Акно


Акно. У традыцыйнай культуры беларусаў акно надзелена шэрагам сімвалічных функцый у абрадах сямейнага цыкла.


* У народных павер'ях акно ўспрымалася як выхад (шлях) для духаў, смерці. У галашэннях часта труну параўноўвалі з домам (адсюль дамавіна), а ў некаторых мясцовасцях у труне рабілі невялікую адтуліну — акно. Паўсюдна лічылі: убачыць у сне хату без вокнаў — да хуткай смерці. Верылі, што птушка, якая заляцела ў акно або стукаецца дзюбай у шыбу, прадказвае хуткую смерць кагосьці з блізкіх або знаёмых.

* Калі чалавек паміраў цяжка, вокны абавязкова адчынялі, а на падаконнік ставілі кубак з вадой, каб душа магла лёгка выйсці з цела і пакупацца ў гэтай вадзе. Калі чалавек паміраў, на вокны вывешвалі белы ручнік, каб у вёсцы хутка даведаліся: сям'і неабходна дапамога. У памінальныя дні на акно клалі першы блін для памерлага.

* Праз вокны адбываліся так званыя стасункі з душамі продкаў у дні ўшанавання продкаў на працягу года (Дзяды): існавала павер'е, што ў такія дні, калі глядзець у акно з вуліцы ў хату, можна ўбачыць сваіх памерлых сваякоў.

* У культуры ўсходніх славян акно супрацьпастаўлялася дзвярам. Яно было «нерэгламентаваным» выхадам для таго, каб «падмануць» нячыстую сілу, смерць, хваробы і г.д. Праз акно выносілі нябожчыкаў, якія былі нехрышчонымі (звычайна немаўлят), людзей іншага веравызнання, самазабойцаў. Так, калі ў хаце «не гадаваліся дзеці», г. зн. паміралі, наступнае немаўля, каб пахрысціць, перадавалі хросным праз акно.

* Акрамя таго, паўсюдна лічылася, што гэты шлях (выхад з акна) павінен заўсёды быць «чыстым», ён надзяляўся асаблівай святасцю. Таму праз акно катэгарычна забаранялася пляваць, выкідаць смецце, выліваць брудную ваду і г.д. Лічылася, што пад вокнамі стаіць анёл, які ахоўвае хату і ўсіх яе жыхароў.

* Акно заўсёды мела аканіцы, якія зачыняліся на ноч і адчыняліся з першымі сонечнымі промнямі, што яшчэ раз падкрэслівае сувязь хаты і жывога чалавека, які таксама раніцай (з абуджэннем) расплюшчвае вочы. Калі гаспадары пакідалі хату, вокны абавязкова трэба было зачыніць, як закрывалі вочы памерламу: іх забівалі шырокімі дошкамі крыж-накрыж. Такія дзеянні засцерагалі хату, каб у ёй не пасялілася нячыстая сіла.

* Прыкмячалі: калі аканіцы зімой рыпяць — да адлігі. Калі аконныя шыбы пацеюць — да змены надвор'я.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як у Беларусі трансплантуюць органы

Як у Беларусі трансплантуюць органы

І чаму да нас на аперацыі едуць замежнікі.

Грамадства

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Карэспандэнты «Звязды» наведалі «Воўчыя норы»

Там адбываюць пакаранне мужчыны, упершыню асуджаныя за незаконны абарот наркотыкаў.

Спорт

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя: У кожнага свой рэцэпт поспеху

Аляксандра Герасіменя — сапраўдны баец, а яшчэ — клапатлівая маці і жонка. І проста працавіты чалавек, які не ведае перашкод.