Вы тут

Аб'ядноўваць і ўзвышаць грамадства — задача дзяржаўнай сімволікі


Дырэктар Інстытута гісторыі НАН Беларусі Вячаслаў ДАНІЛОВІЧ — пра сімвалы, якія выкарыстоўваюцца на беларускіх мітынгах апошніх дзён:


— Неабходна адзначыць, што сучасная дзяржаўная сімволіка нашай краіны выразна перадае гісторыка-культурную спадчыну беларускага народа, падкрэслівае яго нацыянальны і грамадзянскі дух, дае ўяўленне аб айчынных духоўных каштоўнасцях.

Чырвоны, зялёны і белы колеры беларускага сцяга абумоўлены як гістарычна, так і светапоглядна, звязаныя з духоўнымі вытокамі нашага народа.

Чырвоны колер здаўна сімвалізуе сонца — галоўную жыватворную крыніцу энергіі. Разам з тым ён увасабляе волю, мужнасць, высакароднасць. Менавіта пад чырвонымі сцягамі Чырвоная Армія і беларускія партызаны вызвалялі нашу зямлю ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў.

Зялёны колер — гэта не толькі сімвал Прыроды, але і сімвал маладосці, энергіі любові, вясны і адраджэння, колер шчодрасці, дабрыні і стваральнай працы.

Белы колер сімвалізуе духоўную чысціню, святасць, мудрасць, згоду, свабоду і веды. Ён адпавядае назве нашай краіны «Белая Русь».

Найважнейшая асаблівасць Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь — выкарыстанне нацыянальнага арнаменту як элемента дзяржаўнай сімволікі. Гэта надзвычай рэдкая з'ява на сцягах дзяржаў свету.

Арнамент са старажытных часоў быў характэрным знакам, адметнай рысай усіх культурных народаў.

У аснову арнаменту на Дзяржаўным сцягу Рэспублікі Беларусь пакладзены ўзор «Узыходзячае сонца», вытканы на ручніку ў 1917 годзе сялянкай вёскі Касцелішча на Сенненшчыне Матронай Маркевіч. У ім выкарыстаны старажытныя сімвалы земляробства — ромбы, графічныя варыяцыі якіх вядомыя археолагам па знаходках на тэрыторыі Беларусі. Цэнтральнае месца займае выцягнуты па вертыкалі ромб, ад якога зверху і знізу адыходзяць загнутыя лініі. На працягу тысячагоддзяў ён увасабляе жыватворную энергію сонца і матчынны, жаночы пачатак Зямлі, звязаныя з імі ўрадлівасць глебы і стваральную сілу працы.

У цэнтры галоўнага ромба — дзве перакрыжаваныя лініі з чатырма кропкамі паміж імі. Гэта — старажытны сімвал засеянага поля. Яго таксама трактуюць як «ключ да шчасця», магічнае пажаданне спрыяльнага развіцця падзей. Да таго ж ромб з крыжам — яшчэ адзін старажытны сімвал узыходзячага сонца.

Злучаныя парамі ромбы зверху і знізу арнаменту сімвалізуюць ідэю падаўжэння жыцця. Увесь узор пранізвае ідэя дабра, надзеі на лепшае, пажадання дабрабыту, урадлівасці і росквіту.

Размяшчэнне чырвонага арнаменту на белым фоне адпавядае традыцыям беларускага арнаментальнага мастацтва, у якім, як правіла, на белую аснову нанесены каляровы (часцей за ўсё чырвоны) узор.

Тры паласы Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь — гарызантальныя чырвоная і зялёная, вертыкальная белая з чырвоным арнаментам — нясуць пажаданне дабра, поспеху і росквіту нашай краіне, усім яе грамадзянам.

Звернемся да гісторыі бел-чырвона-белага сцяга. Першае. Калі і кім быў створаны бел-чырвона-белы сцяг? Па ўласным сведчанні дзеяча беларускага нацыянальнага руху Клаўдзія Сцяпанавіча Душэўскага (Дуж-Душэўскага), аўтарам эскіза бел-чырвона-белага сцяга быў менавіта ён. У прыватнасці, у аўтабіяграфіі ён пісаў наступнае: «Цікава адзначыць, што беларусы лічылі сваім дзяржаўным сцягам той, што і літоўцы, г. зн. Белую Пагоню на чырвоным полі, але нацыянальнага сцяга не было. Мне давялося зрабіць некалькі праектаў нацыянальнага сцяга, і адзін з іх быў прыняты, менавіта: бел-чырвона-белы». Увесну 1917 года ў Петраградзе над будынкам Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны лунаў такі сцяг.

Другое. Калі і кім выкарыстоўваўся бел-чырвона-белы сцяг? Бел-чырвона-белы сцяг — афіцыйны сцяг Беларускай Народнай Рэспублікі. У 1919—1920 гадах розныя варыяцыі бел-чырвона-белага сцяга выкарыстоўваліся беларускімі вайсковымі фарміраваннямі ў Літве і Польшчы. У 1920 годзе бел-чырвона-белым сцягам карысталіся кіраўніцтва Слуцкага паўстання і ваенныя фарміраванні С. Булак-Балаховіча.

Бел-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваўся беларускім рухам у Заходняй Беларусі: Беларускай хрысціянскай дэмакратыяй, Таварыствам беларускай школы, Беларускім інстытутам гаспадаркі і культуры і іншымі.

Пэўная частка беларускай інтэлігенцыі, якая жыла ў эміграцыі і знаходзілася ў апазіцыі да Савецкай улады, пасля прыходу нацыстаў распачала спробу ўстанаўлення супрацоўніцтва з мэтай стварэння беларускай дзяржавы пад пратэктаратам Германіі. З першых дзён акупацыі тэрыторыі Беларусі яны паспрабавалі на практыцы ажыццявіць задуманае, прыступіўшы да стварэння беларускай дапаможнай адміністрацыі.

Крах плана «Барбароса», параза ў Маскоўскай бітве, ваенныя падзеі вясны — лета 1942 года запатрабавалі новых людскіх рэсурсаў для барацьбы з Чырвонай Арміяй. Беларускія калабаранты скарысталіся гэтай сітуацыяй з мэтай дамагчыся ад германскай акупацыйнай адміністрацыі стварэння Беларускай самаабароны ў якасці асновы будучай беларускай арміі. Дазволіўшы стварэнне Беларускай самаабароны, гаўляйтэр Вільгельм Кубэ даў дазвол 27 ліпеня 1942 года на выкарыстанне на тэрыторыі Генеральнага камісарыята «Беларусь» бел-чырвона-белага сцяга і герба «Пагоня».

Пазней, 21 снежня 1943 года, у Мінску, размешчаным на акупаванай у той момант тэрыторыі, была ўтворана калабарацыянісцкая Беларуская цэнтральная рада (БЦР) з аналагічнай сімволікай.

Бел-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваў створаны нацысцкімі акупантамі «Саюз беларускай моладзі».

27 чэрвеня 1944 года ў Мінску з ініцыятывы БЦР адбыўся Другі Усебеларускі кангрэс — з'езд прадстаўнікоў беларускіх калабарацыйных арганізацый і іншых асоб, лаяльных у адносінах да германскіх акупацыйных улад. З сімволікай бел-чырвона-белага сцяга быў праведзены парад калабарацыйнага фарміравання Беларускай краёвай абароны.

Пасля прыняцця Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР і перайменавання яе ў Рэспубліку Беларусь 19 верасня 1991 года Вярхоўны Савет прыняў Закон «Аб Дзяржаўным сцягу Рэспублікі Беларусь», які зацвердзіў у якасці дзяржаўнага сімвала бел-чырвона-белы сцяг. Аднак ён быў негатыўна ўспрыняты значнай часткай беларускага грамадства, у тым ліку ветэранскімі арганізацыямі, з-за яго выкарыстання беларускімі калабарантамі падчас акупацыі БССР войскамі нацысцкай Германіі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Па выніках рэферэндуму, які адбыўся 14 мая 1995 года, дзяржаўны сцяг быў заменены.

Безумоўна, бел-чырвона-белы сцяг з'яўляецца часткай беларускай гісторыі. Але мы павінны памятаць усе факты, звязаныя з яго выкарыстаннем. Можна па-рознаму ставіцца да гэтага знака, але для мяне бясспрэчна, што нацыянальна-дзяржаўныя сімвалы павінны аб'ядноўваць, а не раз'ядноўваць грамадства.

Больш за тое, давайце задумаемся: незалежна ад нашага стаўлення да бел-чырвона-белага сцяга, якія вынікі выкарыстання гэтага сімвала ў нашай гісторыі? А яны адмоўныя: БНР рэальнай дзяржавай не стала, Слуцкае паўстанне і ваенныя фарміраванні С. Булак-Балаховіча былі разгромленыя, беларускія нацыянальныя арганізацыі ў Заходняй Беларусі былі ліквідаваныя польскімі ўладамі, беларуская калабарацыя пацярпела крах, першая палова 1990-х гадоў у гісторыі суверэннай Рэспублікі Беларусь была часам найцяжэйшага грамадска-палітычнага і сацыяльна-эканамічнага крызісу. Значыць, відавочна нешта не так з гэтым сімвалам. І я вельмі сумняваюся, што Рэспубліка Беларусь можа прыйсці да росквіту пад бел-чырвона-белым сцягам.

Разам з тым менавіта пад чырвона-зялёным сцягам з найстаражытнейшым беларускім арнаментам мы дасягнулі выдатных сацыяльна-эканамічных, навуковых і культурных вынікаў у БССР і сучаснай Рэспубліцы Беларусь. Задумайцеся, паважаныя суграмадзяне!

Загаловак у газеце: Аб'ядноўваць і ўзвышаць грамадства

Выбар рэдакцыі

Здароўе

Чаму беларусы не спяшаюцца прышчапляцца?

Чаму беларусы не спяшаюцца прышчапляцца?

Праз які час праводзіць рэвакцынацыю ад COVІD-19 і ці патрэбна яна ўвогуле?

Грамадства

Як абараніцца ад махляроў у сферы сучасных тэхналогій

Як абараніцца ад махляроў у сферы сучасных тэхналогій

Фішынг, вішынг — два кіты кіберзлачыннасці

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.