Вы тут

Выпускнік гімназіі і без пяці хвілін студэнт тлумачыць, чаму фізікай немагчыма не захапіцца


Фізіка традыцыйна лічыцца адной з самых складаных школьных дысцыплін. Нават у чалавека, які ўжо даўно скончыў школу, успаміны пра яе нярэдка выклікаюць думкі кшталту «Дзякуй Богу, што ўсё гэта скончылася». Але зусім іншай думкі прытрымліваецца выпускнік жодзінскай гімназіі № 1 Яраслаў ЯКУБОЎСКІ.


На міжнародным конкурсе навукова-тэхнічных работ школьнікаў «Вучоныя будучыні»  Яраслаў Якубоўскі заваяваў дыплом  другой ступені.

— З усіх прадметаў у школе на першым месцы для мяне стаіць фізіка. Матэматыка, хімія і іншыя дысцыпліны — толькі інструменты, а фізіка знаходзіцца над імі ўсімі, яна аб'ядноўвае веды з многіх навук для нейкай важнай мэты. Гэта вельмі жыццёвы прадмет, які тлумачыць, што і чаму вакол нас адбываецца, — разважае хлопец. — Ну як можа не захапіць навука пра тое, як уладкаваны свет? Можа быць, не ўсім трэба ведаць, як адбываецца ядзерная рэакцыя, але ж ёсць элементарныя законы гэтай навукі, без ведання якіх праблематычна жыць. Усё, што нас акружае, — гэта фізіка. І ўся тэхніка, якой мы карыстаемся, была створана
фізікамі. Мала хто ўнікае, як яна працуе, аднак усе ахвотна карыстаюцца выгодамі цывілізацыі. Як кажуць мае бацькі, «проста не вучы фізіку ў школе, і ўсё тваё жыццё будзе напоўнена цудамі і чараўніцтвам».

Дарэчы, фізіку ў гімназіі Яраславу выкладала яго маці — Эла Мікалаеўна Якубоўская. Яго бацька Аляксандр Уладзіміравіч Якубоўскі — таксама настаўнік фізікі ў адной з жодзінскіх школ.

— І мой брат скончыў факультэт радыёфізікі БДУ. Як вы разумееце, выбару ў мяне не было, — жартуе хлопец. — Фізіка акружала мяне з самага дзяцінства, і я з нецярплівасцю чакаў, калі ў школьнай праграме нарэшце з'явіцца гэты прадмет. А ў восьмым класе захапіўся даследчай работай і пачаў асвойваць новае для мяне поле дзейнасці — навукова-даследчыя канферэнцыі і конкурсы. І ўжо першая спроба аказалася ўдалай. На навукова-інжынерным конкурсе для навучэнцаў Belarus Scіence and Engіneerіng Faіr са сваім дамашнім кандыцыянерам адразу атрымаў дыплом другой ступені. Я прапанаваў дзве мадэлі з падручных сродкаў: у ход пайшлі бутэлька з лёдам, кулеры ад камп'ютарнага працэсара і нават прапелер з CD-дыскаў. Сёння тыя прыстасаванні выглядаюць дзіўна, але для падлетка гэта было проста «ваў»!

На наступны год Яраслаў зноў удзельнічаў у конкурсе Belarus Scіence and Engіneerіng Faіr і зноў атрымаў дыплом другой ступені са сваёй работай «Вывучэнне слізгальнага разраду па паверхні вадкасці». А затым электрычнасць проста ўзяла яго ў палон.

— На сённяшні дзень гэта яго любімы раздзел фізікі, а нелюбімы — малекулярная фізіка. Таму што там пераважна тэорыя, а я люблю практыку — тое, што можна памацаць, праверыць, паставіць эксперымент, — тлумачыць хлопец.

Міжнароднае прызнанне

Для юнага даследчыка найбольш блізкая стэндавая абарона дакладаў. Стэнд — інструмент, які трэба добра прадумаць.

Уздзеянне слізгальнага разраду па паверхні вадкасці ён вывучае ўжо некалькі гадоў, дапаўняючы сваю даследчую працу ўсё новымі эксперыментамі. Дзесяцікласнікам выступаў з гэтай тэмай на XXІІІ рэспубліканскім конкурсе работ даследчага характару, дзе яго намаганні былі адзначаны дыпломам трэцяй ступені. Марай было трапіць на міжнародны конкурс навукова-тэхнічных работ школьнікаў «Вучоныя будучыні», які праходзіць у Маскве ў рамках Усерасійскага фестывалю навукі. Сам фестываль — гэта проста грандыёзная падзея, якую трэба хоць аднойчы наведаць. А заявак на конкурс прыходзіць больш за тысячу, з іх адбіраюць для ўдзелу ў фінале толькі сто. Таму запрашэнне ў фінальную частку міжнароднага спаборніцтва, якое прыйшло Яраславу ў верасні мінулага года, ужо можна было лічыць перамогай. У секцыі, дзе была прадстаўлена работа беларускага гімназіста па даследаванні слізгальнага разраду, удзельнічалі са сваімі даследчымі работамі і кітайцы, і іранцы, і сербы. Але Яраслаў не разгубіўся і заваяваў у расійскай сталіцы дыплом другой ступені. Прызнаецца, што для яго гэта быў выдатны досвед спаборніцтва і знаёмства з такімі ж, як і ён, апантанымі людзьмі.

Пасля ў сям'і Якубоўскіх вырашылі ўзяць паўзу, каб засяродзіцца ў выпускным класе на падрыхтоўцы да цэнтралізаванага тэсціравання, але бліжэй да новага года  выпускнік і яго навуковы кіраўнік, у ролі якога заўсёды выступала маці, засумавалі і сталі шукаць тэму для ўдзелу ў XXІV рэспубліканскім конкурсе. У выніку работа Яраслава «Вызначэнне структуры па дыфракцыйным малюнку» заваявала там дыплом другой ступені. Юны даследчык прасвечваў птушынае пяро і па дыфракцыйным малюнку, які атрымліваў у ходзе эксперымента, змог расказаць, што ў ім утрымліваецца.

Але і на гэтым дасягненні жодзінскі гімназіст не спыніўся. На Міжнароднай навуковай канферэнцыі школьнікаў «ХХХ Сахараўскія чытанні» ў Санкт-Пецярбургу, якая прайшла ў канцы вясны, ён зноў атрымаў за вывучэнне слізгальнага разраду па паверхні вадкасці дыплом другой ступені. Праўда, з-за пандэміі фармат канферэнцыі давялося сёлета змяніць, таму ўбачыць белыя ночы хлопцу і яго маці пакуль так і не давялося, хоць яны вельмі на тое разлічвалі. Канкурсантам, акрамя тэзісаў, трэба было зняць і даслаць журы відэаролік — прэзентацыю сваёй работы: коратка пераказаць яе сутнасць і вынікі, якія былі атрыманыя.

— Упершыню карцінку размеркавання разраду іскры па паверхні цвёрдага дыэлектрыка назіраў Георг Крыстаф Ліхтэнберг у 1777 годзе, але высветлілася, што разрад можа слізгаць не толькі па цвёрдых, але і па вадкіх дыэлектрыках, — тлумачыць сутнасць свайго даследавання Яраслаў. — Таму мэтай маёй работы стала вывучэнне залежнасцяў незавершанага слізгальнага разраду па паверхні вадкасці і пастаўлены наступныя задачы: правесці аналіз звестак аб тэхналогіях стварэння слізгальнага разраду, стварыць устаноўку для вывучэння паверхневага разраду ў вадкасці, атрымаць залежнасці характарыстык разраду ад розных фактараў, вывучыць яго паводзіны ў моцным магнітным полі і вызначыць магчымасць выкарыстання разраду для ачышчэння вады ад нафтапрадуктаў. Апошні пункт, на мой погляд, можа ўяўляць практычны інтарэс. Гэта не проста навука дзеля навукі.

— А як ты ўвогуле знаходзіш тэмы для сваіх даследчых работ? — пацікавіліся мы ў маладога чалавека.

Гімназію Яраслаў скончыў з залатым медалём і сярэднім балам атэстата 9,7.

— Гэта наш сумесны пошук. Я шукаю, і маці шукае. Мы раімся, вывучаем тэмы, якія ўжо былі на папярэдніх канферэнцыях, каб не паўтарацца. Хачу заўважыць, што ў навуковых канферэнцыях у школьныя гады ўдзельнічаў і мой старэйшы брат. За пяць-шэсць гадоў, якія прайшлі з тых часоў, было прадстаўлена вельмі шмат тэм, таму знайсці штосьці свежае і новае ўсё больш праблематычна. Вывучаем адкрыцці ў сферы навукі, актуальныя кірункі і адштурхоўваемся ад гэтых пошукаў.

— А ці не даводзілася чуць папрокі кшталту таго, што за ўсімі тваімі даследаваннямі стаіць твая маці? Усё ж такі настаўніцкім дзецям пастаянна трэба штосьці даказваць, — зноў пытаемся мы.

— Ну, па-першае, ніхто дзіцяці такога адкрыта не скажа, — не крыўдзіцца на наша пытанне Яраслаў. — А па-другое, вельмі проста ўстанавіць, хто насамрэч рабіў даследчую работу, — па ўзроўні яе разумення. Члены журы задаюць табе канкрэтныя пытанні, і калі ты проста завучыў падрыхтаваны тэкст, не ведаеш нюансы праекта, не можаш дакладна апісаць ход даследавання і растлумачыць яго вынікі, гэта вельмі хутка высвятляецца. Калі мая работа ў дзявятым класе датычылася раздзела, які вывучаўся ў школе толькі ў дзясятым класе, я вельмі добра рыхтаваўся па тэорыі. Каб ні ў кога не ўзнікла сумненняў!

Уменне сябе прэзентаваць

Юны даследчык прызнаецца, што для яго найбліжэйшая стэндавая абарона дакладаў, якая дае магчымасць зносін не толькі з членамі журы, але і з вялікай колькасцю іншых дакладчыкаў, выкладчыкамі і студэнтамі ВНУ, прадстаўнікамі бізнесу.

— Ёсць маладзёжнае і навуковае журы. Да цябе можа падысці адзін член журы або адразу некалькі. Ты павінен расказаць яму коратка сутнасць сваёй работы, выкарыстоўваючы стэндавую прэзентацыю, — тлумачыць хлопец. — Стэнд — гэта твой інструмент, таму яго трэба добра прадумаць. Мая задача — расказаць самае каштоўнае, каб зацікавіць і зачапіць. Напрыклад, калі да цябе падыходзіць не фізік, а хімік, ты робіш упор на тую частку даследавання, якая можа быць цікавая менавіта яму. У Маскве я камунікаваў з выкладчыкамі МДУ і Маскоўскага фізіка-тэхнічнага інстытута. А з навуковым кіраўніком адной з даследчых работ у нас атрымалася вельмі цікавая дыскусія: у маім даследаванні было адно нявырашанае пытанне з бар'ерным разрадам, і мы разам з ім шукалі спосабы яго вырашэння. Ён прапанаваў цікавую ідэю, і, калі будзе адпаведнае абсталяванне, яе можна будзе праверыць.

Яшчэ тры гады таму я нават не мог падумаць, што змагу так спакойна выступаць і выкладаць свае думкі. Добра пастаўленая мова, уменне дакладна і лаканічна адказваць на пытанні, правільна сябе прэзентаваць — вельмі каштоўныя ўменнні. Нават калі ты выступаеш з дакладам, то ўсё роўна табе адводзіцца максімум 10 хвілін і за рэгламентам вельмі пільна сочаць. Калі не ўпісаўся ў адведзеныя рамкі — гэта твая праблема, цябе ўсё роўна спыняюць і пачынаюць задаваць пытанні.

Карыснае хобі

Гэты столік для кавы быў зроблены хлопцам для свайго любімага навуковага кіраўніка.

Гімназію Яраслаў скончыў з залатым медалём і сярэднім балам атэстата 9,7. «Дзявяткі» ў яго па рускай і беларускай мовах, хіміі, біялогіі і сусветнай гісторыі. Затое на цэнтралізаваным тэсціраванні па рускай мове ён набраў 96 балаў, а па беларускай мове — 82. У сям'і нават жартавалі, што, можа быць, ён памыліўся са сваёй прафесійнай будучыняй. Прызнаецца, што да ЦТ па рускай мове рыхтаваўся з рэпетытарам, а беларускую мову, матэматыку і фізіку здаваў без прыцягнення знешняй дапамогі. Рыхтавацца па матэматыцы дапамагала школьная настаўніца Тамара Дзмітрыеўна Серада ў рамках дадатковых заняткаў. Па фізіцы шмат рашаў тэстаў за папярэднія гады і трэніраваўся на інтэрнэт-рэсурсах educon.by і web-physіcs.ru.
У выніку ў яго 94 бала на ЦТ па матэматыцы і 96 балаў — на ЦТ па фізіцы. Хоць, як прызнаецца выпускнік, змест ЦТ па фізіцы стаў для яго і аднакласнікаў нечаканасцю:

— Калі заданні па рускай мове і матэматыцы на ЦТ амаль не адрозніваліся ад зместу рэпетыцыйных тэстаў, то на фізіцы стваральнікі тэстаў зрабілі сюрпрыз — з іх зніклі тэмы, якія былі на ўсіх трох раўндах рэпетыцыйнага тэсціравання, і ўвогуле тэсты аказаліся больш складаныя, чым репетыцыйныя, нічога агульнага з «репетыцыяй» экзамену яны не мелі. Усе выходзілі з тэсціравання разгубленыя, бо разлічвалі крыху на іншае.

Маючы ў суме 383 балы, можна замахнуцца на самыя прэстыжныя ў моладзі спецыяльнасці, але Яраслаў даўно для сябе вырашыў, што хоча навучацца на факультэце радыёфізікі ў БДУ, як і старэйшы брат. Хоць многія яго аднакласнікі з фізіка-матэматычнага профілю збіраюцца ісці ў праграмаванне.

— ІТ-сфера вельмі імкліва развіваецца, і я думаю, што знайсці ў ёй для сябе месца не складзе праблемы. Заўсёды будуць патрэбныя людзі, якія пішуць коды. А я хачу займацца «жалезам», ствараць фізічныя аб'екты, для якіх яны пішуцца, — разважае Яраслаў. — Мне падабаецца працаваць на толькі галавой, але і рукамі. З вялікай ахвотай наведваў у школе ўрокі працоўнага навучання. Дапамагаў бацьку з рамонтам.

Дарэчы, менавіта дзякуючы настаўніку працоўнага навучання Васілю Мікалаевічу Захараву гімназіст захапіўся разьбой па дрэве. Яго маці з гонарам дэманструе аўтарскія работы сына: шкатулку, хлебніцу, вешалку для ручнікоў і стол для піцця кавы.

— Разьба — вельмі карпатлівая праца, але гэтае хобі дапамагае развіваць і дробную маторыку, і прасторавае мысленне, — кажа яна. — Я бачу, што ў майго сына інжынерны тып мыслення, таму спадзяюся, што ён пра свой выбар факультэта і спецыяльнасці ніколі не пашкадуе. У любым выпадку ціснуць на дзяцей у нашай сям'і не прынята, ды гэта і бэссэнсоўна...

Ёсць у Яраслава яшчэ адно хобі — баскетбол. Ён тры гады наведваў секцыю і выступаў за школьную каманду. А трэнерам быў усё той жа Васіль Мікалаевіч Захараў.

— Ён унікальны педагог, — кажа Яраслаў. — Васіль Мікалаевіч вучыў і майго старэйшага брата. Той таксама займаўся ў яго баскетболам. Ён заўсёды вітае ініцыятыву ў вучняў, не будзе моцна ўмешвацца, але ў той жа час абавязкова падтрымае і падкажа, калі гэта патрэбна.

Маючы суму ў 383 балы, можна замахнуцца на самыя прэстыжныя ў моладзі спецыяльнасці.

Падчас вучобы ў БДУ хлопец спадзяецца таксама гуляць у баскетбол. Ці будзе ён далей займацца навукай і даследчай работай, пакуль адказаць не бярэцца.

— З інжынернай сферай трэба будзе пазнаёміцца бліжэй, — кажа ён. — Разглядаю розныя варыянты: работу ў канструктарскіх бюро, робататэхінку... Але, напэўна, несур'ёзна сёння загадваць, што будзе праз чатыры гады, бо ўсё вакол нас так імкліва змяняецца. Трэба паспрабаваць сябе ў розных ролях. Але лічу, што толькі калі работа табе падабаецца, у гэтай сферы можна самарэалізавацца і чагосьці дабіцца.

Надзея НІКАЛАЕВА

Фота з архіва героя

Загаловак у газеце: Трапіць у палон да фізікі

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

«Да штыка ён пяро прыраўняў». Узгадваем ваеннага карэспандэнта Канстанціна Сіманава

28 лістапада 2020 года спаўняецца 105 гадоў з дня нараджэння вядомага рускага пісьменніка, ваеннага карэспандэнта і журналіста Канстанціна Сіманава. 

Грамадства

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

«Калі б не сям'я Абрамукоў, наш род перастаў бы існаваць яшчэ ў 1941 годзе». Расіянка з Ніжняга Ноўгарада знайшла ў беларускай вёсцы сваякоў

І аднавяскоўцаў людзей, якія ў час вайны ратавалі сям'ю яе бабулі, жонкі афіцэра Чырвонай Арміі.

Спорт

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

«Вікторыя», якая робіць з Гродна баскетбольную сталіцу

Гродна — горад з багатай не толькі культурнай, але і баскетбольнай гісторыяй. 

Грамадства

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

У Гродне жыхары кватэр адмовіліся падчас капітальнага рамонту здымаць аздабленне з балконаў. На іх падалі ў суд

Такога кшталту справа ў судзе Кастрычнiцкага раёна Гродна разглядаецца ўпершыню.