Вы тут

Гадзіннік для літаратара


Як крочыць у лічбавую эпоху?

Кніга заўжды лічылася скарбам: цяпер хутчэй духоўным, а раней і матэрыяльным. І як бы радасна ні было за кнігу, часам шкада пісьменнікаў — яны амаль заўсёды ў цені ўласных твораў ды прыдуманых вобразаў, адыходзяць на другі план. Зараз пісьменніцкі свет наогул перажывае складаныя часы: супрацоўнікі гэтага творчага цэху ў адзін голас звяртаюць увагу на праблему зніжэння ролі літаратара ў свеце, хоць аптымізму не губляюць. Бо мы ведаем, што першы крок да рашэння праблемы — усведамленне яе існавання. Антон Паўлавіч Чэхаў у сваёй кнізе «Правілы для аўтараў-пачаткоўцаў» пісаў, што дзецям, якія толькі нарадзіліся, трэба казаць: «Не пішы! Не будзь пісьменнікам!», калі не спрацуе — паспрабаваць спагаду, і калі нават гэта не выратуе, то тады варта забыцца, бо пісьменніцтва многія не проста так параўноўваюць з хваробай. І гэтая — адна з тых, што ўваходзяць у спіс невылечных, таму і бессмяротных.


Падчас сёлетняга сімпозіума «Пісьменнік і час», які праходзіць у межах Мінскай міжнароднай кніжнай выстаўкі, абмяркуюць менавіта гэтыя тэмы: якую ролю выконвае сёння ў свеце пісьменнік, на што можа ўплываць літаратура і як дапамагае абуджэнню нашай грамадскай свядомасці. Акрамя таго, згадаюць на сімпозіуме галоўныя здабыткі мінулага года, абмяркуюць 500-годдзе беларускага кнігадрукавання ды гістарычную значнасць дзейнасць асветніка Францыска Скарыны, вымераюць вагу сусветнай літаратуры ў плане развіцця цывілізацыі ды супрацьпаставяць папяровую кнігу лічбавай версіі. У сімпозіуме бяруць удзел пісьменнікі больш як з 20 краін, якія вырашылі разабрацца ў гэтых вострых, ды, больш за тое, надзённых пытаннях, прывезлі ў Беларусь свой прафесійны ды жыццёвы досвед, маюць на мэце ўсталяваць літаратурныя сувязі, умацаваць стасункі паміж дзяржавамі, ды, зразумела, знайсці на форуме новых сяброў.

Аляксандр Карлюкевіч, міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь:

— Сёлета сімпозіум праводзіцца чацвёрты раз, ён вырас з простай і значнай для Дня беларускага пісьменства пляцоўкі як круглы стол беларускіх і замежных пісьменнікаў пад агульнай тэмай «Літаратура як шлях адзін да аднаго». Абазначаючы тэму сімпозіума «Пісьменнік і час», можна выкарыстаць загалоўныя словы «Літаратура ў культурнай прасторы свету». Я хачу выканаць адну прыемную місію: за гэты працоўны год у нас склаўся камунікат з пісьменнікамі, якія актыўна ўдзельнічалі ў рэалізацыі перакладных праектаў, дапамагалі прасоўваць беларускае мастацкае слова за мяжой, таму хочацца ўзнагародзіць гэтых людзей. Выказваю падзяку Даяне Лазаравіч, якая пераклала на сербскую мову «Вянок» Максіма Багдановіча; Юрыю Шчарбакову, старшыні Астраханскага аддзялення Саюза пісьменнікаў Расіі; Валерыю Тургаю, перакладчыку не толькі беларускіх паэтаў, але і кітайскіх класікаў; Рыме Ханінавай, якая шмат робіць для беларуска-калмыцкага літаратурнага супрацоўніцтва.

Лола Званарова, літаратуразнаўца, крытык (Расійская Федэрацыя):

— Сёння прынята крытыкаваць савецкую эпоху, але я ўспамінаю часы, калі вучылася ва ўніверсітэце: тады жыхары Расіі добра ведалі беларускую літаратуру. Вялікай падзеяй для гісторыі эстэтыкі стаў выхад у 1972 годзе ў Маскве нарыс аб гісторыі і эстэтычнай думцы Беларусі, у расійскім выдавецтве «Маладая гвардыя» выйшла кніга прозы Уладзіміра Бутрамеева, што сведчыла аб тым, што ў беларускай літаратуры з’явіўся празаік маштабу Фолкнера. У многіх тэатрах тады ішла пастаноўка па творы беларуса Аляксея Дударава «Радавыя», праводзіліся круглыя сталы на тэму беларускай літаратуры, у часопісах друкаваліся артыкулы, пераклады вершаў беларускіх паэтаў. На жаль, сёння беларуска-расійскія літаратурныя сувязі больш слабыя ў параўнанні з тымі часамі. Шкада, што перастаў выходзіць дадатак да літаратурнай газеты «Лад», што знаёміў расіян з беларускай літаратурай, якая сёння мала каму вядомая. Я ўпэўненая, што варта прадумаць падрабязны план мерапрыемстваў для ўмацавання сувязяў літаратараў, падрыхтоўку анталогіі. Хтосьці з Беларускіх эмігрантаў трапна назваў Беларусь «Папялушкай Еўропы»: са сваім унікальным менталітэтам і культурай ваша краіна — сапраўдная прынцэса. Хацелася б, каб гэта зразумелі паўсюль.

Мікалай Чаргінец, старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі:

— Кніжная выстаўка дазваляе нам шукаць штосьці новае шляхам камунікацыі, парадаў ці нават спрэчак, але галоўнае — паказвае дасягненні сучаснай кнігі, якая патрабуе больш увагі ад грамадства, бо свет раздзіраюць канфлікты. Саюз пісьменнікаў Беларусі заўжды займаў пазіцыю развіцця культуры з павагай да спадчыны, таму ёсць шмат кніг, прысвечаных гісторыі і традыцыям нашай краіны. З мэтай развіцця літаратуры і павышэння яе ролі і аўтарытэту ў грамадстве мы заключылі пагадненні аб супрацоўніцтве больш чым з 30 краінамі, падпісалі дагавор аб супрацоўніцтве з арабска-афрыканскім аб’яднаннем. Мы абменьваемся кнігамі, літаратура перакладаецца (кнігі беларускіх пісьменнікаў перакладзеныя на 17 моў, некаторыя творы перакладаюцца на французскую). Літаратурныя сувязі развіваюцца актыўна, чым мы сапраўды ганарымся, і ў пісьменнікаў розных краін, напэўна, адна толькі праблема на ўсіх — у аўтараў невялікія ганарары, хоць існуе дапамога дзяржавы, падтрымка фондаў і асабістая ўвага Прэзідэнта Беларусі да беларускай літаратуры, што вельмі патрэбна таленавітым пісьменнікам, якія паказваюць высокія ідэалы гуманізму.

Матэа Нучы, пісьменнік (Італія):

— Я ўпершыню ў Беларусі і ўжо закаханы ў вашу краіну. І перш за ўсё хачу адзначыць, што ўражаны тым, як у Беларусі працуюць з пісьменнікамі і літаратурай. Я прыехаў сюды таму, што вывучаю, як пісьменнік працуе з часам. Маю на ўвазе час у вузкім, а не філасофскім разуменні — час, у якім мы зараз жывём. Мая галоўная ідэя ў тым, што мы, сучасныя пісьменнікі, — не тое, як мы апісваем, а тое, як мы пішам. На мой погляд, усіх пісьменнікаў гэтага часу, якімі б рознымі мы ні былі, аб’ядноўвае рыса, якая прадстаўляе небяспеку: я кажу пра тое, што нас акаляе, напрыклад, мабільны тэлефон, якім я карыстаюся, але для чалавека гэта занадта проста, таму і небяспечна для літаратуры. Натуральна, простасць і хуткасць перамагаюць не толькі сярод моладзі, але і сярод старэйшых пакаленняў, асабліва што датычыць доступу да інфармацыі. Безумоўна, гэтая простасць мае шарм і прыцягальнасць, але жыццё — рэч складаная. І веліч літаратуры якраз у тым, каб не спрашчаць інфармацыю, а паказваць складаныя бакі жыцця ў прыгажосці вырашэння праблем. Я люблю грэчаскую літаратуру, Гамера ды Платона, і ў грэкаў ёсць выдатная прамова: «Прыгожыя рэчы павінны быць складанымі. Прыгажосць не дастаецца лёгка». Таму я лічу, што літаратура павінна рабіць чытачу выклік, ставіць яго ў сітуацыю крызісу ды задаваць няёмкія пытанні, каб ён разважаў, а не губляў час проста на забаву. На жаль, сучасная літаратура вымушана карыстацца гэтай простасцю, але калі мы будзем змагацца з хуткасцю, то будзем пераможаныя, таму мне падаецца, што пісьменнік сёння павінен працягваць шлях традыцыйнай культуры па сучасных правілах, пакідаючы ў літаратуры яе складанасць.

Валерый Тургай, паэт, перакладчык (Чувашыя, Расійская Федэрацыя):

— Я прадстаўляю адзін з самых старажытных народаў Еўразіі, і варта адзначыць, што ў Чувашыі асаблівае стаўленне да беларускага народа. З задавальненнем прыехаў у Беларусь, тым больш што ўжо перакладаў на чувашскую мову творы Францыска Скарыны, Максіма Багдановіча, Навума Гальпяровіча… Мяне зацікавілі нашы літаратурныя сувязі, і я знайшоў унікальны дакумент — яшчэ ў пачатку ХХ ст. Сяргей Палуян напісаў артыкул «Нацыянальнае адраджэнне Чувашыі», гэты тэкст мяне прыемна ўразіў! Мы ганарымся тым фактам, што ў 1941 годзе ў Чабаксарах спыніўся на некаторы час вялікі Янка Купала, у гонар якога ў гэтым горадзе ёсць вуліца, і, мяркую, у нашых сілах усталяваць там мемарыяльную дошку. Акрамя таго, зборнік Янкі Купалы пад назвай «Мара» з перакладамі яго твораў на чувашскую мову захоўваецца ў нашых бібліятэках. Што датычыцца нашых літаратурных сувязяў сёння, то ўсё толькі пачынаецца. Я з задавальненнем займаюся прапагандай беларускай літаратуры ў Чувашыі, і ўсё сімвалічна пачалося з перакладу верша Францыска Скарыны.

Аляксандр Казінцаў, публіцыст, намеснік галоўнага рэдактара часопіса «Наш современник» (Расійская Федэрацыя):

— На жаль, роля пісьменніка ў свеце сёння зніжаецца. Паказальны прыклад: у 2016 годзе Нобелеўскі камітэт прысудзіў прэмію па літаратуры не пісьменніку, а рок-музыку Бобу Дылану. Шведскія акадэмікі хутчэй за ўсё разлічвалі прыцягнуць увагу да ўзнагароды, якая да гэтага часу на працягу 100 гадоў разглядалася як самая прэстыжная. А ў выніку нічога акрамя прыніжэння не атрымалі: рок-зорка нават не мела ласкі прыехаць на ўручэнне. У гэтай сітуацыі згасання цікавасці да літаратуры асаблівую каштоўнасць набывае пісьменніцкае супрацоўніцтва. Ініцыятыва па правядзенні ў Мінску Міжнароднага пісьменніцкага сімпозіума сапраўды неацэнная. У 70-я гады мінулага стагоддзя ў рускай літаратуры існаваў тэрмін «Іркуцкая сценка». У гэтае нефармальнае таварыства ўваходзілі Валянцін Распуцін, Аляксандр Вампілаў ды іншыя выбітныя аўтары. Вось і ў Мінску нараджаецца новая цвярдыня — садружнасць пісьменнікаў, якія імкнуцца прапагандаваць традыцыйныя ідэалы культуры: гуманізм, паразуменне людзей і народаў, імкненне да прыгажосці. Таму з задавальненнем — і не без гонару! — бяру ўдзел у гэтым годным мерапрыемстве.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Як выхаваць даследчыка за школьнай партай?

Чаму ўсе краіны, якія развіваюць інавацыйную эканоміку, робяць сёння стаўку на STЕM? 

Грамадства

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Ці набудуць у гаспадароў старыя хаты?

Адэльскі сельскі савет, што ў Гродзенскім раёне, можна назваць брамай у Еўрасаюз.