Вы тут

Дарога да Сонца


Знаёмства беларускага чытача з вершамі вялікага творцы Ай Ціна — яшчэ адзін мост на шырокай рацэ беларуска-кітайскай літаратурнай дружбы


У Мінску ўжо раней выйшла кніга вершаў Ай Ціна — у серыі «Светлыя знакі. Паэты Кітая». У зборніку «Водар стоенага лесу» — дваццаць шэсць вершаў. Пераўвасабленне на беларускую мову ажыццявілі тры перакладчыкі — Мікола Мятліцкі, Таццяна Сівец, Навум Гальпяровіч. Было тое ў 2015 годзе. А яшчэ вершы Ай Ціна друкаваліся ў аўтарскай анталогіі перакладаў кітайскай паэзіі «Пад крыламі Дракона: Сто паэтаў Кітая», што выйшла ў 2012 годзе. І таксама ў анталогіі «Пялёсткі лотаса і хрызантэмы: Сто паэтаў Кітая XX стагоддзя». Абодва праекты здзейсніў перакладчык Мікола Мятліцкі. І вось у «Мастацкай літаратуры» рыхтуецца да выдання новы зборнік вершаў Ай Ціна. Ізноў перакладчыкам выступае Мікола Мятліцкі.

…Ай Цін нарадзіўся ў кітайскай правінцыі Чжэнцзян 26 сакавіка 1910 года. Пайшоў з жыцця 5 мая 1996 года. У гэты немалы адрэзак часу ўмясцілася багатая на паэтычныя адкрыцці вандроўка па жыцці і мастацтве. Паэт, нягледзячы на сямейныя нястачы, закончыў сярэднюю школу. Пасля паступіў у Нацыянальную Акадэмію мастацтваў Ханчжоу. Ужо праз год малады чалавек прыняў рашэнне вучыцца жывапісу ў Парыжы. І ў 1929–1932 гадах паэт вучыцца у Францыі. З таго часу, відавочна, і ўвабраў у сябе захапленне Эмілем Верхарнам. Тады, пэўна, адкрыў для сябе і Уолта Уітмена. Тады палюбіў і Уладзіміра Маякоўскага. Але чужыя сляды, чужы досвед сталі толькі практыкай, вучобай. І жыццё самога Ай Ціна, які ўжо ў 1932 годзе быў арыштаваны за выступленні супраць Гаміньдана (і знаходзіўся ў астрозе да 1935 года), і яго паэтычныя вышукі сталі сведчаннем уласнай выразнай пазіцыі, уласнага, свайго адметнага, арыгінальнага падыходу ў ацэнках да рэчаіснасці. Паэт не разбураў старыя традыцыі кітайскай паэзіі, але дзякуючы таму, што здолеў разгледзець увесь паэтычны Сусвет, што выбраў свабодны верш, ён прыўнёс у кітайскую паэзію шмат новага, змог зрабіць яе — разам з многімі сваімі равеснікамі, якія таксама вучыліся ў Францыі, Вялікабрытаніі, ЗША, якія адкрывалі сусветную паэзію дома, у Кітаі, — бліжэйшай да шырокага люду.

У 1936 годзе быў апублікаваны першы паэтычны зборнік Ай Ціна «Даяньхэ». Галоўная тэма кнігі — простае жыццё кітайскай вёскі. Калі ішла нацыянальна-вызваленчая вайна (1937–1945 гг.), паэт напісаў і выдаў наступныя паэмы: «Да сонца» (1938), «Ён памёр у другі раз» (1939), «Паходня» (1940), а яшчэ зборнікі вершаў «Поўнач», «Вестка пра світанне». У 1941 годзе Ай Цін уступіў у Камуністычную партыю Кітая. Паэт пераехаў у цэнтр Вызваленых раёнаў Яньань. Напісаў паэму «Зоя», прысвечаную савецкай камсамолцы Зоі Касмадзем’янскай, іншыя творы, прысвечаныя барацьбе савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Мао Цзэдун надаваў вялікую ўвагу мастацкай літаратуры. Нават правёў адмысловую вялікую нараду, дзе шмат гаварылася пра ролю мастацтва ў замацаванні ідэалагічных пазіцый КПК, дзе моцна крытыкаваліся паэты-індывідуалісты. Відаць, тады і пачалася фарміравацца трэшчына ў адносінах Ай Ціна і кіраўніцтва КПК.

Хаця з прыходам КПК да ўлады Ай Цін пачаў займаць важныя пасады, узначальваў рэдакцыі вядучых літаратурна-мастацкіх выданняў. Напрыканцы 1940?х гадоў пабачылі свет два зборнікі літаратурна-крытычных артыкулаў Ай Ціна з аднолькавай назвай — «Пра паэзію». Пасля ўтварэння КНР паэт пабываў у СССР. Вынікам паездкі сталася асобная паэтычная кніга — «Рубінавыя зоркі». Вялікі цыкл вершаў пра Амерыку Ай Цін прывёз з паездкі ў Чылі. У 1957 годзе новая ўлада (колькі сіл паэт уклаў, каб менавіта разам з ёю прыйсці да новага Кітая, да стварэння Кітайскай Народнай Рэспублікі!) залічвае Ай Ціна ў «правыя элементы». І ў 1958 годзе, калі, здавалася, павінны быць створаны ўсе ўмовы для творчасці, вольнага жыцця, за крытыку падаўлення свабоды слова Мао Цзэдун адпраўляе Ай Ціна, ўжо вядомага на той час паэта, у ссылку ў Маньчжурыю. Шаснаццаць гадоў мастак, творца чысціў вясковыя прыбіральні. Да 1978 года — пакуль не прыйшла поўная рэабілітацыя — Ай Ціна зусім не друкавалі.

А ў 1985 годзе паэта ўспомнілі ў Францыі — прэзідэнт Мітэран адзначыў кітайскага пісьменніка Літаратурнай прэміяй Францыі. Вартая ацэнка стала сведчаннем і той шматабсяжнай працы, якой творца засведчыў пра сваё вяртанне да кітайскага чытача. Па-ранейшаму адстойваючы права мастака на індывідуальнасць, Ай Цін напісаў яркую паэму «На вяршыні хвалі». Кнігі перакладаў паэзіі кітайскага майстра вершаскладання ўбачылі свет у Маскве ў 1981 і 1989 гадах. А крыху пазней там жа выйдзе і асобная манаграфія, прысвечаная вялікаму кітайскаму паэту.

Цяпер вось пачалося засваенне паэзіі Ай Ціна ў Беларусі. Відаць, нідзе ў славянскім свеце, за выключэннем Расіі ды цяпер Беларусі, так пранікліва, настойліва не адбываецца прачытанне, перастварэнне паэтычнай спадчыны Ай Ціна.

Алесь Карлюкевіч

Сонца 
З-за вякоў далёкіх, чорных, 
З-за магіл былінных, 
З-за вяршынь, што ў сне дрымотным, 
З-за патокаў, смерць нясучых 
Усяму жывому, 
Вялікім дыскам вогнелікім 
Выглянула сонца.
Пад гэтым зыркім арэолам 
Уздрыгнула жыццё паўсюдна, 
І сталі танцаваць лісты на голлі, 
І з гімнам за праменнямі памкнулі 
Рачныя адзічэлыя патокі.
І глыбака ў зямлі, 
Калі яно з’явілася —
Я гэта чуў! —
Пасля задоўгай спячкі 
Заварушыліся зноў лапкі насякомых, 
І разарваў маўчанне скутых плошчаў 
Народны голас.
Гарады, 
Міргаючы агнямі электрычнымі, 
З жалезным громам 
Звалі сонца ў госці.
І ў гэты міг, 
Нібы рукой агню, 
Адкінула, як бруднае адзенне, 
Маю душу, знямоглую ў пакутах, 
І я паверыў зноўку 
У магчымасць уваскрэсін чалавека.

Вясна, 1937 год.
Пераклад Міколы Мятліцкага.

Выбар рэдакцыі

Культура

Як  мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Як мастак Май Данцыг ствараў свае карціны

Наватар, «шасцідзясятнік», ваяўнічы аптыміст — гэта ўсё пра яго.

Грамадства

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Як ператварыць звычайны ўрок беларускай літаратуры у творчую майстэрню?

Настаўнікі ўпэўнены: ці будуць вучні чытаць, у многім залежыць ад іх саміх. 

Эканоміка

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Петришенко: Называть ЕАЭС экономическим союзом сегодня можно только авансом

Однако наша страна надеется, что это временные трудности.

Грамадства

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Апублікаваны поўны тэкст Канцэпцыі інфармацыйнай бяспекі Беларусі

Дзяржаўным органам і іншым арганізацыям даручана кіравацца палажэннямі канцэпцыі ў практычнай дзейнасці.