Вы тут

Добрае XVІІ стагоддзе?


Звычайна ад твора маладога аўтара шмат не чакаеш. Дарэчы, гэта трэба ўсведамляць і самім маладым аўтарам, якія выпускаюць першую кнігу ў свет, думаючы, што яна стане сапраўдным выбухам у літаратурнай прасторы. Калі ж такога не адбываецца — калі наваколле адказвае зацятым маўчаннем ці наадварот выходзяць даволі скрупулёзныя рэцэнзіі, у якіх кажуць пра хібы твора і пра няспраўджаныя чаканні рэцэнзента, — незагартаванаму творцу справіцца з такім бывае даволі складана. У галаве адразу мільгаюць думкі пра магчымую ўласную неталенавітасць, рукі апускаюцца, не хочучы пісаць нешта новае, — і чалавек ужо гатовы назаўсёды пахаваць сваю вялікую і светлую мару пра тое, каб аднойчы напісаць сапраўды годны твор...


І тут варта звярнуцца да біяграфій вядомых творцаў. Іван Бунін лічыцца найлепшым майстрам стылю ў рускай літаратуры — яго творы быццам старанна апрацаваныя ювелірам каштоўныя камяні. Даволі папулярным і ў наш час з'яўляецца яго зборнік апавяданняў пра каханне — нядаўна перачытвала і захаплялася высокім пісьменніцкім майстэрствам. Калі звярнуць увагу на дату напісання, можна заўважыць, што зборнік напісаны, калі аўтару было каля 70 гадоў. Падаецца, гэты факт можа натхніць маладога творцу: ёсць дастаткова часу, каб ухапіць за крыло і зразумець сакрэты музы празаікаў.

Яшчэ адзін прыклад — гэта Міхаіл Булгакаў. Абсалютна ўнікальны пісьменнік — з яго «Сабачага сэрца», «Фатальных яек» і пасмяяцца ад душы можна (асабліва ў першым творы), і падумаць, як жа ўдала, праз пэўныя намёкі, аўтар кажа непадцэнзурныя ў той час рэчы; дзесьці робіцца крыху страшна — на падставе аўтарскай выдумкі фантазія дамалёўвае, «а што было б, калі б...» Я некалькі разоў спрабавала пачытаць новыя для мяне творы Булгакава ў сеціве — можа, не надта добра шукала, але зазвычай траплялася толькі публіцыстыка, прычым не бліскучага ўзору. І гэта таксама сведчыць пра тое, што не багі гаршкі лепяць, што геніяльныя творы ўсё-такі пішуцца не з першай спробы.

І яшчэ адзін прыклад, з нядаўніх. Паквапілася я неяк на танныя кнігі, што па 2 рублі 40 капеек прадаваліся ў гаспадарчай краме. У серыі «Вялікія гісторыі кахання» выйшаў твор французскага класіка Эміля Заля «Тэрэза Ракен». Натуральна, так рызыкаваць я б не стала, каб гэты аўтар не быў мной паважаны і нават любімы. Але гэтым разам мяне чакала расчараванне. Менавіта гэту аповесць Заля чытаць не параю (як кажуць, конь на чатырох, і той спатыкаецца). Гэта кніга не пра каханне і не пра жарсць — яна пра тое, як галоўныя героі пакутуюць ад пачуцця віны пасля забойства (аднак да «Злачынства і пакарання» тут далёка), іх учынкі зусім нелагічныя, а перажыванні месцамі падаюцца раздзьмутымі. Да ўсяго дадаецца амаль пастаянная прысутнасць пачуцця страху. І вось крытыкі, якія жылі з Заля ў адзін час, твор неўзлюбілі адразу — пра што і напісалі сумленна ў сваіх рэцэнзіях. Вялікі пісьменнік змірыцца з гэтым не змог: крытыка абурыла яго настолькі, што Заля напісаў адказ — ён змешчаны ў кнізе перад уступам. І тут напрошваецца некалькі высноў — па-першае, пісьменнікам не варта займацца палемікай з крытыкамі — усё-такі яны прыклалі свае намаганні, каб прааналізаваць іх працу, і ў пэўным сэнсе яе папулярызавалі. А па-другое, калі нават пра Эміля Заля пісалі рэзка адмоўныя водгукі, чым пазбаўлялі вялікага раманіста спакою, значыць, і любому іншаму аўтару трэба ставіцца да гэтага ўзважана: перамелецца — мука будзе. Больш за тое, гэта не спыніла Заля на творчым шляху і ён назаўсёды ўвайшоў у пантэон сусветнай літаратурнай класікі.

Падаецца, у наш глабалістычны час ведаць гэтыя прыклады асабліва важна таму, хто імкнецца ствараць нешта сваё. Бо цяпер зусім не складана напісаць на пэўны твор адмоўны водгук (станоўчыя ў наш час у працэнтных суадносінах сустракаюцца нашмат радзей, аднак гэта тэма для іншай дыскусіі) і нават затэгаць самога аўтара (зрабіць так, каб ён убачыў у сеціве). Некаторыя сябры рэцэнзента адразу далучаюцца і карыстаюцца папулярным у наш час прынцыпам «не чытаў, але асуджаю...» Можа здарыцца і адваротная сітуацыя, калі добры твор з-за пэўнага збегу абставін (ну няма ў яго ў сацыяльных сетках у сябрах ніводнага журналіста ці кнігалюба, або яны, так склалася, не пабачылі) застаецца па-за ўвагай. І ў наш час актыўных інфармацыйных стасункаў гэта таксама можна ўспрыняць як маленечкую асабістую катастрофу. Тут хочацца сказаць «Спадарове, працягвайце пісаць, можа, у 70 у вас выйдзе бестселер».

Каб не быць галаслоўнай, але ў пэўным сэнсе абвергнуць усё, што было напісана вышэй, хочацца звярнуцца да кнігі маладога аўтара Яўгена Зубовіча «Беларускі палкоўнік». Калі шчыра, нічога асаблівага ад яе не чакала — проста таму што гэта першая кніга невядомага раней аўтара. Але пачала чытаць... і мяне захапіла! Кожную раніцу замест кубачка кавы, каб узняць настрой на цэлы дзень, я чытала па пару раздзелаў «Беларускага палкоўніка».

Пра што ж кніга? Гэта гістарычны мастацкі твор, якія апісвае падзеі XVІІ стагоддзя, вайну Рэчы Паспалітай з Масквой. Падавалася б, тэма не для слабанервовых і не кожнаму «зойдзе». Але варта прызнаць, што такіх добрых (ва ўсіх сэнсах) кніг я ў прынцыпе даўно не чытала! Праз напісанае яскрава выяўляецца мяккая натура яго стваральніка. Кніга пра «крывавы патоп» нават неяк супакойвае (хто б мог падумаць!). У той жа час гэта ніяк не супярэчыць і не перашкаджае логіцы расповеду пра ваенныя падзеі. Твор, напісаны ў духу найлепшых узораў гістарычнай мастацкай літаратуры. Тэкст не з'яўляецца цалкам выдуманым — пра зварот да архіўных крыніц сведчаць шматлікія гістарызмы, ужытыя ў тэксце. Да таго ж сам аўтар кажа, што ў архівах знайшоў інфармацыю пра тое, як магілёўскі шляхціц раптам прыняў рашэнне перайсці на бок ворага... І гэта падзея ніяк не давала спакою аўтару, — яна і паслужыла завязкай рамана. У тэксце фігуруюць і здрада, і забойствы, і вернасць, і высокае каханне. На старонках рамана надзвычай добра можна счытаць розніцу паміж рэлігіяй і верай, калі вы разумееце, аб чым я. А калі не — тым больш пачытайце.

«Беларускі палкоўнік» — цэльны, лаканічны твор, хоць і з'яўляецца толькі першай часткай трылогіі. Наступныя дзве аўтарам пакуль не напісаны!.. Яўгену Зубовічу не даводзіцца рабіць скідку на тое, што ён малады аўтар. Хочацца пажадаць толькі аднаго: не спыняцца.

Ніна ШЧАРБАЧЭВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Сувораўскае вучылішча вачыма яго навучэнцаў

Быць сувораўцам ва ўсе часы было прэстыжна. 

Культура

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Харвацкі кінафестываль ZаgrеbDох даследуе рэгіён вялікім экранам

Балканскія краіны паўсталі перад гледачом з іх надзённым.

Эканоміка

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Новыя жыллёвыя ўмовы. Абараніць уласнікаў, спажыўцоў і пастаўшчыкоў паслуг

Пра новаўвядзенні, якія дэпутаты мусяць разгледзець на вясновай сесіі.