Вы тут

Дзень ласасёвай ракі прайшоў у вёсцы Альхоўка


Ён прысвечаны ўнікальнаму праекту па вяртанні каштоўных відаў рыб у раку Страча ў Астравецкім раёне.

Расказ пра адкрыццё шляху для міграцыі ласасёвых рыб, гульні на біялагічную тэматыку, юшка і канцэрт – усё гэта падрыхтавалі для жыхароў і гасцей вёскі Альхоўка Астравецкага раёна грамадская арганізацыя «Сябры Нёмана» і Цэнтр экалагічных рашэнняў. У суботу, 28 верасня, на базе Альхоўскай сярэдняй школы прайшоў дзень ласасёвай ракі.


Першы ў краіне рыбаход

Не ўсе ведаюць, што ў Беларусі жывуць марскія ласасёвыя рыбы – кумжа і сёмга. Значную частку свайго жыцця яны праводзяць у моры, але для вывядзення патомства вяртаюцца на радзіму – у тыя рэкі, дзе калісьці нарадзіліся самі.

– Рэкі басейна Нёмана, а менавіта Вілія (Нярыс у Літве) і некаторыя яе прытокі – на сёння адзіныя месцы ў нашай краіне, куды з Балтыкі заходзяць на нераст ласасёвыя рыбы, – распавяла гасцям дырэктар грамадскай арганізацыі «Сябры Нёмана» Ніна Палуцкая. – Раней яны траплялі ў нашу краіну і праз сам Нёман, але пасля будаўніцтва Каўнаскай ГЭС, дзе няма рыбапрапускнога збудавання, праход для іх быў закрыты. А паколькі Вілія ўпадае ў Нёман ніжэй па цячэнні, гэта рака засталася адзіным шляхам для ласасёвых у Беларусь.

Былы галоўны інжынер ААТ «Кардонная фабрыка «Альхоўка» Генадзь Бужымскі расказаў удзельнікам свята, што калісьці ласосі прыходзілі на нераст і ў раку Страча, якая нараджаецца ў возеры Малыя Швакшты ў Віцебскай вобласці і праз 60 км, недалёка ад вёскі Альхоўка, упадае ў Вілію. Але з будаўніцтвам кардоннай фабрыкі і плаціны для яе, якое распачалося яшчэ ў 1930-я гады, рыбы сустрэлі сур’ёзную перашкоду на сваім шляху. Праход вышэй па цячэнні для іх быў закрыты плацінай.

Адкрыць малыя рэкі для мігрыруючых рыб – галоўная мэта праекта, які рэалізуе грамадская арганізацыя «Сябры Нёмана» пры падтрымцы міжнародных партнёраў. У яго рамках плануецца пабудаваць на рацэ Страча ў раёне вёскі Альхоўка рыбапрапускное збудаванне. Гэта будзе першы падобны аб’ект у Беларусі. Праект разлічаны да 2022 года.

Сёння многія краіны Еўропы імкнуцца адкрыць рэкі для міграцыі рыб і іншай воднай фаўны. Некаторыя нават разбураюць плаціны (цалкам ці часткова) або будуюць спецыяльныя праходы для іх – як максімальна прыбліжаныя да натуральных, так і тэхнічныя рыбаходы.

Біёлаг-лімнолаг і эксперт праекта Ёхан Лін упэўнены: немагчыма выкарыстаць адзіны падыход для ўсіх такіх прыстасаванняў – для распрацоўкі іх дызайну і будаўніцтва трэба ўлічваць розныя фактары і ўмовы.

Пакуль для беларускага праекта не выбраны варыянт – гэта будзе вядома пасля вывучэння мясцовасці, асаблівасцяў ракі, дзейнасці фабрыкі і іншых фактараў. Але спецыялісты спадзяюцца, што тут атрымаецца пабудаваць менавіта праход для фаўны.

– У выніку мы зможам аднавіць папуляцыю ласасёвых у рэгіёне, адкрыць шлях для міграцыі не толькі для гэтых высакародных рыб, але і для іншых відаў, напрыклад, вугроў, а таксама паспрыяць развіццю турыстычнага патэнцыялу і прадпрымальніцтва ў Альхоўцы, – падсумавала Ніна Палуцкая.

«Накармі ласося!»

Для вучняў і настаўнікаў Альхоўскай сярэдняй школы праблема захавання ласасёвых – тэма новая. Але выкладчык біялогіі і хіміі Яніна Куцько ўпэўнена – паколькі дзеці лёгка адгукаюцца на розныя ініцыятывы, у тым ліку экалагічныя, то і гэты напрамак не застанецца без увагі.

– Мы са свайго боку будзем больш інфармаваць вучняў, прысвячаць гэтай тэме класныя гадзіны, праводзіць пазакласныя мерапрыемствы па тэматыцы захавання ласасёвых, а таксама расказваць пра будаўніцтва першага рыбаходу ў краіне на педагагічных нарадах, – сказала педагог. – Магчыма, хтосьці з дзяцей у будучыні абярэ для сябе прафесію біёлага ці эколага, каб таксама захоўваць ласосяў.

Каб пазнаёміць дзяцей з ласасёвымі рыбамі, арганізатары свята правялі для іх гульню «Накармі ласося!». Школьнікі падзяліліся на групы: адна частка выконвала ролю малькоў рыб, другая – ласосяў, а трэцяя – браканьераў. Уцякаючы і ловячы адзін ад аднаго, дзеці вывучалі паводзіны розных груп харчовага ланцужка ласасёвых.

Песні і ласункі – у падарунак

Прыемным пачастункам для гасцей свята стала юшка (не з ласосяў!) ад грамадскай арганізацыі «Сябры Нёмана».

Завяршыла праграму выступленне беларускага гурта «Рэха». Артысты не толькі спявалі свае песні, але і размаўлялі з публікай, цікавіліся яе музычнымі і літаратурнымі густамі, правялі аўтограф- і фотасесію.

Арганізатары дня ласасёвай ракі ў Альхоўцы ўпэўнены – такія мерапрыемствы неабходна праводзіць і далей з прыцягненнем мясцовых жыхароў, рамеснікаў, мастакоў – усіх, хто зацікаўлены ў развіцці гэтага рэгіёну і аднаўленні папуляцыі ласасёвых рыб.

Фінансаванне праекту ажыццяўляе Фонд захавання Балтыйскага мора, праграма «Life» і Шведскае міжнароднае агенцтва супрацоўніцтва для развіцця (SIDA). Аўтары праекту заручыліся падтрымкай НАН Беларусі, кіраўніцтва фабрыкі, мясцовых, раённых і абласных органаў улады і эколагаў.

Беларускія ласосепадобныя, як прадстаўнікі марской фаўны кумжа і сёмга (высакародны ласось), так і насельнікі рэк корушка, сялява, стронга ручаёвая і іншыя, занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Па словах прадстаўніка некамерцыйнай арганізацыі «Кааліцыя Чыстая Балтыка» Гунэра Нарэна, сёння ў Балтыйскім рэгіёне са 100 ласасёвых рэк, якія існавалі стагоддзе таму, засталіся ўсяго 40.

– Беларускім ласосям даводзіцца пераадольваць больш за 500 км, каб трапіць у Балтыйскае мора, – адзначыў Гунэр Нарэн. – І дабіраецца да яго самая моцная, упэўненая ў сваіх сілах рыба. Гэта фантастычны прыродны рэсурс, і да яго неабходна ставіцца беражліва.

Вераніка КОЛАСАВА

Фота Таццяны ТКАЧОВАЙ

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.