Вы тут

Ураджай паэтычнага слова


Можна гадзінамі дыскутаваць пра тое, які лёс чакае мастацкае слова ў будучыні, ці будуць нашчадкі чытаць вершы і — як яны будуць гучаць, гэтыя вершы. А можна, прамаўляючы радкамі Анатоля Сербантовіча, «не думаць з трывогай пра вечнасць», проста ўзяць у рукі кнігу і наталіцца чытаннем.


Зборнік твораў Міколы Чарняўскага розных жанраў (аповесць, лірыка, гумар, вершы для дзяцей, у перакладзе на рускую мову) мае такую актуальную гэтымі зімовымі днямі назву «І вясною ўзыду…» («Чатыры чвэрці», 2018). Радок з верша Анатоля Сербантовіча абраны ў якасці назвы невыпадкова: палова кнігі — аповесць пра сябра, менавіта такі падзагаловак даў Мікола Чарняўскі сваім успамінам пра сябра і паплечніка, з якім яго звязвала не толькі творчае сяброўства. Твор нездарма названы аповесцю, бо тэматычныя і сюжэтныя абсягі шырэйшыя за фармат успамінаў. Аўтар прыводзіць свайго чытача ў Мінск 1960 года і стварае слоўную карціну настолькі падрабязна, каб мы змаглі ўбачыць сталічныя вуліцы такімі, якімі бачыў іх нядаўні школьнік Мікола Чарняўскі. І калі для сяброў і паплечнікаў аўтара гэтае чытанне будзе настальгічным, то для маладога пакалення — пазнавальным: гэта іншы горад, іншы Мінск. Вясковыя хлопцы, будучыя выпускнікі філфака і прызнаныя паэты, трапляючы ў зацішныя куточкі, што поўніліся зяленівам дрэў, не заўсёды адчувалі сябе «сенам на асфальце».

Так жа рупліва прыводзіць аўтар чытача і на тагачасны філалагічны факультэт БДУ, які адрозніваўся ад сучаснага… усім. Менавіта тады, на ганку студэнцкага інтэрната БДУ № 9 (які застаўся толькі ў памяці мінчукоў і, верагодна, на фотаздымках) адбылася першая сустрэча Міколы Чарняўскага з Анатолем Сербантовічам. Паэтам, расповед пра жыццё якога гучыць так жа шчымліва, як і яго вершы.

На старонках аповесці мы сустрэнемся з многімі творцамі, убачым іх у той перыяд, калі німб класіка яшчэ над імі не свяціўся. Зазірнём у рэдакцыі літаратурных часопісаў, папрысутнічаем на пасяджэннях літаратурных аб’яднанняў, зловім на гарачым натхнёнага паэзіяй Сербантовіча школьніка-плагіятчыка. Зможам пастаяць за спінай паэта, пакуль ён піша вершы, «узброіўшыся» вялікай каструляй кавы, схадзіць з ім на спатканне і нават выпіць чарку гарбаты. А пасля — пабываць у Магілёве, каб няспешна прайсціся па вуліцы Анатоля Сербантовіча. Сапраўды, Мікола Чарняўскі знаходзіць такія словы і ракурсы, што адчуваеш сябе зацягнутым унутр тэксту.

З уласцівым пісьменніцкаму стылю аўтара гумарам пераказваюцца многія сітуацыі, якія падаюцца неверагоднымі, немагчымымі. Асабліва што датычыць так званых творчых камандзіровак, якія надавалі неўтаймоўным пісьменнікам часовы статус вайскоўца. Надоўга застанецца ў памяці гісторыя пра тое, як Анатоль Сербантовіч адрэкамендаваўся камандуючаму эскадры Паўночнаморскага флоту: «Стажор Сербантовіч! Паэт», за што адразу ж быў спісаны шукаць рамантыку на бераг. А нізку вершаў з той рызыкоўнай камандзіроўкі паэт усё-ткі прывёз на радзіму, і была ў іх рамантыка мора, а не берага.

Мікола Чарняўскі згадвае шмат смешных выпадкаў, мабыць, для таго, каб у аповесці пра сябра, які пражыў усяго 29 гадоў і да якога можна дайсці цяпер толькі доўгімі сцяжынамі памяці, была не толькі светлая туга, але і светлая, суцішная радасць.

Вось жа і раздзел лірыкі ў кнізе — пад назвай «Залатая туга». Залатая, бясспрэчна, таму, што прымушае паэта згадваць пра самы шчаслівы і натхнёны час — маладосць. Але разам з тым і разглядаць раскіданыя па жыццёвых дарогах камяні. І хаця пераклады вершаў Міколы Чарняўскага на рускую мову не ва ўсіх аўтараў аднолькава ўдалыя, падаецца, галоўнае — тое, па чым заўсёды пазнаем радкі гэтага творцы — у іх захавалася: птушыны спеў на світанку, россып сонечных промняў — як усмешкі на дзіцячых тварах, раўнавага паміж іранічным і па-філасофску заглыбленым асэнсаваннем лёсу…

Прожить всё вновь —

Уже и жизни мало.

 Спасибо памяти,

Что это в ней сберёг,

И сердцу,

Что тепла не растеряло.

Так гучыць адзін з вершаў у перакладзе Андрэя Цяўлоўскага. Сапраўды, змяняецца аблічча горада, у які Мікола Чарняўскі прыехаў некалі няўпэўненым збянтэжаным юнаком; змяняюцца абліччы родных і блізкіх людзей; змяняюцца тэмы і сюжэты сучасных твораў… Аднак зерне беларускага паэтычнага слова, якое кінуў на літаратурную ніву паэт, прарастае — кнігай, вершам, успамінам. Таму гэтая сімвалічная назва — «І вясною ўзыду…» — не толькі пра спадчыну сябра, якому прысвечана аповесць. Але і пра аўтара таксама. Пісьменніку заўсёды важна ведаць, ці дасць плён яго талент. І, думаецца, Мікола Чарняўскі, атрымліваючы ўдзячныя водгукі ад сваіх чытачоў, можа не сумнявацца: ураджай будзе багаты.

Жана КАПУСТА

Выбар рэдакцыі

Культура

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

У нядзелю яўрэі святкуюць Новы год дрэў

На гэта свята асаблівым чынам спажываюць розную садавіну, запіваючы келіхамі добра разбаўленага віна.

Грамадства

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Як задаволіць кадравы голад у сферы ІТ?

Работадаўцы кажуць, што быць добрым праграмістам і ўмець пісаць код для эфектыўнай работы ўжо недастаткова.

Культура

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

Балельшчыкі II Еўрапейскіх гульняў ужо рэзервуюць вясковыя гатэлі

«Адышоў час, калі гасцям патрэбныя былі толькі «чарка і скварка», ім ужо цікавыя музеі, культурная праграма».