Вы тут

Хто дапаможа са зламаным роварам?


Кожны раз, беручы ў рукі зборнік твораў, якія ў анатацыі абазначаюцца як сатырычныя і гумарыстычныя, рызыкуеш аказацца ў відавочным палоне сваіх інтарэсаў, пераваг, звычак і не ацаніць вартасць спроб таго ці іншага аўтара, памыліцца ў вытлумачэнні літаратурнага тэксту. Да таго ж гумар — настолькі гнуткая і залежная ад многіх акалічнасцей з’ява, што рабіць стапрацэнтныя высновы, а тым больш прычэпліваць ярлыкі, напрыклад, «новы», «сучасны» ці «местачковы», падаецца занадта пагардлівым і прадузятым.


Адно дакладна: колькі б гумарысты ні казалі, што іх літаратурныя творы ці выступленні не скіраваны на тое, каб каго-небудзь пакрыўдзіць і паказаць з непрыгляднага боку, пакрыўджаныя ўсё адно знойдуцца.

А калі іх няма, ці не нагода задумацца, чаму? Усё настолькі бяскрыўдна і «прычасана» ці тэксты мала хто чытае і слухае? Гумарыст Міхась Сліва, аўтар шматлікіх кніг прозы, ужо не адно дзесяцігоддзе плённа працуе ў гэтым кірунку. Многія творы аўтара часта адзначаліся рознымі літаратурнымі прэміямі. Аматары лічаць яго жарты нязлоснымі і зычлівымі і цэняць за адсутнасць пошласці і непрыстойнасці. Пісьменніку ўдаецца гэта не ў апошнюю чаргу дзякуючы сканцэнтраванасці на зразумелых штодзённых тэмах, напрыклад, стасунках начальніка і супрацоўнікаў, і адсутнасці жартаў пра рэальных асоб, хоць, відавочна, нейкія паралелі знайсці заўсёды можна.

Кожны твор у новым зборніку Міхася Слівы «Кума з Аўстрыі» («Чатыры чвэрці», Мінск, 2021) — гэта адлюстраванне ўзаемаадносін у пэўнай іерархіі ці суполцы. Тут можна скласці даволі ўстойлівы ланцужок, зразумела, з выключэннямі, у якім элементы могуць мяняцца ў залежнасці ад абставін: жонка і муж, сябар і сяброўка, начальнік і падначалены. Яскравы прыклад сімбіёзу ўсіх складнікаў — творы, прысвечаныя кумаўству. Сярод іх — «Скарачэнне штатаў», дзе дырэктар не можа вызначыцца, каго звольніць, бо адзін — яго стрыечны брат, другая — сястра жонкі… Спіс можна працягваць.

Найбольшую цікавасць выклікаюць невялічкія па памеры сатырычныя назіранні, дзе аўтару нешматлікімі сродкамі ўдаецца паказаць чытачам знаёмую, як правіла, карціну. Робіць пісьменнік гэта немудрагеліста, як, напрыклад, у тэксце «Тонкі разлік»: «У двары стаяла альтанка, якую трэба было тэрмінова знесці. Старшыня жыллёвага кааператыву некалькі разоў прасіў жыльцоў разабраць яе, але ніхто не хацеў і пальцам паварушыць. Тады старшыня павесіў на альтанцы запіску: “Ахоўваецца дзяржавай!” За адну ноч альтанка была разабрана».

А вось у творы пад назвай «Тост» аўтар некалькімі штрышкамі малюе гіпербалічны вобраз і прапаноўвае маналог героя, які лічыць сябе сціплым чалавекам: «Шаноўны Іван Пятровіч! — звярнуўся ён да Бярозкіна, асцярожна трымаючы ў руках, каб не распляскаць, з берагамі налітую чарку. — Мне ёсць што сказаць пра цябе ў гэты ўрачысты і хвалюючы дзень. Мы даўно працуем разам. Хаця я прыйшоў значна раней на завод і больш папрацаваў, больш ведаю і ўмею. Ты, паважаны Іван Пятровіч, як і я, не шкадаваў асабістага часу і сіл для выканання заданняў кіраўніцтва. Тут, прама скажам, ты заўсёды браў прыклад з мяне, а я шчодра дзяліўся сваім багатым вопытам. І ніколі не патрабаваў, каб ты пачаставаў мяне ў кафэ або, на крайні выпадак, наліў сто грамаў дзе-небудзь у скверы, па дарозе дадому…»

Так ці інакш, у вочы кідаецца пэўная непраўдападобнасць гісторый, асабліва тых, што тычацца здрады, хлусні і рэўнасці, хоць чаго ні здараецца, калі гаворка ідзе пра такія паняцці… Напрыклад, ці мог муж здрадзіць жонцы толькі таму, што ў іншай жанчыны бялізна прыгажэйшая («Спадабалася бялізна»), альбоне купіць ёй ровар, бо па дарозе ён можа зламацца, а дапамогу прапануе цікавы малады чалавек («Раўнівы муж»)? Адзінае, што адчуваеш пасля прачытання такіх твораў, — шкадаванне, што аўтары замест таго, каб пазбягаць бязглуздых стэрэатыпаў, падтрымліваюць іх, выкарыстоўваючы як аснову для апавядання. Зрэшты, дзякуючы такім спробам можа нараджацца дыскусія, у якой не столькі пісьменнікі, колькі чытачы маюць магчымасць канчаткова вызначыцца з асабістымі поглядамі на тую ці іншую тэму.

Узнагарода ж творцы-гумарыста (дарэчы, не найвышэйшая з магчымых) — смех ці ўсмешка таго, на каго разлічваў. Калі гэтага няма, вырак жалезны і несуцяшальны: увагі і часу чытача дадзеныя спробы не варты. У зборніку «Кума з Аўстрыі» такіх хапае: «Незвычайная Снягурачка», «На прыёме да ўрача», «Каб паланіць чытачоў», «Рабы кахання», «Пачастунак», «Каб толькі ехаць» і некаторыя іншыя могуць быць хіба што адным са складнікаў ці завязкай больш буйнога твора, але не самастойнымі. Тычыцца гэта і апавядання, якое дало назву зборніку і на якое было шмат надзей, што не спраўдзіліся: у цэнтры сюжэта прадказальнае жаданне галоўнай гераіні мець сваякоў за мяжой — толькі таму, што шмат падарункаў будуць прывозіць.

Адсутнасць падтэкстаў — галоўная характарыстыка новай кнігі Міхася Слівы, і з гэтым трэба лічыцца. Але якраз найвышэйшая ўзнагарода майстра-гумарыста — разважанні чалавека праз пэўны час пасля прачытання, вяртанне да пэўных гісторый зноў і зноў, пошукі адказаў, бо прапанаваныя ці не задавальняюць, ці адсутнічаюць. Аўтар гэтых радкоў не здолела знайсці шмат нагод для роздумаў. Будзем спадзявацца, гэта ўдасца больш удумліваму чытачу.

Яўгенія ШЫЦЬКА

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Се Сяаюн: Супрацоўніцтва Кітая і Беларусі — прыклад міжнародных адносін новага тыпу

Се Сяаюн: Супрацоўніцтва Кітая і Беларусі — прыклад міжнародных адносін новага тыпу

Беларусь і Кітай адзначаюць адметную дату — 30-годдзе ўстанаўлення дыпламатычных адносін.

Грамадства

Дзе падпрацаваць пасля Новага года?

Дзе падпрацаваць пасля Новага года?

Псіхолагі раяць пачынаць не з маніторынгу рынку, а з некалькіх пытанняў самому сабе — каб вызначыцца з прыярытэтамі.

Грамадства

Уладзімір Мішчанчук: Марым аб брыльянтавым вяселлі

Уладзімір Мішчанчук: Марым аб брыльянтавым вяселлі

Уладзімір Мішчанчук — заслужаны артыст БССР, дэкан тэатральнага факультэта Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, прафесар.

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.