Вы тут

З рэдакцыйнай пошты


«Стараюся ўсё забыць... I ўсё роўна помню!»

Гэты здымак зроблены ў хуткiм часе пасля Перамогi. На iм — сям'я Краўчанкаў, дакладней — частка яе: мацi Аляксандра i дочкi Ганна, Марыя i Валянцiна. Бацькi — Захара — няма, i трохгадовай Зiначкi няма, i сына Мiкалая...

Першыя двое згарэлi ў газавай печы крэматорыя, трэцi — загiнуў, ваюючы ў партызанскiм атрадзе.

— З нашчадкаў бабулi Аляксандры i дзядулi Захара засталiся я ды стрыечныя сёстры, — гледзячы на здымак, кажа Iрына Будзюхiна (дачка Валянцiны Захараўны Будзюхiнай, у дзявоцтве Краўчанкi) i кладзе на стол стосiк папер. Сярод iх — перапiска з музеем Асвенцiм-Бiркенау, копii архiўных дакументаў, успамiны самой матулi.

...Да вайны сям'я Краўчанкаў жыла, як iншыя. Свая хата ў вёсцы Бардзялi, што пад Вiцебскам, свой гарод, праца ў калгасе, у якую змалку ўпрагалiся яшчэ i дзецi.

Звыклы ход жыцця парушылi новыя «гаспадары», якiя на гэтай зямлi сталi заводзiць свае парадкi, нiшчыць людзей. Не дзiва, што многiя вяскоўцы пайшлi ў партызаны, i што немцы не даравалi гэтага iх сем'ям. Многiя, у тым лiку Краўчанкi, апынулiся ў вiцебскiм канцлагеры «Пяты полк», адкуль iх, зганяючы ў вагоны таварнякоў, вiдаць, горш, чым скацiну, вывозiлi...

Куды — стала вядома пазней: Польшча, канцлагер Асвенцiм... Драўляныя баракi за калючым дротам, на вышках — да зубоў узброеная ахова.

На месцы iх раздзялiлi i разлучылi: у адной групе былi мужчыны, у другой — жанчыны з дзецьмi. Усiх нагала пастрыглi, усiм накалолi на руках нумары i строга папярэдзiлi, каб карысталiся толькi iмi: нiякiх iмён i прозвiшчаў (iнакш — кара). У Аляксандры Фёдараўны быў нумар 69 146, у Ганны — 69 147, у Марыi — 69 148, Валянцiны — 69 149 i трохгадовай Зiны — 69 150.

У нявольнiкаў адабралi дамашнiя рэчы, пасялiлi ў баракi, доўга не давалi нi пiць, нi есцi. А калi нарэшце нешта прывезлi, i вязнi кiнулiся да бочак, наглядчыкi пусцiлi ў ход бiзуны.

Так было неаднойчы.

Людзей даймалi холад i голад. Многiя ад яго сталi апухаць, занядужваць. Дарослых, якiя не маглi больш працаваць, спальвалi ў печах крэматорыя.

У дзяцей да ўсяго бралi кроў, iм рабiлi ўколы. У вынiку ў малых пачыналiся хваробы, якiя немцы «лячылi» там жа — у печах крэматорыя. Трапiла туды i трохгадовая Зiначка Краўчанка.

Незайздросны лёс чакаў i дужэйшых дзяцей, якiх забралi ад матуль, змясцiлi ў асобны барак, а пасля пад крыкi i плач гаротнiц-жанчын пагрузiлi ў машыны i павезлi ў канцлагер Лодзь. Там, за калючым дротам i пад аховай з аўчаркамi, хлопчыкi i дзяўчынкi працавалi на швейнай фабрыцы, плялi кошыкi. Тых, хто не выконваў норму, бiлi, пазбаўлялi абеду цi ставiлi каленямi на цагляны друз.

— Мама расказвала, — уздыхае Iрына Канстанцiнаўна, — што каго-нiкаго з дзяцей iншым разам забiралi мясцовыя сем'i для нейкiх гаспадарчых работ, i ўжо там ставiлiся хто як мог: адны — па-людску, другiя — не... Але ж нават у гэтым выпадку парабкi маглi паласавацца морквiнай, бручкай цi бураком.

...У гэтым лагеры Валя была разам з сястрой Марыяй, якая, вядома ж, апякала яе.

I тым не менш, калi Чырвоная Армiя вызваляла канцлагер, салдатам давялося на руках выносiць знясiленых вязняў i разам з iмi плакаць з той радасцi, што дачакалiся — выжылi.

...Сястрычкi Краўчанкi апынулiся ў Падмаскоўi, у дзiцячым доме. Там iх адшукалi мацi i сястра Ганна, прывезлi дамоў у родную вёску, дзе пачалося цяжкае сiроцкае жыццё: бацька дзяўчынак згарэў у печы крэматорыя.

Пасля школы ўсе яго дочкi ўладкавалiся на работу ў Вiцебску, павыходзiлi замуж, нарадзiлi дзяцей.

...Валянцiне Захараўне пасля вайны давялося наведваць мясцiны, дзе прайшоў самы жудасны час яе дзяцiнства, расказваць аб перажытым. Аднойчы пасля такога выступлення нехта з падлеткаў спытаў: як яна ставiцца да немцаў? «Стараюся ўсё забыць, — адказала Валянцiна Захараўна. — I ўсё роўна помню!.. Мы, дзецi, нi ў чым не былi вiнаватыя. Нi ў чым не вiнаватыя i вы... Трэба сябраваць, трэба разам змагацца за мiр».

Адзiн з нямецкiх школьнiкаў тады ўстаў i папрасiў прабачэння за сваiх продкаў.

Уладзiмiр Пернiкаў, г. Гомель

Фота з сямейнага архiва


Мой брат — мой сябар, настаўнiк i абаронца...

Вельмi шкадую, што з сямейнага альбома знік адзiн з пасляваенных здымкаў. На iм былi мой тата, Iван Iгнатавiч Багушэвiч, i мой старэйшы брат Валерый.

Нашы бацькi пабралiся шлюбам у 1944-м. Тату пасля вызвалення вобласцi прызвалi ў войска, i служыць яму давялося доўгiя восем гадоў. Брата мама гадавала адна. Трымала гаспадарку, хадзiла на работу ў калгас, арганiзаваны пасля вызвалення...

Валера, па ўспамiнах мамы, рос паслухмяны i працавiты, дапамагаў даглядаць гусей, курэй, авечак, выганяў у поле кароўку, збiраў зелле для парасят. Адзенне для яго мама спраўляла сама, збольшага перашываючы з нечага старога. А для новых рэчаў тады трэба было сеяць ды вырабляць лён, трымаць авечак, прасцi нiткi. Валерык дапамагаў матулi i ў гэтай рабоце.

Першы ўспамiн пра бацьку звязаны ў брата з матацыклам «Iндыян». На iм тата прыехаў у водпуск. Радасць для трох-чатырохгадовага дзiцяцi проста не мела межаў! Тата... Салдат... Матацыкл... Малому, ну вядома ж, хацелася ўскараскацца на гэты цуд! А матацыкл узяў ды павалiўся...

Спачатку тата служыў у Шчучыне на аэрадроме i меў магчымасць наведваць сям'ю. Затым яго накiравалi ў Бабруйск у батальён аэрадромнага абслугоўвання. А дадому ён вярнуўся, калi сын ужо хадзiў у школу.

Вучыўся Валера лёгка i ахвотна. Меў здольнасць да тэхнiчных навук. Памятае, як пачуў навiну пра палёт Юрыя Гагарына...

Потым былi вячэрняя школа i работа прычэпшчыкам на трактары i камбайне, за якую плацiлi крыху больш чым 20 рублёў. Найвялiкшы для нас далiкатэс — бляшанка траскi ў тамаце — каштаваў тады 40 капеек.

Пазней брат уладкаваўся ў брыгаду ветэрынараў: iх было трое — доктар, фельчар i ён, санiтар. Там ён атрымлiваў ужо 47 рублёў 50 капеек. Пасля работы адмываўся ад паху фермаў ды хлявоў i бег у школу на ўрокi. Здаў iспыты на права кiравання матацыклам i аўтамабiлем.

З дзяцiнства ўспамiнае, як, iдучы цераз рэчку, правалiўся пад лёд, як мокры прыляцеў дахаты. Ратавала яго бабуля, а мама дужа сварылася.

Згадвае, як на маiх хрэсьбiнах хтосьцi з «добразычлiўцаў» вынес дзецям кружок каўбасы i бутэльку гарэлкi. Асобных хлопчыкаў выходжвалi потым суткамi, i пашчасцiла яшчэ, што ўсе выжылi.

...Мяне брат (на здымку я ў таты на каленях) няньчыў з пялёнак, вучыў лiчыць, чытаць i пiсаць, так што ў першым класе мне было зусiм нецiкава: я ўсё ўмела i ведала.

Школу Валерый скончыў з сярэбраным медалём. Паступiў вучыцца ў наш Беларускi полiтэхнiчны iнстытут, стаў iнжынерам-канструктарам.

Прыязджаючы на канiкулы, заўсёды прывозiў мне кнiжкi, а зiмой мы ляпiлi з iм снежныя крэпасцi, запасалiся снарадамi i ўсчыналi сапраўдныя бiтвы. Брат вучыў мяне хадзiць на лыжах, што ўжо казаць пра санкi! А вось пра матацыкл «Каўровец» — варта. Калi я была ў трэцiм класе, Валера пасадзiў мяне за руль, трохi падапхнуў, каб праехала, потым паказаў, як карыстацца рознымi рычажкамi, завёў рухавiк i скамандаваў: «Едзь!» Ад страху я ледзь не памерла, але ў мяне ўсё атрымалася!

...Пасля першага i другога курса брат ездзiў на асваенне цалiнных зямель. Зарабiў там сабе на модную вопратку, маме ў падарунак прывёз крыштальныя кiлiшкi (яна iх захоўвала як найвялiкшы скарб), а мне, як заўсёды, кнiжку.

Мой брат Валерый Iванавiч Багушэвiч працаваў iнжынерам-тэхнолагам на гродзенскiм заводзе «Аўтазапчастка», затым у «Саюзпраммантажы», кiраваў работай зваршчыкаў на будаўнiцтве прамысловых прадпрыемстваў у розных кутках былога Саюза. Ён у мяне ветэран i ўдарнiк камунiстычнай працы, рацыяналiзатар, вынаходнiк. Самастойна сканструяваў i сабраў трактар для сваёй гаспадаркi.

З-за работы ў шкодных умовах на пенсiю Валера выйшаў у 50 гадоў, але працаваў далей — да агульнага пенсiйнага ўзросту. Разам з жонкай яны выгадавалi чатырох дзяцей, маюць сямёра ўнукаў.

Я бясконца ўдзячная брату за тое, што ён у мяне заўсёды быў i ёсць, за тое, што я, малодшая, усё жыццё сваё адчувала яго клопат i падтрымку.

...А «модныя» сёння сем'i з адным дзiцяткам я проста шкадую.

Ларыса Салей, г. Скiдзель.


На злобу дня

На два метры,

на два метры

Адыдзiце ад мяне!

I не чхайце ў паветра —

Можа, вiрус i мiне!

Любоў Чыгрынава, г. Мiнск.


Палка — рэч патрэбная

Гады чатыры таму ў нас цiкавую крамку адкрылi. Як казалi вяскоўцы, тавараў там — хоць завалiся, i ўсе па адной цане.

Нашы суседзi Вова з Аксанай не вытрымалi, з'ездзiлi туды паглядзець. I нават затрымалiся. Ад асартыменту, потым расказвалi, аж дух заняло: шмат што з тавараў першы раз бачылi — не разумелi, для чаго.

— Валодзя з палкай адной расстацца не мог, — успамiнала потым Аксана. — I так яе ў руках пакруцiць, i гэтак — даўмецца не можа: для чаго там кнопка? Вырашыў, што калi нацiснуць, яна «аўтаматам» даўжыню павялiчыць. Глянь, кажа мне, гэта ж сама тое, каб грушы з дрэва збiраць — да самых высокiх галiн дастане! Я падышла, пачытала, што там напiсана, i ў рогат. Гэта ж для сэлфi, — кажу, — а не для груш.

...Шкада, што не купiлi, нарагатаўшыся, думалi потым: бо раптам, яна i сапраўды «шырокага профiлю» — для груш таксама.

Таццяна Марцэвiч, аг. Ёдкi, Лiдскi раён

Пошту чытала Валянціна ДОЎНАР

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.