Слонім


Маляўнічыя мясціны. Аглядаеш горад, і ў розныя яго часткі міжволі хочацца ўпісаць муры замкаў. Можа, таму, што яны тут калісьці былі?.. І засталіся не толькі згадкі пра драўляны замак часоў сярэднявечча, які стаяў на беразе Шчары, там дзе цяпер цэнтр горада ці замак на левым беразе, які называлі Верхнім, а потым узнік яшчэ і Новы — варта прыглядзецца да ландшафту, і ўяўленне напоўніць яго вобразамі мінуўшчыны. Але не толькі ў прасторы жыве дух мінуўшчыны, у летапісах таксама захоўваецца тая частка жыцця, калі горад здабыў сабе славу заслоны ад ворагаў. Гісторыя захавала звесткі пра яго жыхароў, што бралі ўдзел у Грунвальдскай бітве. Але тут усё ж больш любілі мірнае жыццё пад светлым небам, дзе лунаюць анёлы. Здаўна тут знаходзілася месца для ўсіх людзей, для прадстаўнікоў розных народаў, розных веравызнанняў: вернікі-хрысціяне ўсіх канфесій суіснавалі побач з мусульманамі і іўдзеямі. У Слоніме была справа для ўсіх: магдэбургскае права стварыла шырокія магчымасці для гандлю і зносін з іншымі гарадамі Еўропы.


Дбалі пра развіццё Слоніма гаспадары горада і кіраўнікі краіны. Напрыканцы XVI стагоддзя слонімскім старастам стаў Леў Сапега. Канцлер Вялікага Княства Літоўскага не часта бываў у горадзе, але дбаў пра яго, ператварыўшы ў адзін са значных палітычных цэнтраў дзяржавы. Традыцыі гарадскіх добраўпарадкаванняў, відаць, ідуць з тых часоў: пашырана плошча памяшканняў архіва і бібліятэкі, быў перабудаваны гарадскі замак ды з’явіўся новы палац Сапегі, дзе некаторы час нават адбываліся генеральныя сеймікі ВКЛ з удзелам паслоў і сенатараў ваяводстваў ды вырашаліся іншыя дзяржаўныя пытанні. Для прыёму важных гасцей у горадзе будаваліся адмысловыя дамы, масціліся вуліцы, узводзіліся масты, з’яўляліся маляўнічыя сады. Сапега заснаваў у Слоніме першы ткацкі цэх. Гаспадарнік, ён сачыў за павевамі часу і разумеў, што дабрабыт — гэта найперш вялікая праца. Напэўна, нездарма па магдэбургскім праве пры Жыгімонце ІІІ Вазе Слонім атрымаў герб «Ліс»?.. У глыбінях часоў схаваны тыя падзеі, але памяць пра іх жыве, таму справядліва, каб у горадзе з’явіўся помнік Льву Сапегу.

Вось як уславілі тут яшчэ аднаго свайго знакамітага земляка і слонімскага старасту — Міхала Казіміра Агінскага. Мемарыяльная дошка на будынку па вуліцы Опернай нагадвае пра чалавека, які падтрымліваў высокі культурны і мастацкі дух. Нездарма слава пра яго сядзібу ў XVIII стагоддзі ішла па Еўропе. Чалавек з адкрытым розумам і наватарскім мысленнем у сваёй рэзідэнцыі заснаваў друкарню, стварыў музычную капэлу і шыкоўны тэатр, напоўнены рознымі тэхнічнымі вынаходствамі таго часу — плавучы тэатр і для нашага часу не вельмі простая для арганізацыі з’ява. А сцэна дома оперы дазваляла рэалізаваць самыя смелыя рэжысёрскія задумы. У Слоніме ў той час віравала высокаінтэлектуальнае жыццё: ставіліся оперы і балеты, шмат якія замежныя артысты лічылі за гонар тут выступаць. А яшчэ гучала музыка выдатных кампазітараў таго часу, у тым ліку і самога гаспадара Міхала Казіміра Агінскага. Дзядзька натхніў на заняткі прыгожым мастацтвам і Міхала Клеафаса — тут ён пачынаў вучыцца музыцы, у цудоўных Палескіх Афінах, так называлі Слонім пры старасце Агінскім. Ён вядомы і літаратурнымі творамі, што выдаваліся ў слонімскай друкарні. Быў аўтарам кнігі «Байкі і не байкі». Ад часоў Агінскага захаваўся ў горадзе хіба што будынак аўстэрыі, што звяртае да вытанчанай эпохі барока. Але захавалася і яго запаветная мара — звязаць Чорнае мора з Балтыйскім праз канал. Канал Агінскага — яшчэ адно пацвярджэнне таго, што таленавіты чалавек — таленавіты ва ўсім: можна любіць прыгожае, жыць мастацтвам і пры гэтым маштабна мысліць у інтарэсах дзяржавы.

Слонім — горад, якому цягам гісторыі ўдавалася гарманічна існаваць у розных кірунках: эканамічным, прамысловым, інтэлектуальным, мастацкім. І духоўным. Касцёлы і цэрквы, што захаваліся з былых часоў (як касцёл Святога Андрэя) ці былі пабудаваны параўнальна нядаўна, сведчаць пра тое, што асвечаная зямля напоўнена жыццёвай сілай. Ці, можа, Маці Божая, што ступала на Слонімшчыне, у мястэчку Жыровічы, апякуецца ёю дагэтуль?..

Праз год сюды прывядзе «Дарога да святыняў», натхніўшы новы Дзень беларускага пісьменства.

Марыя АСІПЕНКА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Зміцер Жылуновіч. Таварыш пясняр

Зміцер Жылуновіч. Таварыш пясняр

Ён быў аўтарам Маніфеста аб абвяшчэнні Савецкай Беларусі, першым прэм'ер-міністрам рэспублікі, яго двойчы выключалі з партыі, ён мог стаць першым народным паэтам...

Грамадства

Прэзідэнт зрабіў кадравыя прызначэнні

Прэзідэнт зрабіў кадравыя прызначэнні

Аляксандр Лукашэнка даў згоду на прызначэнне рэктараў і кіраўнікоў раёнаў і прадпрыемстваў.

Калейдаскоп

Чым здзівіў Беларускі тыдзень моды

Чым здзівіў Беларускі тыдзень моды

Пазнаёміцца з навінкамі ад беларускіх дызайнераў можна было на тыдні моды, які праходзіў у Мінску з 7 да 11 лістапада.