Бывае і так, што творца, неаднойчы ўгананараваны рознымі высокімі званнямі, а то і які з’яўляецца Героем Сацыялістычнай Працы, лаўрэатам Ленінскай прэміі, — кажу гэта пра народнага паэта Беларусі Петруся Броўку (дарэчы, як некаторыя ні ставяцца сёння да гэтых званняў, іх былі ўдастоены — асабліва сярод пісьменнікаў, дзеячаў мастацтва — нямногія) — найбольш вядомы толькі некалькімі сваімі творамі. Ды і далёка не ўсе здагадваюцца аб іх аўтарстве. У Петруся Усцінавіча такіх два. Памятаеце?
Фэнтэзійны раман Маргарыты Латышкевіч «Век людзей» быў напісаны ў 2018 годзе, а праз два гады яму пашанцавала быць надрукаваным на старонках часопіса «Маладосць». Раман, як і астатнія творы з сусвету Вугеры, быў вельмі цёпла прыняты чытачамі. І натуральнае пытанне, калі ж «Век» выйдзе асобнай кнігай, перыядычна агучвалася гэтымі самымі задаволенымі чытачамі. Бо, як вядома, усе годныя творы вартыя таго, каб, быццам алмаз, займець якасную агранку і ператварыцца ў сапраўдны брыльянт.
Сённяшні «някніжны» час хутка пакрывае пылам творы, якія ў іншых абставінах маглі б абудзіць свядомасць не аднаго пакалення чытачоў. І цяпер нават тыя з іх, хто не бярэ ў рукі папяровую кнігу, ведаюць імёны пісьменнікаў савецкай эпохі: Васіля Быкава, Юрыя Бондарава, Віктара Астаф’ева, Рыгора Бакланава, Уладзіміра Багамолава, Вячаслава Кандрацьева, якія паспрабавалі расказаць пра Вялікую Айчынную вайну вядомую ім праўду, перажытую імі праўду. І гэта зразумела — лічбавыя рэсурсы, сацыяльныя сеткі, электронныя медыя час ад часу звяртаюцца да аўтараў «Сотнікава», «Альпійскай балады», «Мёртвым не баліць», «Гарачага снегу», «У жніўні сорак чацвёртага...». Усё ж у згаданых пісьменнікаў вядомасць немалая... Але, як паказвае блізкая гісторыя мастацкай літаратуры, былі і іншыя імёны, былі і іншыя творы...
Кожную прэм’еру Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі гледачы чакаюць з вялікім нецярпеннем. Не стаў выключэннем і спектакль «Памінальная малітва» ў апрацоўцы расійскага рэжысёра-пастаноўшчыка Юрыя Пахомава. Вядомая гісторыя, перанесеная ў беларускія рэаліі, набыла новыя філасофскія сэнсы і драматычны падтэкст.
На даволі складанае філасофскае пытанне «Што самае галоўнае ў жыцці чалавека?» нават дарослыя людзі шукаюць адказы доўгія гады. Што ж казаць пра дзяцей, шчырых, нявопытных, але адкрытых да ўсяго новага... Іх, мне здаецца, трэба з маленства прывучаць любіць, шанаваць, клапаціцца пра бацькоў, Радзіму, займацца добрымі справамі і мець чыстыя памкненні. Як гэта рабіць? Пачаць можна з чытання новай кнігі вядомага пісьменніка, лаўрэата Нацыянальнай літаратурнай прэміі, заслужанага дзеяча культуры Беларусі Міхася Пазнякова, у якой простай мовай апісаны рэчы, важныя для людзей усіх узростаў.
Кіно, якое было подзвігам, кіно, якое рабілі героі... Пра іх ішла размова ў Музеі гісторыі беларускага кіно, дзе кіназнаўцы, архівісты і прадстаўнікі кінематаграфічнай супольнасці гаварылі аб тым, як рэальныя дакументы і ваенныя архівы, у якіх захоўваецца шмат кінаі фотахронікі, дапамагаюць лепш зразумець наша мінулае. Круглы стол на тэму «Кінафотадакумент як гістарычная памяць аб подзвігу савецкага народа ў Вялікай Айчыннай вайне» быў прысвечаны 80-годдзю Вялікай Перамогі.
Уявіць Жанну д’Арк, якая слухае песні сучасных гуртоў у навушніках... нерэальна. А ці магла б яна гуляць у баскетбол? Пайсці ў музей, каб вывучаць персанажаў папярэдніх эпох? Яна ж была простая дзяўчына, сялянка... Пасля прэм’еры ў Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета Беларусі оперы Пятра Чайкоўскага частка публікі была азадачана неардынарнай інтэрпрэтацыяй твора рэжысёрам-пастаноўшчыкам Георгіем Ісаакянам. Другая частка захоплена тлумачыла, у чым сутнасць і, безумоўна, вітала пастаноўку, разглядаючы яе як прыклад таго, што можна рабіць у оперы, каб прыцягнуць да яе моладзь.
Хто кажа, што гэта нерэальна?
Хоць так шмат часу прайшло, не забываецца, як была сустрэта дзецьмі казка Максіма Танка «Быліна пра касмічнае падарожжа Мураша Бадзіні», якая выйшла ў 1979 годзе ў выдавецтве «Мастацкая літаратура». На той час яны ўжо, безумоўна, нямала ведалі пра палёты ў космас. І не толькі Юрыя Гагарына і першай жанчыны-касманаўта Валянціны Церашковай. Але каб у завоблачныя вышыні паляцеў самы звычайны мураш! З тых, якіх многія сустракалі, калі былі ў лесе, хадзілі па полі.
У Нацыянальнай бібліятэцы Рэспублікі Беларусь дэманструецца выстаўка твораў выдатнай, назаўсёды юнай мастачкі Надзеі Рушавай (1952–1969), чыя творчая спадчына стала феноменам у гісторыі мастацтва ХХ стагоддзя.
Кніга «Памяці загінулых у імя жывых» выдадзена на аснове матэрыялаў аднайменнага літаратурна-музычнага конкурсу, прысвечанага 80-годдзю вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. У ім узялі ўдзел пісьменнікі, кампазітары, выканаўцы з Беларусі, Расіі, Літвы.
