Вы тут

Юрый Віславус: Свет глядзіць на мяне праз аб'ектыў фотакамеры


Вядомы беларускі фотамастак і турыст пабываў больш чым у 100 краінах і цяпер рыхтуе экспедыцыю на плата Путарана.


Ён нястомны падарожнік, майстар спорту па лыжным турызме, альпініст. Да таго ж сапраўдны мастак. Пра сабе Юрый Віславус жартуе: «Свет глядзіць на мяне праз аб'ектыў, а я толькі фіксую гэты чароўны шматсэнсоўны погляд».

— Юра, калі глядзіш на твае фатаграфіі, ствараецца ўражанне, што кожны дзень — гэта новы слайд. Такая разнастайнасць відаў, жанраў. Знаёмства з імі не толькі прыносіць эстэтычную асалоду, але і пашырае пазнанні ў геаграфіі. А з чаго ўсё пачалося?

— Я займаюся фатаграфіяй 35 гадоў. Для мяне гэта захапленне — стыль жыцця, мая асабістая гісторыя, адлюстраваная праз аб'ектыў фотакамеры. Я родам з Палесся, а там вельмі прыгожыя месцы. Да 18 гадоў нікуды не выязджаў, мне падабаліся мясцовыя лясы, лугі, балоты, рэчкі, азёры. Але, як любое дзіця, марыў паглядзець свет. Упершыню я паехаў у 18 гадоў — з будатрадам ў Пскоўскую вобласць. У інтэрнаце са мной у пакоі жылі хлопцы, якія захапляліся турызмам. А я ў той час займаўся вольнай барацьбой, але здарылася так, што я атрымаў траўму і трэніравацца не мог. Тады я пайшоў з імі ў паход — думаў, што гэта лягчэй за барацьбу. Ён быў для мяне вельмі цяжкі — траўмаванае калена давалася ў знакі. Хлопцы думалі, што я пасля гэтага ніколі нікуды не пайду. Аднак мяне ўсё больш і больш захапляў турызм, а затым і ўвогуле панеслася...

Лагеры, будатрады, сплавы на байдарках па рэках, у тым ліку і горных, азёрах. Я аб'ездзіў увесь Савецкі Саюз  — велізарную, маштабную, унікальную ў сваёй прыроднай разнастайнасці краіну. Вялікі і Малы Каўказ, Цянь-Шань, Хібіны, мноства гор і хрыбтоў у Кіргізіі, горы Крыма і Урала, Заходні і Усходні Саяны, Алтай. А якія прыгожыя паўночная зямля Франца Іосіфа, плата Путарана, Сібір...

Хрыбет Сунтар-Хаята. Усходняя Сібір. Раён Аймякона

Плата Путарана. Расія

Кыргызстан

А потым пачаліся паездкі па свеце. Пабываў больш чым у 100 краінах. Гэта таксама мноства лавінападобных уражанняў. Узяць хоць вадаспад Вікторыя на рацэ Замбезі ў Паўднёвай Афрыцы. Або вадаспад Анхель — самы высокі ў свеце, што знаходзіцца ў Венесуэле. Ён у 20 разоў вышэйшы за Ніягарскі!

Вадаспад Канайма.  Венесуэла

Вадаспад Вікторыя

Афрыка. Кенія

Падарожнічаючы, ты разумееш: усюды ёсць свае прыгоствы і цуды свету. Сустракаючыся з цікавымі людзьмі, акунаючыся ў мясцовую культуру, сузіраючы ўнікальную прыроду, хочацца падзяліцца ўсім гэтым праз фотааб'ектыў, захаваць каштоўныя імгненні.

— А гэта ж адбывалася з табой у часы існавання СССР, дзе амаль усё, як кажуць некаторыя цяпер, было дрэнна ...

— Была сістэма, якая будавалася дзесяцігоддзямі. Усё было наладжана, асабліва ў сістэме навучання, выхавання, фізкультуры і спорту, турызму і адпачынку. Колькі спаборніцтваў праходзіла! Моладзь атрымлівала разрады, званні майстроў спорту, прафсаюзы працавалі, можна было ўзяць пуцёўку ў лагер, на турыстычную або альпінісцкую базу. Турызм як від спорту быў надзвычай папулярны ў савецкі час: пешаходны, лыжны, горны (альпінізм), водны (заняткі і паходы на катамаранах, байдарках), велатурызм.

Я адчуў усё на сабе, атрымаў званне майстра спорту па лыжным турызме. Пазней заняўся альпінізмам, каб тэхнічную частку лыжных паходаў падняць на больш высокі ўзровень і праходзіць складаныя перавалы. А для гэтага патрэбна была альпінісцкая тэхніка, яе трэба было ведаць...

Ала Тоа, Ісык-Кульскі раён, Кыргызстан

— Спартыўны турызм — дастаткова экстрэмальны від адпачынку, звязаны з рызыкай. Але для цябе гэта не было стрымальным фактарам. Раскажы пра найбольш небяспечныя і запамінальныя моманты.

— Так, гэта экстрэмальна, патрэбная фізічная падрыхтоўка, трэніроўка, агульная трываласць, У альпінізме трэба ўтрымаць напарніка, калі раптам, не дай бог, здарыцца падзенне. І не сарвацца самому, бо ты звязаны з ім вяроўкай. Ці калі сплаўляешся па рэках: трэба пераадолець магутныя парогі і вадаспады, справіцца з «бочкамі» і заваламі, падводнымі кішэнямі і не ўпасці з катамарана.

Акрамя таго, трэба ведаць геаграфію, не перашкодзяць і фізіка з хіміяй. Напрыклад — што такое лавіна, што ёй папярэднічае і якія бываюць схілы. Я не раз чуў гук снежнай лавіны — гэта амаль як хруст сустава, такі непрыемны дзіўны гук. Пад намі лавіна хруснула, мы выбраліся на абледзянелы грэбень і па ім выбіраліся, пазногцямі драпаючы лёд. А бывалі сітуацыі, калі выходзіш з цясніны, а праз пяць секундаў па ім селевы паток сыходзіць. Лічы, што ў кашулі нарадзіўся...

На Зямлі Франца-Іосіфа я сустракаў трохметровых белых мядзведзяў, быў зусім блізка ад іх. Зброі з сабой у экспедыцыю не бралі, але ўсё абышлося. Выснову пасля гэтага я зрабіў простую: калі ты жывеш з прыродай у гармоніі, калі братоў меншых не крыўдзіш, яны першыя не крануць цябе. Верагоднасць таго, што на галаву ўпадзе лядзяш у горадзе, куды вышэйшая, чым што на цябе пры сустрэчы нападзе белы мядзведзь.

— У 1990 годзе ты зняў фільм для аўстрыйскага тэлебачання пра Зямлю Франца-Іосіфа, архіпелаг у Паўночным Ледавітым акіяне...

Зямля Франца-Іосіфа

— Так. Арганізаваў усё наш беларускі спартсмен, трэнер па спартыўным турызме, майстар спорту СССР, заслужаны падарожнік Расіі Уладзімір Ільіч Ганапольскі. Ён вельмі вядомы сярод турыстаў-лыжнікаў і турыстаў-гарнякоў. Быў кіраўніком больш чым 200 турысцкіх паходаў, у тым ліку больш чым 30 — найвышэйшай катэгорыі складанасці ў высакагорных і арктычных раёнах. Дазвол на экспедыцыю браў ён, ідэя здымкі ўжо была мая, бо з'явілася першая відэакамера. Увогуле гэта быў першы раз, калі я здымаў не на стужку, а на відэа.

У той час там знаходзіліся ваенны аэрадром, пагранзастава і тры ці чатыры палярныя станцыі. Сустрэчы з палярнікамі былі вельмі цікавыя. Больш за ўсё мяне ўразілі на гэтых станцыях бібліятэкі. На востраве Рудольфа (гэта самы паўночны востраў на архіпелагу) нас размясцілі на начлег у бібліятэцы. Дык вось мы не спалі, а ўсю ноч чыталі і разглядалі кнігі. Хутчэй за ўсё ў часы рэпрэсій нейкія бібліятэкі канфіскоўваліся і вывозіліся на палярныя станцыі. Сярод выданняў былі ўнікальныя кнігі з аўтографам самога Пушкіна.

— Юрый, сваей незвычайнай творчасцю ты абавязаны прыхільнасці да вандраванняў?

Архіпелаг Раджа-Ампад, Інданэзія

— Думаю, так. Я заўсёды вельмі шмат з сабой апаратуры насіў. Штосьці для кіназдымкі, нешта для фотаздымкі. У савецкі час на Беларускім тэлебачанні была ўзрушальная праграма тэлежурналіста, прапагандыста бардаўскай песні Аляксандра Чуланава — «Вецер падарожжаў». Ён запрашаў у студыю людзей, якія хадзілі ў паходы, каго вабіла рамантыка гор. Я таксама быў сталы госць і неаднаразова паказваў свае кіна- і слайдфільмы. Расказваў пра цікавыя падарожжы. Ішла гэтая перадача дзесьці да 1990 года. Вядоўцы не стала — ён загінуў пры невядомых абставінах, — і перадача перастала існаваць. Але яна, на маю думку, была вельмі годная і цікавая. Гэта як «Клуб падарожнікаў», але такі, беларускі. А потым, у канцы 90-х, я часта ездзіў у клуб чэшскіх падарожнікаў. Але гэта ўжо асобная тэма.

— Ты пабываў шмат у якіх краінах. Ці можаш адзначыць як мастак найбольш фотагенічныя месцы?

— Я пабываў больш чым у 100 краінах свету. У мяне шмат любімых месцаў. І сярод іх, вядома ж, горы. Калі скласці ўсе экспедыцыі, атрымаецца агулам чатыры гады жыцця. Прырода ў гарах казачна прыгожая, непаўторная, загадкавая, на першы погляд непрыступная і непрадказальная.

Або незаселеныя выспы з некранутай прыродай у самых аддаленых кутках нашай зямлі — райскія выспы Баўнці, як іх яшчэ называюць, якія з'яўляюцца сапраўднай марай шукальнікаў прыгод. Або каралавыя архіпелагі, дзе доўгія пляжы з белым чыстым пяском, мяккім, як мука. Або скалістыя астравы — непрыступныя піраміды, якія ўзвышаюцца над акіянам. Нават непраходныя джунглі часткова, але праходзіў. Кожны куток планеты ўнікальны па-свойму.

Ціхі акіян

У Беларусі таксама ёсць мноства выдатных і цікавых месцаў, якіх нідзе больш у свеце няма. Так, мы не маем гор, не маем мора, але ў нас ёсць унікальныя азёры: Браслаўскія, Нарачанскія, Полацкія, азёры Палесся... Туды прылятаюць тысячы птушак у верасні. Гэта такая прыгажосць, якую сапраўды варта ўбачыць. А балоты, рэкі, сажалкі, лясы, пушчы! Ёсць месцы, падобныя да Амазонкі.

Браслаўскі раён, Беларусь

Браслаўскія азёры, Беларусь

У мяне вельмі шмат фотаздымкаў з прыгожымі беларускімі краявідамі. Ёсць цудоўныя, маляўнічыя месцы, якія я здымаю ўжо на працягу гадоў дзесяці. Там асаблівая энергетыка, кожны раз знаходжу нешта новае. З аднаго і таго ж пункту здымаеш, а фота ўсе розныя. Беларуская прырода з'яўляецца натхняльнікам для фатографаў...

— Што, на тваю думку, адрознівае фатаграфію ад іншых відаў мастацтва?

Захад на Філіпінах

— Свет трохмерны, і фатаграфія сама па сабе трохмерная. Яна павінна быць не проста прыгожая, але жывая, каб ты мог адчуваць, чуць і пачуваць. Успрымаць твор мастацтва трэба не толькі рацыянальна, але і эмацыянальна — паглядзець і прыслухацца да сябе, якія пачуцці яна абуджае, які выклікае настрой. І толькі тады можна адчуць каштоўнасць імгнення. Наша жыццё можна параўнаць з лакаматывам, які ляціць з неверагоднай хуткасцю і за акном усё мільгае: учора была зіма, а сёння ўжо вясна...

Трэба проста спыніцца, паставіць рытм на паўзу, звярнуць увагу на прыгожае: напрыклад, выбухі пупышак на дрэвах, аблокі мудрагелістых формаў, блізкіх нам людзей... Злавіць імгненне, настрой і прыгажосць — у гэтым і заключаецца сэнс фатаграфіі. Жыццё складаецца не з часу, а з момантаў. І яны ўнікальныя ў гэтым сэнсе. Не мае значэння, якая здымка: партрэтная, пейзажная, рэпартажная. Ты захаваў імгненне жыцця — і гэтага больш ніколі не будзе, ёсць свая эмоцыя, настрой, гісторыя, сюжэт, кампазіцыя. Фатаграфія — гэта мастацтва, але выказанае тэхнічнымі сродкамі. Прынцыпы падобныя з выяўленчым мастацтвам, але замест пэндзля выкарыстоўваецца фотатэхніка, сам свет малюе сябе святлом, яго адценнямі і фарбамі.

— Сапраўды, калі паглядзець на ​​твой незвычайны «абстрактны імпрэсіянізм», фота выглядае як сапраўднае палатно, якое напісаў мастак.

Абстрактны імпрэсіянізм

— Мой «абстрактны імпрэсіянізм» пачаўся з аднаго фотаздымка. А ўжо пасля пайшла чарада серый гэтага ўмоўнага кірунку. Неяк я здымаў у Празе адлюстраванне сабора ў фантане, дзе ляжала галька. А потым звярнуў увагу, што на дне адной чэшскай ракі таксама гэтыя каменьчыкі. Адлюстраванне неба, дрэў, зеляніны праз гэтую гальку ўспрымаецца як густыя, сакавітыя мазкі мастака, нанесеныя тоўстым пластом. Гэта і стварае візуальна рэльефную паверхню. На самай справе гэта зрабіла прырода, а я проста захаваў.

— Чаму менавіта макрафатаграфія сёння з'яўляецца тваім улюбёным прыёмам?

Мальдывы

— Макраздымкі даюць нам магчымасць зазірнуць у гэты маленечкі, непаўторны свет, які мы дрэнна бачым простым вокам. Маленькае мы часта не заўважаем, а калі бачым, здзіўляемся: адкуль гэта ўсё? У Беларусі ёсць фатографы, якія спецыялізуюцца на макраздымцы. Яны робяць цудоўныя здымкі кропель расы на галінах і раслінах, насякомых у незвычайных ракурсах. Я захапляюся дайвінгам, і мне вельмі падабаецца падводная макраздымка. Атрымліваюцца незвычайныя выявы загадкавых насельнікаў глыбіннай цішыні. Гэткая прыгажосць з іголка-шпількавае вушка!

Часам вельмі складана выбраць факусіроўку, таму што ледзь дзе на два сантыметры ссунуўся — і аб'ект ужо не ў фокусе. Ёсць такія рыбкі, называюцца мандарынкі — улюбёныя мадэлі фатографаў, яны вельмі прыгожай расфарбоўкі. З'яўляюцца толькі ўвечары і з-за каралаў. Для таго каб іх зняць, трэба мець незвычайнае цярпенне. І якім будзе фінальны вынік — невядома. У гэтым таксама ўнікальнасць макраздымкі.

— Тваё крэда па жыцці? Ці можаш укласці яго ў некалькі слоў ці радкоў?

— Пастараюся. У нас няма магчымасці жыць вечна, значыць, трэба імкнуцца жыць ярка. І не забываць: не толькі мы глядзім на свет, ён сам глядзіць на нас па-свойму, з прыхільнасцю і сваім унікальным усведамленнем.

— Твае планы?

— Зараз я рыхтую экспедыцыю на плато Путарана — самы буйны маналітны горны масіў рускага Запаляр'я. Плануем выйсці праз год. У мяне ёсць вялізнае жаданне здымаць гэта ўнікальнае месца. Яго называюць краінай тысячы вадаспадаў, якія ўзімку ператвараюцца ў грымотныя ледаспады і прымаюць усе адценні халодных тонаў — ад бірузовага да ўльтрамарыну. Хочацца прайсці цікавы маршрут, тым больш цяпер усе карты даступныя. Галоўнае, каб пашанцавала з надвор'ем і было сонечна, і каб у гэты час адбылося 20—30 ледаспадаў. Я жадаю гэта сфатаграфаваць.

— Поспехаў у экспедыцыі і новых унікальных твораў.

— Дзякуй.

Мінскае мора, Беларусь

Нацыянальны парк Масаі-Мара. Афрыка

Рака Друйка. Браслаўскі раён

Гутарыла Юлія САВІЦКАЯ

Фота Юрыя ВІСЛАВУСА

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Як галасавалі рэгіёны на выбарах Прэзідэнта

Як галасавалі рэгіёны на выбарах Прэзідэнта

Расказваюць нашы карэспандэнты.

Палітыка

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Аляксандр Лукашэнка: Гэта адна з самых складаных выбарчых кампаній

Кіраўнік дзяржавы прагаласаваў на выбарах Прэзідэнта.

Палітыка

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

У Рэспубліцы Беларусь прайшоў асноўны дзень выбараў Прэзідэнта

Сёлетнія выбары кіраўніка дзяржавы — шостыя па ліку.

Грамадства

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

Медыцынскі агляд у віцебскіх газавікоў ажыццяўляе... робат

А наведвальнiкаў крамы кансультуе выява спецыялiста.