Вы тут

Кадры вырашаюць усё


Змест ра­бо­чых пра­фе­сій па­тра­буе пе­ра­асэн­са­ван­ня

Да 2020 го­да кра­і­ны Еў­ро­пы збі­ра­юц­ца пад­рых­та­ваць 75 міль­ё­наў вы­со­ка­ква­лі­фі­ка­ва­ных спе­цы­я­ліс­таў для іна­ва­цый­ных тэх­на­ло­гій. Ра­сія — 25 міль­ё­наў, а Ін­дыя, на­прык­лад, за­мах­ну­ла­ся да 2025 го­да вы­ву­чыць і вы­вес­ці на ры­нак пра­цы 350 міль­ё­наў вы­со­ка­ква­лі­фі­ка­ва­ных ра­бо­чых.

«Стаў­лен­не да пра­фе­сій­най аду­ка­цыі змя­ня­ец­ца ва ўсім све­це гла­баль­на. Ін­вес­ты­цы­я­мі, якія пры­но­сяць най­боль­шыя ды­ві­дэн­ды, у раз­ві­тых кра­і­нах Еў­ро­пы лі­чац­ца ўкла­дан­ні ме­на­ві­та ў сіс­тэ­му пра­фе­сій­най аду­ка­цыі. Да 40% унут­ра­на­га ва­ла­во­га пра­дук­ту гэ­тых кра­ін скла­да­ец­ца за кошт раз­віц­ця пра­фе­сій­най шко­лы», — па­ве­да­міў пад­час «круг­ла­га ста­ла» стар­шы­ня Па­ста­ян­най ка­мі­сіі Са­ве­та Рэс­пуб­лі­кі На­цы­я­наль­на­га схо­ду па аду­ка­цыі, на­ву­цы, куль­ту­ры і са­цы­яль­ным раз­віц­ці Мі­ка­лай КА­ЗА­РА­ВЕЦ.

9-33

9-33

 

Па­ся­джэн­не па­ста­ян­най ка­мі­сіі ад­бы­ло­ся на ба­зе пра­фе­сій­на-тэх­ніч­на­га ка­ле­джа Рэс­пуб­лі­кан­ска­га ін­сты­ту­та пра­фе­сій­най аду­ка­цыі (РІ­ПА), а га­лоў­най тэ­май «круг­ла­га ста­ла» стаў стан на­цы­я­наль­най сіс­тэ­мы пра­фе­сій­най аду­ка­цыі. Да ўдзе­лу ў дыс­ку­сіі бы­лі за­про­ша­ны так­са­ма прад­стаў­ні­кі мі­ніс­тэр­стваў аду­ка­цыі, ахо­вы зда­роўя, пра­цы і са­цы­яль­най аба­ро­ны.

«Ра­зум­ныя» работнікі — для іна­ва­цый­най вы­твор­час­ці

— Ад­на з ня­мно­гіх еў­ра­пей­скіх кра­ін, што па­раў­наль­на лёг­ка пе­ра­жы­ла эка­на­міч­ны кры­зіс, — Гер­ма­нія, якая за­бяс­пе­ча­на вы­со­ка­ква­лі­фі­ка­ва­ны­мі спе­цы­я­ліс­та­мі на ўсіх уз­роў­нях. Тое ж мож­на ска­заць і пра Фін­лян­дыю, — па­дзя­ліў­ся сва­ім ба­чан­нем сі­ту­а­цыірэк­тар Рэс­пуб­лі­кан­ска­га ін­сты­ту­та пра­фе­сій­най аду­ка­цыі Ар­кадзь ШКЛЯР. — Ка­лі кад­ры кан­ку­рэн­таз­доль­ныя, то і эка­но­мі­ка мае тэн­дэн­цыю да раз­віц­ця.

70 пра­цэн­таў пра­дук­цыі, што вы­раб­ля­ец­ца ў Бе­ла­ру­сі, ары­ен­та­ва­на на экс­парт. Але для та­го, каб вы­пус­каць кан­ку­рэн­та­здоль­ную на знеш­ніх рын­ках пра­дук­цыю, па­тра­бу­юц­ца не толь­кі су­час­ныя тэх­на­ло­гіі, але і спе­цы­я­ліс­ты са­май вы­со­кай ква­лі­фі­ка­цыі, якія змо­гуць пра­ца­ваць на су­час­ным аб­ста­ля­ван­ні. Ёсць пра­фе­сіі, дзе ра­бо­ча­му ха­пае пра­фе­сій­на-тэх­ніч­най аду­ка­цыі, але ёсць пра­фе­сіі, і іх ста­но­віц­ца ўсё больш, дзе ад ра­бо­ча­га пер­са­на­лу па­тра­бу­ец­ца на­яў­насць ся­рэд­няй спе­цы­яль­най і на­ват вы­шэй­шай аду­ка­цыі. За­каз­чы­кі кад­раў на­стой­ва­юць на тым, што ў су­вя­зі з шы­ро­ка­маш­таб­най ма­дэр­ні­за­цы­яй у пра­мыс­ло­вас­ці ім сён­ня па­тра­бу­юц­ца спе­цы­я­ліс­ты, якія ва­ло­да­юць ад­на­ча­со­ва не­каль­кі­мі кам­пе­тэн­цы­я­мі, гэ­та зна­чыць, спе­цы­я­ліс­ты, якія мо­гуць не толь­кі вы­кон­ваць пэў­ныя апе­ра­цыі на аб­ста­ля­ван­ні, але і аб­слу­гоў­ваць яго. Па­тра­бу­юц­ца кад­ры для іна­ва­цый­ных тэх­на­ло­гій.

Агуль­ная кан'­юнк­ту­ра рын­ку ў на­шай кра­і­не ха­рак­та­ры­зу­ец­ца ўстой­лі­вым пе­ра­вы­шэн­нем по­пы­ту на ра­бо­чую сі­лу над пра­па­но­вай. Прад­пры­ем­ствы і ар­га­ні­за­цыі ад­чу­ва­юць па­трэ­бу перш за ўсё ў ра­бо­чых пра­фе­сі­ях, якія скла­да­юць ка­ля 80% ад агуль­най коль­кас­ці ва­кан­сій, за­яў­ле­ных у ор­га­ны па пра­цы, за­ня­тас­ці і са­цы­яль­най аба­ро­не.

— У 1985 го­дзе сіс­тэ­ма ай­чын­най пра­фе­сій­на-тэх­ніч­най аду­ка­цыі рых­та­ва­ла 158 ты­сяч на­ву­чэн­цаў, хоць на­са­мрэч яе ма­гут­нас­ці яшчэ боль­шыя і раз­лі­ча­ны на 160 ты­сяч ча­ла­век. Бе­ла­русь цал­кам за­ха­ва­ла ство­ра­ную сіс­тэ­му пра­фе­сій­най аду­ка­цыі, хоць дэ­ма­гра­фіч­ная сі­ту­а­цыя ў кра­і­не іс­тот­на змя­ні­ла­ся. Як змя­ні­ла­ся і стаў­лен­не мо­ла­дзі да ра­бо­чых пра­фе­сій, — пад­крэс­ліў Ар­кадзь Шкляр. — І сён­ня ў нас у праф­тэх­уста­но­вах на­ву­ча­ец­ца 74,6 ты­ся­чы ма­ла­дых лю­дзей. Фак­тыч­на мы на­зі­ра­ем пе­ра­ку­ле­ную пі­ра­мі­ду, ка­лі асноў­ная част­ка вы­пуск­ні­коў ро­біць вы­бар на ка­рысць вы­шэй­шай шко­лы, хоць па­він­на быць усё на­ад­ва­рот. У жа­дан­ні раз­ві­вац­ца і па­вы­шаць свой аду­ка­цый­ны ўзро­вень ня­ма ні­чо­га дрэн­на­га, але ка­лі абі­ту­ры­ен­ты ідуць у ВНУ з 3—5 ба­ла­мі ў сер­ты­фі­ка­тах, то гэ­та вы­клі­кае пы­тан­ні.

У эка­но­мі­цы на­шай кра­і­ны коль­касць пра­цоў­ных мес­цаў для лю­дзей з вы­шэй­шай аду­ка­цы­яй скла­дае толь­кі 27,4% ад агуль­най коль­кас­ці. А коль­кі лю­дзей з дып­ло­ма­мі аб вы­шэй­шай аду­ка­цыі мы ад­праў­ля­ем на ры­нак што­год?

Хто ў чар­зе на па­вы­шэн­не ква­лі­фі­ка­цыі?

Коль­касць ра­бо­чых, за­ня­тых у эка­но­мі­цы кра­і­ны, пе­ра­вы­шае за­раз 2,2 міль­ё­на, ад­нак ка­ля 1 міль­ё­на ра­бо­чых ма­юць толь­кі агуль­ную ся­рэд­нюю аду­ка­цыю.

— Вы­каз­ва­ю­чы не­за­да­во­ле­насць якас­цю ра­бо­чай сі­лы, кі­раў­ні­кі ар­га­ні­за­цый час­та не раз­гля­да­юць па­вы­шэн­не ква­лі­фі­ка­цыі і пе­ра­пад­рых­тоў­ку сва­іх кад­раў як аба­вяз­ко­вую ўмо­ву і клю­ча­вы рэ­сурс для раз­віц­ця сва­ёй вы­твор­час­ці, — за­ўва­жае Ар­кадзь Шкляр. — Нас хва­люе, што прад­пры­ем­ствы пе­ра­ста­лі ўклад­ваць срод­кі ў пе­ра­пад­рых­тоў­ку да­рос­ла­га на­сель­ніц­тва. Але мы ні­ко­лі не змо­жам за­бяс­пе­чыць іна­ва­цый­ную эка­но­мі­ку па­трэб­ны­мі спе­цы­я­ліс­та­мі, ка­лі не бу­дзем зай­мац­ца пе­ра­пад­рых­тоў­кай кад­раў.

Між ін­шым, па звест­ках НДІ эка­но­мі­кі Мі­ніс­тэр­ства эка­но­мі­кі, ма­юць па­трэ­бу ў па­вы­шэн­ні ква­лі­фі­ка­цыі і пе­ра­пад­рых­тоў­цы ка­ля 2 млн ра­бо­чых і слу­жа­чых. Але, на жаль, ры­нак пра­цы яшчэ не стаў пра­мым за­каз­чы­кам пра­фе­сі­я­наль­ных аду­ка­цый­ных па­слуг. За­ка­зы на пад­рых­тоў­ку кад­раў не ад­люст­роў­ва­юць па­трэ­бы ў но­вых ква­лі­фі­ка­цы­ях.

У праг­на­за­ван­ні па­трэб прак­тыч­на не ўдзель­ні­ча­юць ар­га­ні­за­цыі ма­ло­га і ся­рэд­ня­га біз­не­су. Мно­гія пра­ца­даў­цы не спя­ша­юц­ца па­да­ваць за­яў­кі на пад­рых­тоў­ку кад­раў у на­ву­чаль­ныя ўста­но­вы, па­коль­кі не хо­чуць браць на ся­бе аба­вяз­кі па пра­ца­ўлад­ка­ван­ні ма­ла­дых ра­бо­чых. Гэ­тым тлу­ма­чыц­ца і той факт, што за­каз­чы­кі зу­сім не за­ці­каў­ле­ны ў мэ­та­вай пад­рых­тоў­цы кад­раў, якая пра­ду­гледж­вае па­ве­лі­чэн­не тэр­мі­ну аба­вяз­ко­вай пра­цы ма­ла­дых спе­цы­я­ліс­таў. Тэ­а­рэ­тыч­на яна па­він­на бы­ла за­ці­ка­віць прад­пры­ем­ствы, а атрым­лі­ва­ец­ца ўсё на­ад­ва­рот. Мэ­та­вы на­бор па за­яў­ках най­маль­ні­каў у праф­тэх­уста­но­вах скла­дае ўся­го 6% ад агуль­на­га на­бо­ру, а на ўзроў­ні ся­рэд­няй спе­цы­яль­най аду­ка­цыі — 15%.

Вель­мі скла­да­на ідуць спра­вы з за­ма­ца­ван­нем ма­ла­дых спе­цы­я­ліс­таў на ра­бо­чых мес­цах, але гэ­тая праб­ле­ма — комп­лекс­ная... З ад­на­го бо­ку, да­во­дзіц­ца кан­ста­та­ваць ніз­кі ўзро­вень ары­ен­та­цыі вы­пуск­ні­коў на бу­ду­чую пра­фе­сій­ную дзей­насць. А з дру­го­га бо­ку, за­ма­ца­ван­ню мо­ла­дзі не спры­яе ніз­кая кан­ку­рэн­та­здоль­насць са­міх ра­бо­чых мес­цаў, уз­ро­вень за­ра­бот­най пла­ты і ад­сут­насць са­цы­яль­на­га па­ке­та.

На чым нель­га эка­но­міць?

Се­на­та­ры па­ці­ка­ві­лі­ся ў пер­ша­га на­мес­ні­ка мі­ніст­ра аду­ка­цыі Ва­дзі­ма БО­ГУ­ША, як бу­дзе ад­бы­вац­ца ап­ты­мі­за­цыя сет­кі ўста­ноў пра­фе­сій­най аду­ка­цыі.

— Ма­дэр­ні­за­цыя ча­кае тыя на­ву­чаль­ныя ўста­но­вы, якія ма­юць не­да­стат­ко­вую коль­касць на­ву­чэн­цаў і дзе не­эфек­тыў­на вы­ка­рыс­тоў­ва­юц­ца іс­ну­ю­чыя пло­шчы. Да­лей­шае раз­віц­цё та­кіх уста­ноў мо­жа вес­ці­ся шля­хам па­шы­рэн­ня спект­ра аду­ка­цый­ных па­слуг, у пер­шую чар­гу, за кошт ар­га­ні­за­цыі пра­фе­сій­най пад­рых­тоў­кі да­рос­лых. Трэ­ба вы­клю­чыць дуб­лі­ра­ван­не пра­фе­сій ва ўста­но­вах, раз­ме­шча­ных, умоў­на ка­жу­чы, на ад­ной ву­лі­цы, і за­бяс­пе­чыць пад­рых­тоў­ку кад­раў з улі­кам па­трэб рэ­гі­я­наль­ных эка­но­мік, — ад­ка­заў Ва­дзім Бо­гуш.

Ця­пер пра­цяг­ва­ец­ца ра­бо­та па ска­ра­чэн­ні тэр­мі­наў атры­ман­ня пра­фе­сій­на-тэх­ніч­най аду­ка­цыі. Змян­шэн­не тэр­мі­наў пад­рых­тоў­кі ра­бо­ча­га ва ўста­но­вах пра­фе­сій­на-тэх­ніч­най аду­ка­цыі на паў­го­да ска­ра­чае бюд­жэт­ныя вы­дат­кі на 14,5 млн руб­лёў на ад­на­го на­ву­чэн­ца за год. Але ў рэк­та­ра РІ­ПА Ар­ка­дзя Шкля­ра сваё ба­чан­не гэ­тай сі­ту­а­цыі:

— Мы не згод­ны з тым, каб жорст­ка ўні­фі­ка­ваць тэр­мі­ны на­ву­чан­ня для ўсіх. Я, на­прык­лад, не ра­зу­мею, ча­му ў Гер­ма­ніі му­ля­ра рых­ту­юць тры га­ды, а мы спра­бу­ем зра­біць гэ­та за 2,5 го­да або спа­дзя­ём­ся пад­рых­та­ваць за та­кі ж час за­крой­шчы­ка? Эка­но­мія не заў­сё­ды ся­бе апраўд­вае... Кошт пад­рых­тоў­кі кад­раў у сіс­тэ­ме пра­фе­сій­на-тэх­ніч­най аду­ка­цыі ва ўсіх кра­і­нах да­стат­ко­ва вы­со­кі, та­му ў мно­гіх дзяр­жа­вах ства­ра­юць умо­вы (пра­да­стаў­ля­юць прэ­фе­рэн­цыі) для пры­цяг­нен­ня да фі­нан­са­ван­ня аду­ка­цый­на­га пра­цэ­су най­маль­ні­каў усіх фор­маў улас­нас­ці. Пры­мя­ня­ец­ца так зва­ная ду­аль­ная сіс­тэ­ма. Дзяр­жа­ва аплач­вае раз­віц­цё ўста­ноў аду­ка­цыі, пад­рых­тоў­ку па агуль­на­аду­ка­цый­ных, агуль­на­пра­фе­сій­ных і спе­цы­яль­ных дыс­цып­лі­нах, а най­маль­нік бя­рэ на ся­бе вы­твор­чае на­ву­чан­не і прак­ты­ку на­ву­чэн­цаў. Гэ­та вель­мі ак­ту­аль­на, уліч­ва­ю­чы прак­ты­ка-ары­ен­та­ва­ны ха­рак­тар на­ву­чан­ня...

Ар­кадзь Шкляр упэў­не­ны, што ство­ра­ная сіс­тэ­ма праф­тэх­аду­ка­цыі бу­дзе пра­ца­ваць яшчэ га­доў 10—15 і спраў­ляц­ца з па­стаў­ле­ны­мі за­да­ча­мі. Та­му ні­я­кіх рэ­ва­лю­цый­ных змен ёй не па­трэб­на. «Але мы па­він­ны ўжо сён­ня ду­маць пра ства­рэн­не нар­ма­тыў­на-пра­ва­вой ба­зы для ма­дэр­ні­за­цыі праф­тэх­шко­лы. Спе­цы­я­ліс­ты ра­сій­ска­га «Скол­ка­ва» рас­пра­ца­ва­лі ўжо 100 но­вых ква­лі­фі­ка­цый для іна­ва­цый­ных тэх­на­ло­гій. І нам нель­га ад су­се­дзяў ад­ста­ваць. Трэ­ба ства­рыць са­вет па пы­тан­нях удас­ка­на­лен­ня на­цы­я­наль­най сіс­тэ­мы ква­лі­фі­ка­цый. Мы па­він­ны пе­ра­хо­дзіць да сіс­тэ­мы сер­ты­фі­ка­цыі ква­лі­фі­ка­цый, каб лю­бы ча­ла­век мог прый­сці і атры­маць у праф­тэх­шко­ле толь­кі па­трэб­ную яму ква­лі­фі­ка­цыю», — ка­жа Ар­кадзь Шкляр.

На­дзея НІ­КА­ЛА­Е­ВА

Да­вед­ка «Звяз­ды»:

Тэн­дэн­цыя змян­шэн­ня на­паў­няль­нас­ці пра­фе­сій­на-тэх­ніч­ных уста­ноў цяг­не за са­бой па­ве­лі­чэн­не кош­ту пад­рых­тоў­кі на­ву­чэн­цаў. Вы­дат­кі на пад­рых­тоў­ку ад­на­го на­ву­чэн­ца скла­да­юць 28,9 млн руб­лёў за год. Най­мен­шыя вы­дат­кі — у мін­скіх на­ву­чаль­ных уста­но­вах, якія ма­юць боль­шую на­паў­няль­насць.

У маі гэ­та­га го­да ў Бе­ла­ру­сі прай­шоў пер­шы на­цы­я­наль­ны чэм­пі­я­нат пра­фе­сій­на­га май­стэр­ства WоrldSkіlls Bеlаrus—2014. Бе­ла­русь ста­ла 68-й кра­і­най, якая да­лу­чы­ла­ся да WоrldSkіlls Іntеrnаtіоnаl (WSІ). Мэ­тай гэ­тай уні­каль­най не­ка­мер­цый­най між­на­род­най ар­га­ні­за­цыі з'яў­ля­ец­ца па­пу­ля­ры­за­цыя ра­бо­чых пра­фе­сій, у тым лі­ку праз пра­вя­дзен­не між­на­род­ных спа­бор­ніц­тваў, якія яшчэ на­зы­ва­юць алім­пі­я­дай у пра­фе­сій­ным май­стэр­стве. Але спа­бор­ніц­твы пра­вод­зяц­ца не дзе­ля са­міх спа­бор­ніц­тваў. Іх фар­мат вы­ка­рыс­тоў­ва­ец­ца для та­го, каб да­па­маг­чы прад­стаў­ні­кам са­мых роз­ных кра­ін па­вы­сіць пра­фе­сій­ныя кам­пе­тэн­цыі і спры­яць рас­паў­сюдж­ван­ню ў све­це між­на­род­ных пра­фе­сій­ных стан­дар­таў. Ёсць кра­і­ны, якія ста­біль­на пе­ра­ма­га­юць у між­на­род­ных спа­бор­ніц­твах: так, на апош­ніх шас­ці чэм­пі­я­на­тах лі­дзі­ра­ва­лі прад­стаў­ні­кі Паўд­нё­вай Ка­рэі. Ці вар­та здзіў­ляц­ца та­ко­му фак­ту, уліч­ва­ю­чы, што ме­на­ві­та гэ­тая кра­і­на з'яў­ля­ец­ца са­мым па­спя­хо­вым вы­твор­цам у све­це? Ці ўсё на­ад­ва­рот: Ка­рэя з'яў­ля­ец­ца са­мым па­спя­хо­вым вы­твор­цам у све­це дзя­ку­ю­чы ме­на­ві­та вы­со­кай ква­лі­фі­ка­цыі ра­бот­ні­каў, за­ня­тых у вы­твор­час­ці? У на­ступ­ным го­дзе, каб пра­дэ­ман­стра­ваць сваё пра­фе­сій­нае май­стэр­ства, у Бра­зі­лію на су­свет­ны чэм­пі­я­нат ад­пра­вяц­ца і бе­ла­ру­сы...

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Аляксандр Лукашэнка сустрэўся з прадстаўнікамі СМІ Расіі

Некалькі рэчаў сёлета адбываюцца ўпершыню.

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.