Вы тут

Старая Еўропа: самапазнанне


Сімвалічна, што дакументальная стужка «Песні старой Еўропы — старажытныя беларускія народныя песні» прыйшла да беларускага гледача менавіта сёлета, у Год малой радзімы. Для рэжысёра і аўтара фільма Волі Дземкі далёкая (па адлегласці) радзіма — Беларусь, бо з 2003 года яна жыве ў ЗША. Але куды б ні траплялі нашы людзі, яны ўсё адно адчуваюць сваю радзіму. І, можа, нават больш востра: бо вялікае бачыцца на адлегласці.


Вялікая любоў Волі Дземкі перайшла ў фільм, які выклікае захапленне больш за 2 гады, праехаў шмат фестываляў і паўсюль пакідаў уражанне адкрыцця: найстаражытнейшыя песні ў Еўропе захаваліся ў Беларусі, сцвярджаюць этнографы. Гэта адкрыццё, магчыма, больш істотнае для самой Беларусі: ці ўсё мы ведаем пра сябе? ці можам ацаніць скарбы — нематэрыяльныя, — якія маем? Мы ўжо мелі магчымасць задаць сабе гэта пытанне, бо стужку паказалі на кінафестывалі «Лістапад». Але фестывальная аўдыторыя — адно. Зусім іншае — дайсці да кожнага. А Воля Дземка спрабуе гэта зрабіць, бо цяпер яе фільм можна знайсці ў нас на дысках. Фактычна фільм ператварыўся ў асобны праект, які мае на мэце не проста пазнаёміць з адметнымі народнымі творамі і іх носьбітамі, якіх становіцца ўсё менш. Ён мае на мэце захапіць, падхапіць з канапы і павесці за сабой шукаць гэтыя скарбы.

Мы рушым у фальклорную экспедыцыю (між іншым, аўтарка сапраўды наладзіла этнавандроўку на Палессе за свае грошы, калі здымала стужку, далучыліся і аматары, захопленыя фальклорам ці неабыякавыя да яго захавання). Знаёмыя краявіды, вёскі, хаты, людзі... У тварах — шчырасць і спакой: яны жывуць сумленна ў згодзе з тым наваколлем, якое ўтварыла асаблівую культуру, што працягвае жыць — у песнях, якія яшчэ гучаць. На вячорках ці вясковых вяселлях (але ўжо менш і менш). Іх спяваюць і проста так, калі ў вачах суразмоўцаў сапраўдная жывая зацікаўленасць. Іх спяваюць, цалкам аддаўшыся мелодыі, ідучы ўслед за словамі. І такое адчуванне, што ў гэты момант душы ўсіх, хто ведаў гэтую песню, утвараюць нябачны хор і далучаюцца да спеваў, падхопліваюць, падтрымліваюць, дыктуюць словы...

Але ад задумы да ажыццяўлення ідэі прайшло пяць гадоў. Мала было проста праехаць з экспедыцыяй па Гомельшчыне і Брэстчыне. Для стварэння паўнавартаснага дакументальнага фільма творчая група зрабіла даследчую працу: архіўныя кадры пачатку мінулага стагоддзя падкрэслілі такую неабходную пераемнасць. Бо фальклор жыве, калі ёсць тыя, з кім ён злучаны натуральным чынам — праз будзённыя справы, праз абрады, што падтрымліваюцца дагэтуль, паданні, якія раскрываюць адметнасць мыслення і светаўспрымання наогул.

Гэтая наша натуральнасць становіцца настальгічным успамінам для аўтаркі, якая шукае падабенства беларускай прыроды з амерыканскай. І калі пастарацца, то можна знайсці — убачыць! — яго. Немагчыма перавесці радзіму кудысьці, але можна насіць яе з сабою. Як гэта і было ў Вольгі: падчас жыцця ў Амерыцы яна ўспамінала сваё дзяцінства ў вёсцы ў дзядулі з бабуляй, успамінала ўдзел у фальлорным гурце Guda і нават заснавала ўжо за акіянам уласны гурт архаічных беларускіх народных спеваў Volya.

Песні ў фільме здаюцца голасам, што перасягае акіяны. Гукавы рад фільма ўключае больш за 100 песень. Але не менш каларытнымі і яркімі паўстаюць іх выканаўцы праз інтэрв’ю, зробленыя падчас здымак у Беларусі, — людзі, што дагэтуль з’яўляюцца носібітамі старажытнай традыцыі спеваў. І нават сучасныя выканаўцы, што натхнёныя традыцыяй, але працягваюць яе на новым, сучасным узроўні: гурты «Троіца», Guda, Vuraj ды іншыя. Нашы песні захопліваюць так, што прыходзяць на ўсё жыццё і становяцца яго часткай.

Гэта адчула шматлікая публіка, што глядзела фільм у розных краінах. І англійская мова, магчыма, станавілася для іх лепшым фонам, адбіткам, падкрэсленай ілюстрацыяй самабытнасці беларусаў. І нават сведчанне глабалізацыі, якая найперш уплывае на існаванне традыцыйных культур, паскараючы іх знікненне. Прадстаўнікі кожнага «малога» народа свету яе глядзяць са свайго пункту гледжання, з боку сваёй культуры. І, можа быць, гэта самае каштоўнае ў стужцы, якая абуджае цікавасць да культурнай рознасці наогул.

Таму стужка атрымала станоўчыя водгукі прафесіяналаў. «“Песні старой Еўропы” — неверагодна прыгожы, насычаны, інфарматыўны, адукацыйны, кранальны і з пачуццём гумару фільм. У ім прысутнічаюць усе рысы, якімі павінна валодаць любая стужка», — адзначыў Крыс Джуліян, фільмавытворца, выкладчык у каледжы мастацтваў Корніш і ў Інстытуце мастацтваў Сіэтла. Так, зразумела, Воля Дземка скончыла гэты інстытут па спецыяльнасці «Камерцыйны фатограф», потым удасканальвала веды на праграме бакалаўрыята «Стварэнне лічбавых фільмаў і відэавытворчасць». Але дзяўчына, якая працавала прадзюсарам, рэжысёрам, асістэнтам рэжысёра і аператарам-пастаноўшчыкам ў шэрагу кароткаметражных фільмаў, рэкламных ролікаў і музыкальных кліпаў, узялася здымаць фільм пра тое, што terra inkognita не толькі для свету, але нават на радзіме. Гэта не здараецца і не прыходзіць проста так. Дапамагалі ў стварэнні фільма аніматар Юлія Рудзіцкая (таксама наш чалавек за акіянам), беларуская адметнасць захапіла кінааператара Джордана Свенсана, камп’ютарную графіку стварыў Анатоль Тадорскі, што жыве ў Брэсце. Больш падрабязна пра кожнага са стваральнікаў і спевакоў, пра якіх распавядае фільм, можна прачытаць у буклеце разам з самім фільмам на дыску. Самы час рушыць у экспедыцыю — з фільмам ці дзякуючы яму: ці запісаныя песні вашых бабуль?

Марыя АСІПЕНКА

Выбар рэдакцыі

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Вясёлыя гісторыі чытачоў

Класiкаў трэба ведаць…, Быў бы араты, будзе й прыганяты, Па малiну…

Эканоміка

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

«Мы выказалi прапановы, i нас пачулi». Як дзяржаўныя прэферэнцыi дапамагаюць падтрымаць суб'ектаў гаспадарання

У бiзнес-колах Гродзеншчыны лiчаць, што меры па падтрымцы эканомiкi з'явiлiся своечасова.