Вы тут

Сын, сям’я, камсамол і “Вясёлка”


Нататкі пра выбар жыццёвага шляху і тое, як былы камсамольскі важак Уладзімір Ліпскі стаў вядомым дзіцячым пісьменнікам


Людзі майго пакалення, родам з 60-х, ды й малодшыя, памятаюць: камсамол у 70-х-80-х клікаў нас бадзёрымі песнямі некуды наперад, “в тревожную даль”. Хвалі масавых вымыванняў маладых працоўных рук з Беларусі на казахстанскую цаліну прыціхлі, аднак “правільным”, камсамольскім стылем жыцця ў велізарнай краіне СССР, з яе шматлікімі новабудоўлямі, лічылася рамантычнае шуканне сваёй долі дзесьці “там, за горизонтом./ Там, там-тарам, там-там-там”. Яшчэ будавалася Байкала-Амурская магістраль, і асвойваліся нафтагазавыя радовішчы Заходняй Сібіры. Папулярнымі былі “тэзісы”: “Мой адрес — не дом и не улица,/ Мой адрес — Советский Союз”, а таксама: “Старость меня дома не застанет —/ Я в дороге, я в пути”.

Дзясяткі тысяч беларускіх лёсаў той “камсамольскі вецер” перакруціў, перамяніў. Так, меў савецкі патрыятызм свае прапагандысцкія асаблівасці. Некаму да распаду СССР і сапраўды ў галаву не прыходзіла, што, едучы ўдалеч ад Беларусі, родзічаў, родных людзей, малады чалавек адрываецца, можа, і назаўжды ад родных каранёў. І дзе была тая “вялікая Радзіма”? Як вядома, згубіцца ў бязмежжы — лёгка.

Ёсць і ў маім лёсе камсамол: выбіралі сакратаром арганізацыі класа, школы. А яшчэ былі студэнцкія будатрады (Ленінградская вобласць, Комі АССР), амаль 5 гадоў працы ў маладзёжнай газеце “Чырвоная змена” — органе ЦК ЛКСМ Беларусі. А напрыканцы 80?х і праца ў тым самым ЦК.?Тады, курыруючы дзіцячыя й маладзёжныя выданні, я й пазнаёміўся з галоўным рэдактарам часопіса “Вясёлка” Уладзімірам Ліпскім: па справах заходзіў у “цэкоўскі” будынак. Высветлілася: і ён там працаваў, прычым гадоў 10. Вясковец з Рэчыцкага раёна пазней расказаў, як, закончыўшы ў Мінску тэхнікум харчовай прамысловасці, стаў цукраварам, паехаў у Гарадзею на тамтэйшы завод — слесарам. Аднак, маючы схільнасць да пісання, пачаў супрацу з раёнкай ды праз пару гадоў у яе й перайшоў. Бо і ў тэхнікуме “бегаў па рэдакцыях: як няштатны карэспандэнт маладзёжных і дзіцячых газет”. Далей — як завочная вучоба ва ўніверсітэце, на факультэце журналістыкі, так і камсамольская праца: у Нясвіжскім райкаме, кар’ерны рост у ЦК.

І першыя свае літаратурныя “пробы пяра” — то былі дзённікавыя запісы, назіранні за тым, як расце маленькі сын Ігар — Ліпскі чытаў пісьменнікам якраз у будынку ЦК: “З тых запісаў пазней атрымалася кніга “Рыгоркавы прыгоды”. Але перш чым выйшла кніга, я ўрыўкі Васілю Вітку прынёс, у рэдакцыю “Вясёлкі”. Сядзеў там ён, Алесь Пальчэўскі, Сяргей Грахоўскі — тры літаратурныя волаты ў адным пакойчыку. Вітка ўсміхнуўся: “Чытайце, Валодзя, што вы нам прынеслі”. Я працаваў тады ў камсамоле, а “Вясёлка” была ў тым жа будынку, па вуліцы Карла Маркса, 40. І я проста спусціўся на паверх уніз”.

Чытанне было ў канцы 60?х, і якраз гэта, прызнаецца Уладзімір Сцяпанавіч, быў першаштуршок да ягонай дзіцячай літаратурнай творчасці. Акрыліла ўдача: на цэлы разварот, два яго апавяданні змясціла “Вясёлка”. Потым яны й пасябравалі з Віткам. Кніжка ж “Рыгоркавы прыгоды” атрымалася тоненькая. Пісьменнік знайшоў яе неяк у бібліятэцы, зачытаную й абарваную. То, казаў, памяняў на новую: вялікі фаліянт, выбраныя апавяданні для дзяцей.

Вось так — праз сына, сям’ю, камсамол і “Вясёлку” — рухаўся Уладзімір Ліпскі ў літаратуру. Пасля ён і яшчэ друкаваўся ў “Вясёлцы”, так і пайшло. Аднак і досвед камсамольскі, набытыя з часам уменні працаваць з людзьмі, “вырашаць пытанні”, “дасягаць пастаўленых мэтаў”, як казалі ў тым асяродку — усё спатрэбіліся, калі неяк Іван Шамякін запрасіў Ліпскага ў Саюз пісьменнікаў: адказным сакратаром. І цяпер Уладзімір Сцяпанавіч згадвае гады ў камсамоле з вялікай удзячнасцю, кажа: “Гэта мой Байканур!”.

…Помніцца, якім шокам для некаторых маіх цэкоўскіх калег напрыканцы 80?х, у пару перабудовы, было пачуць ад грузінскіх юнакоў: што яны ў першую чаргу — грузіны, а потым — камсамольцы. Тады ж рыхтаваўся маладзёжны фестываль дружбы, і гасцей з Тбілісі запрасілі ў Мінск. Падобныя “крамольныя” размовы — пра павагу да роднай мовы, гісторыі свайго народа, пра нацыянальную самасвядомасць — не ўпісваліся ў тагачасны “рэгламент працы” і беларускага ЦК камсамола. Ну а што “Вясёлка” (дарэчы, тады — выданне ЦК ЛКСМБ) на чале з Уладзімірам Ліпскім і ў той час пісала пра любоў да Беларусі, вучыла дзетак любіць родную прыроду, роднае слова, маму з татам — не выклікала пытанняў. Можа, таму, што галоўрэд — свой чалавек, ідэйны. І яму давяралі!

А ён, мой старэйшы калега, здолеў, прайшоўшы праз камсамол, увабраць з яго ўсё лепшае. Ды прыўнесці ў сваю творчасць і народную мудрасць — ад зямлі, ад роду, ад бацькоў. Здолеў ад кароткіх дзіцячых апавяданняў праз дзясяткі кніг — а выйшла іх з?пад пяра Уладзіміра Ліпскага больш за 70! — узняцца да гістарычнага рамана: сёлета закончыў вялікі твор “Цар”. Вось, мяркую, падзівіліся б ягоныя паплечнікі з ЦК 60?х, калі б нехта відушчы ім сказаў: а вось гэта малады чалавек, што загадвае ў вас аддзелам прапаганды й агітацыі, з часам напіша кніжкі “Мама. Малітва сына” і “Бацька. Пісьмы на неба”.

Ды хто б тады яму, таму прароку, паверыў? Але ж так сталася.

Ён памятае, як палілі яго родную вёску гітлераўскія карнікі: “Мне было тры годзікі толькі. Маленькая вёска, мірныя людзі. Чым яна ім перашкаджала? Ускочыў на вуліцу партызанскі разведчык у нядзельку раніцай, праляцеў галопам і крычаў: “Вас будуць паліць, ідзе карны атрад. Ратуйцеся!” Паказаў, куды бегчы. Пяць хвілін на зборы. Мая мама схапіла мяне на рукі, загарнула ў посцілку на плечы… Астатнім пяцярым — хапайцеся за падол. І бягом. Увесь нажытак застаўся ў хаце. Бацька, непісьменны, зняў іконку і ў печы ўзяў чыгунок бульбы. Каб нечым накарміць дзяцей у лесе. Вось пра што думалі бацькі… Я ім вельмі ўдзячны, і знак тае ўдзячнасці — мае кнігі”.

Уладзімір Ліпскі перакананы: без роднай мовы, без моцнай сям’і, павагі да бацькоў, да роду, да гісторыі Бацькаўшчыны — няма ніякай “светлай будучыні” ў народа. Таму й лічыць галоўным у інфармацыйным полі краіны — часопіс “Вясёлка”, якім кіруе ўжо 40 гадоў (у снежні ў Тэатры юнага гледача, казаў, юбілей будзе святкавацца). Часопіс, як і сам пісьменнік, гаворыць з малымі чытачамі пра вечныя каштоўнасці. А пра што піша былы камсамольскі работнік у сваёй новай аповесці-споведзі “Мая Беларусь”, што ўлетку пабачыла свет і прызначана для сямейнага чытання — раскажам іншым разам.

Іван Ждановіч

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Карэспандэнт «Звязды» высвятляла, чаму так цёмна на асветленых вуліцах Магілёва

Вечарам прайсціся ўздоўж цэнтральнай вуліцы Першамайскай у Магілёве адно задавальненне.

Спорт

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Баскетбаліст Бенджамін-Павел Дуду: У Гане мяне называлі белым

Мама Бена — беларуска, тата — ураджэнец Ганы.

Эканоміка

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Куды звяртацца, калі грамадзяніну затрымліваюць зарплату?

Адказ на гэта і іншыя пытанні — у гутарцы з Дзмітрыем Шаўчуком.