць ляльку — ну хоць патрымаць, адну хвіліначку (я, маўляў, не спэцкаю, не паламлю...). А мама ўжо заплаціла за дзве бутэлькі гарэлкі ды дзве віна...

І, думаеце, нешта з гэтага аддала потым назад ды купіла дзіцяці цацку? Не! Яна пацягнула дачушку з крамы. А па дарозе, можа, яшчэ і накрычала, каб на лялькі больш не глядзела, не прасіла, не ставіла маму ў няёмкае становішча».

У адказе за дзяцей школа, міліцыя, саветы дэпутатаў, — працягвае шаноўная аўтарка, — яны як могуць ратуюць дзяцей ад... бацькоў. Страшней за гэта ўжо, відаць, нічога не прыдумаеш:

«Няма горшае напасці,

Кары горшае няма,

Як няма без чаркі шчасця,

Весялосці без віна...»,

ад якога душы дзяцей поўняцца сорамам і болем, крыўдай і злосцю на ўвесь белы свет.

У што яна выльецца, — здагадацца няцяжка. Малюнак словам і з таго ж канверта:

«Дрэмле прыціхлая хатка

ў вёсцы.

Дах заімшэлы, пахілены тын.

Тут не чакаюць дзетак у госці,

Бо ім тая хата — горкі ўспамін:

Кожны куточак слязамі паліты,

Радасці кволы расточак зачах.

І не забыты, гадамі не змыты

Голад і холад, крыўда ў вачах.

Людзі чужыя малых гадавалі.

Ласка скупая, а бед —

цераз край.

Так што прабач ужо,

хатка старая,

І гадаванцаў сваіх не чакай...»

Яны, тыя гадаванцы, сёння не хочуць успамінаць пра свой боль. Боль, які быў некалі, які ёсць сёння, — «жыве», мо, у хаце непадалёк і які (на думку спадарыні Чыгрынавай) будзе жыць, бо ў крамах на самых відных месцах стаіць спіртное — бяры... Гэта нядорага. Да таго ж...

«Не бываю ў музеі,

На выставы не хаджу,

На «шэдэўры» ў аддзеле

«Вино-водка» пагляджу.

Этыкетка, што карціна,

І бутэлька — эксклюзіў.

Яны з мэтаю адзінай —

Каб народ паболей піў.

І на розных там выставах

Маем гонар паказаць:

«Наша марка!»,

«Ёсць медалі!»,

«Не гарэлачка — сляза!»...

П'ецца часта і з ахвотай,

Кайф такі — не перадаць!

...Слёзы ў хатах будуць потым,

Толькі... што на іх зважаць?»

Нават на дзіцячыя? На жаночыя?..

Імі, сваімі — і зноў жа ў вершах — дзеліцца спадарыня Лідзія Чайко са Шчучынскага раёна:

«Не ўратавала малітва

ў Храме, —

Вабіла болей пляшка

ў краме...

Да спавядальні ніхто

не прывёў —

Муж ад гарэлкі ў зямліцу

сышоў.

Я ж, удава, адчуваю віну,

Я, удава, аб'яўляю вайну...»

Шкада, што перамагчы ў ёй цяжка. Ды што там — амаль немагчыма: ад сям'і, ад блізкіх і дзяржавы залежыць шмат, але ж найперш...

«Мне было гадоў, можа, сем, — успамінае спадар Яўген Шастакоў з Гомеля. Я з бацькамі чакаў парома, каб дабрацца да Чачэрска, і страшэнна хацеў піць (дзень быў вельмі спякотны!). Аднак ні ліманад, ні вада ў вясковай краме не прадаваліся. Я атрымаў бутэльку піва і не выпіў, проста выжлукціў яе — залпам. На смак — адчуў — брыда брыдой, але ж смагу я прагнаў.

Тым часам да нас падышоў паром, а вось я да яго — ужо не мог: нейкая сіла блытала ногі...

Такім было першае знаёмства з алкаголем.

Другое здарылася пазней, калі майму сябру даверылі сачыць за работай самагоннага апарата — у прыватнасці, за агнём...

Гэтага занятку нам, вядома ж, мала было, мы па чарзе сталі падстаўляць пад «капеж» свае лыжкі, смакаваць гатовую «прадукцыю» — самагон...

Апроч яго ў нашай вёсцы «вадзілася» і добра пілася так званая бражка. Я не ведаю, з чаго яе рабілі. Ва ўсякім разе на выгляд яна была, мякка кажучы, не вельмі прывабная, але на смак — не паверыце — нагадвала... шампанскае!

На шчасце, аніводзін з пакаштаваных напояў не здаўся мне настолькі добрым, каб траціць на яго грошы, — падсумоўвае спадар Шастакоў. — Але гэта — па-другое. А па-першае, мне катэгарычна не спадабалася, што пасля так званага ўжывання нехта іншы пачынае кіраваць маімі рукамі-нагамі, а самае галоўнае — маёй галавой. Таму, нягледзячы на даступнасць спіртнога, на яго прыгожыя апраткі ды паэтычныя назвы, я рашуча і на ўсё жыццё сказаў яму — «не».

Згадзіцеся: пашчасціла чалавеку, а таксама яго бацькам, яго жонцы, дзецям, суседзям — усім, хто, дзякаваць богу, не «падсеў» на ўжыванне алкаголю, не захварэў на залежнасць ад яго. Дзякуючы каму? Ды найперш сабе! То-бок, ён зразумеў і хацеў бы, каб зразумелі іншыя (дзеля чаго, відаць, і пісаў), што не варта глядзець «па баках»: маўляў, у горадзе, у вёсцы, «у тэлевізары» ўсе выпіваюць, дык значыць, і я; не варта «раўняцца на гарбатых», а ўрэшце,

...Не трэба жыць,

як набяжыць.

Так жыць на свеце трэба,

Каб да апошніх дзён любіць

Людзей, зямлю і неба...

«Што значыць любіць? Шкадаваць больш, чым сябе».

Верш — Анатоля Грачанікава. Азначэнне любові — Уладзіміра Караткевіча. А разам яны — што называецца — на роздум. Як і некалькі лістоў у дадатак. Пра што? Пра любоў.

Я ў горадзе жыву, а сніцца вёска

«У кожнага з нас ёсць родны куточак, куды мы спяшаемся, дзе б ні былі, куды мы вяртаемся... Нават тады, калі там нас ніхто не чакае. Для некага, — разважае спадарыня Антаніна Карпук з Нясвіжа, — гэта вуліца ці дом у вялікім ці малым горадзе, для некага — мілая сэрцу вёска, дзе і сонца цяплейшае, і неба вышэйшае...

Цяпер я разумею сваю старэнькую матулю, якая гасцюючы ў пляменніцы ў Юшавічах, заўсёды глядзела ў той бок, дзе быў яе родны хутар, цяпер я разумею татачку, які нават у свае восемдзесят садзіўся на ровар і ехаў да Слаўкава. Некалі гэта была вялікая вёска, непадалёк ад Нясвіжа, ля кожнай хаты ў ёй цвілі кветкі і стаялі лавачкі. У нядзелю, выгнаўшы кароў у поле, жанчыны збіраліся, каб пасядзець там, пагутарыць...

Аднак з часам моладзь параз'язджалася па гарадах, па свеце, старыя, на вялікі жаль, паўміралі, апусцелі хаты. Нейкія з іх прададзены дачнікам, а нейкія даглядаюць нашчадкі. І калі бачыш, што пад вокнамі па-ранейшаму цвітуць кветкі і бегаюць дзеці, што ўсё дагледжана, хочацца сказаць дзякуй новым гаспадарам!..

Так атрымалася, — працягвае спадарыня Карпук, што хату мужавых бацькоў нам таксама прыйшлося прадаць, свякроўка па стане здароўя жыве са мной. Але ж, як сказала яе прыяцелька: «Шчаслівая ты, Маня, бо твая хата ў добрых руках».

Таму і хочацца папрасіць усіх вяскоўцаў — і карэнных, і так званых наезджых, рабіць усё, каб нашы вёскі, як і раней, патаналі ў зеляніне садоў і кветак, каб яны не ўміралі...»

Каб — дададзім — сталіся явай вершаваныя радкі ўжо з іншага, электроннага ліста ад спадарыні Людмілы Антанюк:

«...Вёсачка з гадамі

Толькі прыгажэе,

Моладзь застаецца —

Вось і не старэе.

Праўду кажуць людзі:

Дзе ты нарадзіўся,

Дзе ты нарадзіўся —

Там і прыгадзіўся».

У некалькіх пакаленняў вяскоўцаў-папярэднікаў склалася жыццё па-іншаму: не было, а месцамі — што граху таіць! — у вёсках і сёння нямашака працы, якая б годна аплачвалася, не было (і часам няма, на жаль) належных умоў для жыцця. Маладых ды лёгкіх на пад'ём вабілі і вабяць агні далёкіх гарадоў, магчымасць вучыцца, убачыць свет... Людзі сапраўды раз'язджаліся і раз'язджаюцца — цяпер ужо, як правіла, за межы краіны. Каб, магчыма, праз гады (а то і дзесяцігоддзі) вярнуцца... А вось кім? Абураным госцем? Турыстам? Новым гаспадаром у бацькоўскай ці дзедавай хаце?

Лісты — свайго роду нататкі аб гэтым — у пошце таксама ёсць. І мы з вамі іх абавязкова прачытаем.

Валянціна Доўнар, рэдактар аддзела пісьмаў

Загаловак у газеце: Настальгія па сапраўдным

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

75 год таму пачалося вызваленне Беларусі

23 верасня 1943 года, савецкімі войскамі быў вызвалены ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў першы населены пункт Беларусі — раённы цэнтр Камарын.

Грамадства

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Каму і чым дапаможа ТЦСАН

Ад дапамогі дома пажылым і да стварэння крызісных пакояў для ахвяр хатняга гвалту.

Грамадства

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Маштабныя вучэнні прайшлі ў краіне

Актыўная фаза камандна-штабнога вучэння Узброеных Сіл прайшла ў Беларусі ў верасні.