Вы тут

Купалаўскі тэатр паставіў нецярпімы спектакль пра цярпімасць


Ёсць такая французская актрыса, пісьменніца і драматург іранскага паходжання Ясміна Рэза, якая ў 2007 годзе напісала п'есу «Бог разні». «Найлепшая камедыя сезона 2008 года ў Лондане» ставілася ў многіх еўрапейскіх тэатрах і на Брадвеі, Раман Паланскі зняў па п'есе фільм «Разня» (дзе сыгралі Крыстаф Вальц, Кейт Уінслет, Джон Сі Райлі і Джодзі Фостэр), сваю пастаноўку прадставіў маскоўскі «Современник». Нарэшце, п'еса «Бог разні» стала асновай новага спектакля Купалаўскага тэатра «Талерантнасць», рэжысёрам якога выступіў сам мастацкі кіраўнік тэатра Мікалай Пінігін. Мы глядзелі камедыю і паспяхова смяяліся над сабой, пакуль аўтарская канцоўка не перавярнула ўсё з ног на галаву. Прэм'ера пастаноўкі адбылася 27 красавіка, і ў гэтыя дні яна ідзе на сцэне Купалаўскага.


На сцэне чатыры персанажы — гаспадары дома Вераніка і Мішэль Валон і госці Анэта і Ален Рэі. Яны толькі што пазнаёміліся. Французскія высокакультурныя буржуа разбіраюцца з канфліктам, які адбыўся паміж іх дзецьмі: сын Рэяў пабіў сына Валонаў, пазбавіўшы яго двух зубоў. На сцяне — тэлевізар, па якім бясконца паказваюць навіны, дзе, апроч спорта і надвор'я, толькі дыктатары і ваенныя канфлікты ў Афрыцы. Зверху, ужо для гледача, — два экраны, на адным з якіх транслюецца той жа выпуск навінаў, а другі сочыць за героямі спектакля зверху.

Дзве быццам супрацьлегласці — бо навіны так ці інакш перадаюць знакі нецярпімасці, а дзве французскія сям'і нават у канфліктнай сітуацыі трымаюцца этыкету і намагаюцца вырашыць праблему шляхам перамоў — у рэшце рэшт прыйдуць да падабенства. Сапраўды, калі размова дзвюх пар пачынаецца да краю ветліва і далікатна — з сумеснага складання заявы пра тое, што адбылося паміж хлопчыкамі ва ўніверсітэцкім скверы, — то скончыцца ўсё поўнай дыскрэдытацыяй еўрапейскай талерантнасці. Дрэнна схаваныя эмоцыі і пачуцці, якія, відаць, увесь час замоўчваліся ў «цярпімых» сямейных адносінах, нарэшце вырвуцца вонкі і пакажуць сапраўдныя твары французскіх буржуа.

З іх праблемамі, болем і шчырасцю яны аказваюцца больш сімпатычнымі персанажамі, зрэшты, больш натуральнымі і жывымі. Прынамсі, мне так падаецца. Хоць, канешне, усе гэтыя сваркі, крыкі, «заткніся» і «я цябе люблю» на павышаных танах выяўляюць фальшывасць вонкавай талерантнасці (прычым не толькі ў зносінах з чужымі людзьмі, але і ўнутры сем'яў), галоўнае тут — працэс.

Сапраўдным задавальненнем будзе назіраць за паступовай эскалацыяй канфлікту (хоць яна і прадказальная, але ніяк ад гэтага не страчвае) — за нечаканымі праявамі кожнага з персанажаў, за слязьмі і ратацыямі ў «ваенных» радах. То сям'я супраць сям'і, то жанчыны супраць мужчын.

Сілкуюць іронію ў бок еўрапейскіх каштоўнасцяў, якія быццам з'яўляюцца перавагай у параўнанні з дзікунамі з выпуску навін, адвакат Ален Рэй — па тэлефоне ён абараняе фармацэўтычную кампанію, што, як аказалася, у вялікім аб'ёме прадала небяспечны прадукт. Альбо Мішэль Валон, што выпусціў хамяка дачкі на вуліцу, быццам на немінучую смерць. Не па-чалавечы неяк. Альбо страсць да мастацтва, якая робіць цябе прыналежным да эліты, але можа аказацца фальшыўкай і снабізмам. Альбо сціранне ўсіх абмежаванняў прыстойнасці ад уздзеяння алкаголю.

Камедыя з ромам, млоснасцю і раскіданымі цюльпанамі, дваццаць еўра за букет, паказвае, што тое, чым Еўропа ганарыцца, насамрэч падробленае і несапраўднае — за талерантнасцю хаваюцца тыя ж нецярпімасць, нянавісць і няветлівасць. Усё зразумела, дзякуй, — п'еса даволі далікатна і іранічна перадае свае лёгкія кпіны — для наведвальніка адна прыемнасць над сур'ёзнымі рэчамі задумвацца пад свой жа гучны смех, тым больш што партыі ў Купалаўскім добрыя, а дэкарацыі (сцэнаграфіяй займаўся мастак Руслан Вашкевіч) мінімалістычныя і стыльныя.

Але Мікалай Пінігін тонкасцямі п'есы не абмяжоўваецца і «сячэ» аўтарскай канцоўкай — сем'і разыходзяцца, яны сябе паказалі, талерантнасць зганьбаваная (на гэтым канчаецца п'еса Ясміны Рэза), і тут у хату заходзяць мусульмане ў адпаведнай вопратцы і дэманструюць узорную размову за вячэрай. Валоны ім прыслужваюць — сімвалічна аказваюцца «ніжэйшымі» за іх, калі, напэўна, глядзець з пункту гледжання культуры. І навіны з Масула, ваенныя канфлікты, трансляцыі медыя набываюць новы сэнс — таго, што скажае рэальнасць і навязвае пэўныя вобразы, згодна з якімі еўрапейская цывілізацыя значна выйграе ў прасунутасці, ліберальнасці, дэмакратычнасці і ўвогуле чалавечнасці.

Толькі спектакль, на жаль, не аказваецца больш праўдзівым, таму што дзейнічае як тыя ж СМІ: стварае няроўнасць (і неталерантнасць) праз увядзенне французскага бескультур'я і арабскай прыстойнасці ў неаспрэчныя абсалюты.

Альбо, што таксама можна вынесці са своеасаблівай канцоўкі Мікалая Пінігіна, бачыць у мусульманах пагрозу, якая культурна запаўняе вашу прастору, сядзіць на вашым крэсле і есць з вашай талеркі. А такі падыход, па-першае, неталерантны (хоць пастаноўка і без таго з талерантнасці толькі кпіць), а па-другое, наўрад ці для нас актуальна. Здаецца, мы яшчэ не навучыліся гаварыць пра талерантнасць такую, якая яна ёсць, а ўжо пачынаем прасоўваць яе наступствы — тэорыі мусульманізацыі Еўропы, якія даўно зданнямі блукаюць па Еўропе.

У выніку прастадушны і лячэбны смех над сабой замяняецца разгубленасцю ад разрыву эстэтык і самога пасылу: дык талерантнасць ёсць добрая ці дрэнная рэч? Якое месца ў гэтых вобразах французскіх сем'яў займаюць беларусы і ці павінны мы нечага баяцца? Напэўна, спектакль перайграў сам сябе і захацеў расказаць пра талерантнасць, толькі базуючыся на той жа катэгарычнасці, з якой звычайна канфлікты і пачынаюцца. Здаецца, гледачу лепш сысці са спектакля роўна ў той момант, калі ад Валонаў сыходзяць Рэі...

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

Загаловак у газеце: Талерантнасць у квадраце

Выбар рэдакцыі

Культура

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

На гэта свята асаблівым чынам спажываюць розную садавіну, запіваючы келіхамі добра разбаўленага віна.

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».