Вы тут

Тэатр Янкі Купалы прадставіў публіцы даўно абяцаную трагедыю Шэкспіра — «Кароль Лір»


Перад адкрыццём сотага сезона — які, безумоўна, з'яўляецца выключным юбілеем, а значыць, вымагае і выключных падзей — Купалаўскі тэатр асобна анансаваў спектакль шэкспіраўскага «Караля Ліра» ў пастаноўцы свайго мастацкага кіраўніка Мікалая Пінігіна. Сезон у разгары — прэм'ера грыміць: 26 і 27 снежня ўся беларуская шляхта глядзела, як брытанскі кароль Лір дзеліць дзяржаву паміж трыма дочкамі і любімай не выдзяляе нічога. Страсці ў Брытаніі XІ стагоддзя, сапраўды, кіпяць няслаба. Каралеўскае самадурства, інтрыгі, здрады, вар'яцтва, забойствы — нясумнае відовішча, але галоўнымі вартасцямі спектакля ўсё роўна становяцца Віктар Манаеў у галоўнай ролі, сцэнаграфія Кацярыны Шымановіч і канцоўка.


З новым «Каралём Лірам» выпадае гаварыць пра акуратнае ўвасабленне топавай п'есы Уільяма Шэкспіра ў перакладзе Юркі Гаўрука з пэўнымі рэжысёрскімі рашэннямі, але не пра якую-ніякую аўтарскую інтэрпрэтацыю, што магла б узбагаціць класіка праз адмысловы канцэпт альбо прывязаць яго да сучаснага парадку дня. Значыць, увесь спектакль у трагедыйнасці і арыгінальным начыненні з пэўнымі акцэнтамі, а калі бачыш «Караля Ліра» шаснаццатага стагоддзя, а не хоць бы крыху дваццаць першага, канешне, сумуеш — зрэшты гэтаму лёгка парыраваць тым, што Шэкспір вечны, трагедыі яго захапляльныя заўсёды, а названая п'еса ніякім літаральным чынам усё роўна не кладзецца на нашу з вамі рэчаіснасць.

Так ці інакш, гэта пытанне падыходу, а гледачу, дазволю сабе такое дапушчэнне, дастаткова прасачыць за цудоўным вар'яцтвам у выкананні Віктара Манаева і яго значэннямі, каб у выніку парэкамендаваць сябрам і знаёмым збочыць у Купалаўскі.

Па сюжэце, нагадаю, кароль Брытаніі вырашае сысці на пенсію, а для гэтага раздзяліць каралеўства паміж дочкамі. Загадаўшы расказаць аб сваёй да яго любові, ён аддае Ганерыльі і Рэгане добрыя кавалкі зямлі, а любімую Кардэлію выганяе з каралеўства без аніякай спадчыны, бо тая ліслівіць адмаўляецца. Апошняя выходзіць замуж за французскага караля і знікае з радараў брытанскай дзяржавы, пакуль Ганерылья і Рэгана паказваюць бацьку сваё рэальнае аблічча і хто тут гаспадар, а ўрэшце пакідаюць яго ў ветраную ноч за брамай палаца, адным словам, выганяюць з хаты.

Свае інтрыгі гэтым часам пляце Эдмунд, пабочны сын вернага служыцеля караля графа Глостэра: ён падстаўляе свайго брата Эдгара, звязвае сябе як з Ганерыльяй, так і з Рэганай, у выніку «здае» бацьку. Адным словам, з адстаўкай караля Ліра пачынаецца вір сярэднявечных парадкаў, здрад, катаванняў, духу, несправядлівасці, а сам ён вар'яцее і знікае ў лесе, пакуль яго не знаходзіць Кардэлія, іх не хапаюць брытанцы і Эдмунд не аддае загад іх забіць.

Калі змест спектакля даводзіцца прыцягваць да сучаснасці ўласнымі намаганнямі і за вушы, то стыльнае вонкавае ўвасабленне, наадварот, да яе адсылае: сцэнаграфія і касцюмы, зробленыя Кацярынай Шымановіч, адлюстравалі XІ стагоддзе без крыўднай дакладнасці, якая можа стаць парадыйнасцю, затое з належнымі атмасферай і характарам, а некаторыя рэжысёрскія хады прапануюць дастаткова вынаходлівыя спосабы паказваць-глядзець жыццёвыя павароты знаёмых герояў. Так, скажам, шэрыя брамы, з якіх лёгка дастаюцца «мячы», перасоўваюцца па сцэне і становяцца антуражам для халодных у сваёй велічы персанажаў і падзей, пакуль фон у залежнасці ад сцэны мяняе свой колер. Цудоўнай знаходкай хваляцца ўжо першыя хвіліны спектакля: поўны энтузіязму кароль Лір з'яўляецца на сцэне і скідае сваю доўгую крывава-мясную мантыю, што становіцца картай каралеўства, прызначанай быць падзеленай паміж спадчынніцамі і разарванай пад адпаведны настойлівы гук.

Асобныя кароткія гукі, між іншым, у якасці акцэнтаў, якія нельга не заўважыць, бо яны заглушаюць уласныя думкі, суправаджаюць усю працягласць спектакля (кампазітарам выступіў Андрэй Зубрыч) — адзін з іх вянчае фінальную сцэну і ў комплексе з тым, што адбываецца, стварае дастаткова моцнае ўражанне, уласна, як і павінна быць з канцоўкай, хоць ты толкам не разумееш, ці сапраўды тут дарэчны па сэнсе біблейскі матыў.

У нейкія моманты спектакль працвярэжвае: калі Эдмунд пляце свае інтрыгі супраць брата і вешае бацьку локшыну на вушы як у пераносным, так і ў прамым сэнсе, метафара хоць і абыграная віртуозна, а шакіраваны граф Глостэр яшчэ і забірае з рук пабочнага сына каструлю, яна ўсё ж выбіваецца з кантэксту сваёй заезджанасцю, калі не банальнасцю, і стылявой непрыдатнасцю да антуражу тысячагадовай даўніны.

Акцёрскі склад — у спектаклі задзейнічана, здаецца, ледзь не ўся мужчынская яго частка — іграе «Караля Ліра» ў тым ліку ўжо знаёмымі мімікай і целарухамі: што Юлія Шпілеўская ў ролі Ганерыльі, што Алег Гарбуз у ролі графа Глостэра, што Дзмітрый Есяневіч у ролі герцага Корнуала. Двудушнасць Эдмунда ў выкананні Івана Труса захрасае ў ліслівай манеры так, што не верыш, што яму вераць, а гэта якраз спрошчана-несучасны падыход да ролі. Затое Аляксандр Казела ў ролі Блазна прыўносіць у калектыўную ігру нейкую нязмушанасць і неабмежаванасць.

Нарэшце, Віктар Манаеў у ролі Ліра феерычны — менавіта ён канцэнтруе ў сабе ўсе шырокія сэнсы спектакля і з поспехам іх у сабе ўтрымлівае. Пакуль ад катэгарычнага, імпульсіўнага і жорсткага самадура ён прыходзіць да безабароннага, мяккага, хоць і з хітрынкай вар'ята, мы бачым, напрыклад, якім цікавым бокам да нас паварочваецца ўлада — хутчэй яна як непадуладная стыхія кіруе людзьмі, а не наадварот. Падзеі напаўняюцца фаталізмам, кожны, хто ўтрымлівае ўладу ў сваіх руках — саму па сабе, каралеўскую, альбо ўладу нейкім адмысловым чынам паўплываць на жыцці іншых, — аказваецца не кіраўніком гульні, а толькі персанажам у гульні нечага звышнатуральнага і неаспрэчнага. Пад стыльную, ужыву менавіта гэтае слова, канцоўку, дзе ручкі павозак ператвараюцца ў надмагільныя крыжы, завяршаецца ўсведамленне, што жывём мы не толькі па прапісаных законах, а сапраўдная ўлада нам, ды і нікому, нябачная.

Сафія ПАЛЯНСКАЯ

Фота Купалаўскага тэатра

Загаловак у газеце: Хто сапраўдны ўладар у «Каралю Ліру»

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

Галiна Левіна: Помнiк — не канструктар i не чарцёж, яго трэба перажыць, выпакутаваць

У архiтэктара Галiны Левiнай — Хатынь, творчая спадчына яе бацькi.

Грамадства

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Прэмiя прыгажосцi. Дзеля чаго людзi кладуцца пад нож пластычнага хiрурга?

Як сведчаць шматлiкiя даследаваннi, прывабным людзям прасцей прабiцца ў жыццi i яны дасягаюць у кар'еры большага поспеху. 

У свеце

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Як Еўропа аднаўляецца ад кавiднага ўдару?

Сёлета еўрапейская эканомiка будзе перажываць глыбокую рэцэсiю з-за ўспышкi каранавiруса, нягледзячы на хуткiя i ўсёабдымныя антыкрызiсныя меры як на саюзным, так i на нацыянальным узроўнi.

Эканоміка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

Тонкае мастацтва дабрабыту. Складаем сямейны бюджэт разам са спецыялістам Нацбанка

2020 год паставіў усіх нас перад неабходнасцю дакладна планаваць свае выдаткі.