Вы тут

Васіль Ткачоў. Жыццёвінкі


Авоська

Цесць Івана Дзмітрыевіча памёр параўнальна даўно, а нядаўна не стала і цешчы. На пахаванне яе сабраліся сваякі з розных куткоў Беларусі і нават з бліжняга, як цяпер кажуць, замежжа. Той жа Іван Дзмітрыевіч жыве ў Санкт-Пецярбургу. На правах старэйшага зяця ён і параіў перабраць рэчы, якія засталіся ў кватэры нябожчыцы. Што выкінуць на сметнік, што, магчыма, можна скарыстаць нейкім чынам ва ўжытку. Так і зрабілі. Нехта забраў старэнькі тэлевізар і швейную машынку, тое-сёе з мэблі — калі не дома, то на дачы спатрэбіцца. А Іван Дзмітрыевіч узяў сабе на памяць пра жончыных бацькоў усяго адну рэч — авоську.

— Не ўсміхайцеся, мае шаноўныя: гэта сапраўды самая дарагая для мяне і блізкая рэч, — трымаючы яе на выцягнутай руцэ, шчыра прызнаўся ён. — Ды, спадзяюся, не толькі для мяне... Вось яе і забяру ў Піцер. Бачу, ніхто не супраць? Дзякуй. Па-першае, і месца амаль не займае ў сумцы, а па-другое, яна мне будзе нагадваць пра той час, калі я прыязджаў у Гомель. Браў яе, авоську, запіхваў у кішэню і лёгка шыбаваў на базар альбо ў звычайную краму. Колькі садавіны ў ёй перанасіў! Я і цяпер чую водар тых беларускіх антонавак, малдаўскіх і азербайджанскіх абрыкосаў, не кажучы ўжо пра бульбу! Бог ты мой, які залаты час быў!..

Прыгадаў Іван Дзмітрыевіч і такі выпадак. Амаль трыццаць гадоў служыў ён у Савецкай, а затым у расійскай арміі. Афіцэр у адстаўцы. Змяніў некалькі гарнізонаў і нават рэспублік. Давялося паслужыць і ў Сярэдняй Азіі. А там шмат было кавуноў, дыняў і вінаграду, а вось бульбы — даруйце: дэфіцыт! І калі надаралася магчымасць набыць яе хоць некалькі кілаграмаў, то гэта лічылася за ўдачу. Купіў у той дзень Іван Дзмітрыевіч яе таксама. Пастаяў у чарзе, праўда, мо з гадзіну. Уявіў, як абрадуе жонку. А паколькі спякота была невыносная, то вырашыў выпіць куфаль халоднага квасу. Убіўся ў павільёнчык, дзе той прадаваўся. Там таксама чарга была немаленькая, і ён, каб не трымаць пакет з бульбай, папярэдне пачапіў яго на кручок стала-круглячка перад уваходам, дзе стоячы потым можна было і апрастаць квас. А калі выбраўся з квасам з павільёнчыка, то — во жах! — пакета з бульбай не было на месцы. Так з нічым ён і вярнуўся дадому.

Пасля аповеду і ўспамінаў Іван Дзмітрыевіч узяў авоську, што засталася яму ад жончыных бацькоў, схадзіў на рынак і прынёс роўна два кілаграмы бульбы.

— Якраз столькі ў мяне было тады яе... як укралі. У чарзе цяпер, вядома ж, не стаяў. Выбар вялікі. Ды і бульба наша, беларуская: яе не параўнаеш з той, што прывозілі нам аднекуль. Смачная надта. Калі не супраць, давайце яшчэ раз пераканаемся!

Бульбу елі з вялікім апетытам. А Іван Дзмітрыевіч вытрас з авоські рэшкі ў вядзерца і, запіхваючы авоську ў сваю спадарожную сумку, здзіўляўся і адначасова радаваўся:

— Авоська! Колькі яна выручала нас! Колькі была побач з намі! А цяпер вунь нарабілі пакетаў гэтых розных — адна хімія! Хіба ж можна параўнаць яе з імі?! Вось прыеду ў Піцер — пакажу ўнукам ды праўнукам сапраўдную авоську. Здзіўлю, мабыць. Бо чым яшчэ можна іх сёння здзівіць?


Інтэрнат

Да выхаду на пенсію Міхась Сцяпанавіч рабіў на заводзе акумулятаршчыкам. Прасіўся яшчэ папрацаваць хоць з паўгодзіка, але яму ветліва адмовілі: нам, шаноўны, маладых няма куды падзець, адпачывай і не крыўдуй. Ты — заслужыў. Пенсію, праўда, атрымаў прыстойную. Але ж дзе яму, па-ранейшаму непаседліваму, «жыўчыку», было дома ўседзець! Гэта месяц, ад сілы два можна бадзяцца без справы з кута ў кут ды перад тэлевізарам кіснуць. Пэўны час не знаходзіў да чаго галаву і рукі прыкласці. Нуда заела. Вось тут ён і ўспомніў, што недзе ёсць бацькоўская хата. Хоць яна і ў суседняй вобласці, далекавата, аднак жа праўду кажуць, што дарога дадому самая кароткая. Скарыстаўся гэтым выслоўем і наш герой. Як толькі пачынала прыграваць веснавое сонейка і паказваліся лянівыя раўчукі ў горадзе, ён заяўляў сам сабе: «Пара!» Што азначала: усё, што сабраў у мяхі і клункі, трэба даставіць у вёску. Разам, вядома, з ім. Сваёй машыны няма, таму сыны, а іх у яго двое, знаходзяць каго-небудзь з сяброў, і тыя адвозяць Міхася Сцяпанавіча з усімі трантамі ў вёску на ўсё лета. Разоў колькі наведаецца з горада жонка, дапаможа пасадзіць агарод, зробіць першую праполку, а ўсё астатняе ён упарадкуе сам. Жонка магла б пабыць з ім і больш, але надоўга не пакінеш кватэру ў горадзе. Малодшы, Пецька, развёўся са сваёй паловай, а паколькі быў у прымах, то вярнуўся дадому, а чалавек Пецька ненадзейны — любіць заглядваць у чарку, а калі стаў халасцяком, то вакол яго цяпер, канешне ж, уюцца такія ж латругі, як і сам. «Яшчэ вынесуць што з кватэры і прап'юць», — баялася маці.

Больш вольна пачувае яна сябе, калі вяртаецца пасля чарговых выхадак жонкі Леанід. Выпівае, халера, жонка. А калі пад «мухай», торкае тады пальцам на дзверы: «На Сельмаш!» Дзеці, зусім малыя сын і дачка, учэпяцца за бацьку, не адпускаюць, аднак кабета не зважае на гэта, не перастае паўтараць: «На Сельмаш, я сказала!» Леанід вяртаецца ў бацькоўскую кватэру, жонка праспіцца і назаўтра просіць прабачэння. Да гэтага ўжо прывыклі. Але неяк ён вырашыў застацца дома надоўга — няхай адна пажыве, колькі можна цацкацца!

Затое бацькі Леаніду могуць даверыцца. Не п'е, не курыць. Трымае ў лейцах і малодшага. «Пры ім Пецька не разгуляецца», — тады радуецца маці і можа нават затрымацца ў вёсцы наболей.

Калі ж Міхась Сцяпанавіч перавозіць у горад усё вырашчанае і па-гаспадарску сабранае на агародзе, то без дапамогі сыноў тут, вядома, таксама не абыходзіцца. Аднак тыя жывуць і жывуць у бацькоўскай кватэры, нават не ўспамінаюць, што недзе ў іх ёсць свае, хоць і чужыя, куты. Калі бацька цвярозы, то маўчыць толькі ды касавурыцца на сынкоў, а варта выпіць горкай, пачынае сваё:

— Глянь ты на іх: інтэрнат знайшлі! Прэч адсюль! Дайце бацьку дзе захоча пасядзець і паляжаць! У другіх бацькоў дзеці як дзеці, а тут жа незразумелае нешта!.. Калі гэта скончыцца?! Я ў каго пытаю, галганы?!

Пакуль жа «інтэрнат» гэты існуе, як існаваў: паўтараецца ўсё час ад часу. То пойдуць сыны да сваіх сем'яў, то вернуцца назад. Міхась Сцяпанавіч жа не забывае, хто гаспадар у доме, і замест слова «інтэрнат», бывае, ужо выгуквае іншае, папракаючы сваіх хлопцаў:

— Усё жыццё я «марыў» у гасцініцы жыць!..

Адно суцяшае: свае яны людзі — разбяруцца!


Белы

Спытайце, як сапраўднае прозвішча Міці Белага, — мала хто скажа. Белы ды Белы. Хаця я ведаю: ён — Семчанка, у нашай вёсцы прозвішча даволі распаўсюджанае.

Упершыню я блізка пазнаёміўся з ім у сярэдзіне 60-х, калі Міця вярнуўся з Валгаграда, куды было паехаў да сваякоў — каб уладкавацца там на якую-небудзь работу, а мо спярша і вывучыцца на каго. Шчыра прызнацца, я наогул яго не помню школьнікам. Быццам прачнуўся ранкам, і вось ён перад табой, гэты прыгожы хлопчык з белым чубам, шчупленькі, рухавы. «Прывітанне! Я Белы! А ты хто?»

Валгаград не спаланіў вясковага хлапчука, і ён вярнуўся з горада да маці, якая жыла адна. Апрануты быў у моднае па тым часе адзенне і таму выглядаў сапраўдным франтам. Калі толькі паспеў стаць такім! А нам жа, умела цыркаючы слінай на клубным ганку, прызнаваўся, што горад не для яго, там можна хутка збіцца з дарогі і трапіць за краты.

Як бы там ні было, а сярод нас, трохі маладзейшых хлопцаў, Белы стаў сваім чалавекам. Тады і мы, вядома ж, стараліся выглядаць дарослымі, задзіралі нос, калі каму-небудзь з нас Белы падаваў руку, і, гледзячы на яго, зрэдку курылі, хоць — да нашага гонару — ніхто з маіх сяброў дзяцінства курыць рана не пачаў. Не прыжыўся тытунь. Даруйце, што было, тое было: спрабавалі на смак і гарэлку. Як без яе, калі старэйшыя хлопцы ідуць служыць у войска, а цябе запрасілі на праводзіны! Трэба разумець, што ты ўжо і сам нешта значыш! І на такіх вось мерапрыемствах Белы меўся ў нас за атамана.

А пазней мы і яго правялі ў салдаты. З горада вярнулася сястра-векавуха, і Белы, кажуць, паехаў сам у ваенкамат: цяпер і мне можна служыць, забірайце! Забралі. У якім чыне і на якой армейскай пасадзе служыў ён, я не ведаў да пэўнага часу...

Пасля дэмабілізацыі працаваў Дзмітрый у калгасе — куды пашлюць. Потым пабраўся шлюбам з мясцовай дзяўчынай, пайшлі дзеці. З маці жыць не стаў (хоць сястру пасватаў трактарыст-удавец з суседняй вёскі), а пабудаваў сабе хату ў прыгожым месцы. Наводшыбе. Як падалося — пажадаў жыць падалей ад людзей, каб вакол было ціха і спакойна. Белая чупрына з цягам часу стала рэдкай, яе пасерабрыла сівізна.

Пасля школы пакінуў і я вёску, аднак жыццё склалася так, што некалькі разоў яшчэ меў магчымасць сустрэцца з гэтым цікавым, надзвычай добразычлівым хлопцам, які, у адрозненне ад нас, вярнуўся на бацькоўскі поплаў, не спакусіўся на гарадскі акраец хлеба.

Адна з сустрэч адбылася ў 1985 годзе, увесну. Ён пахваліўся, што калі ляжаў у бальніцы ў Магілёве, то слухаў па радыё інтэрв'ю, якое даваў я з нагоды прэм'еры спектакля «Сівы бусел» па маёй п'есе ў абласным драмтэатры. Казаў, што ўсю палату падняў на ногі. Дык гэта ж, маўляў, наш хлопец, Васька, мы з ім на адной вуліцы выраслі! І падкрэсліваў: паверылі, усе да аднаго паверылі! Бачыў тады, як зайздросцілі яму суседзі па палаце. «Так што дзякуючы табе і мяне больш паважаць сталі ў бальніцы!» — сказаў.

І апошні раз я сустрэў Белага на ганку вясковай крамы. Ён быў у вайсковай форме — у шынялі і зімовай шапцы-вушанцы, на пагонах я заўважыў сяржанцкія нашыўкі. Убачыўшы мяне, распасцёр насустрач рукі і моцна заціснуў у абдымках. А на пытанне, чаму ў форме, гучна і горда адрапартаваў:

— Былых разведчыкаў не бывае!..

Высветлілася, што яго прызвалі ў «партызаны» і ён на некалькі гадзін вырваўся да сям'і. Чым не момант паказаць сваім дзецям, якім арлом некалі быў? Ды і ёсць!

Жыццё, на вялікі жаль, адмерыла яму малавата часу. Не паспеў і дзяцей падняць. Пайшоў неяк ціха і непрыкметна — здзівіў землякоў і гэтым разам...

І калі я бываю на вясковых могілках, то пастаю і перад Міцем. На картцы ён яшчэ з той чупрынай, да якой прывыклі землякі. Белы.

Васіль Ткачоў

Загаловак у газеце: Свае людзі — разбяруцца

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Хворым на фенілкетанурыю могуць палепшыць забяспячэнне прадуктамі харчавання

Хворым на фенілкетанурыю могуць палепшыць забяспячэнне прадуктамі харчавання

Міністэрства аховы здароўя адказала на публікацыю «Звязды».

Палітыка

На пасяджэнні ЦВК зарэгістраваны 56 членаў Савета Рэспублікі сёмага склікання

На пасяджэнні ЦВК зарэгістраваны 56 членаў Савета Рэспублікі сёмага склікання

Выбары прайшлі ў прыўзнятай атмасферы, дастойна і з яркімі выступленнямі.

Калейдаскоп

«Звязда» пабывала на здымках «Талента краіны»

«Звязда» пабывала на здымках «Талента краіны»

Ужо ў гэту суботу на АНТ вялікая прэм'ера.

Культура

У Беларусі будзе стварацца археалагічная карта

У Беларусі будзе стварацца археалагічная карта

Калі Скарына прыехаў у Кракаў, і як выглядаў малы Рагвалодавіч.