Вы тут

Леў КАЗЛОЎ. УСМЕШКІ МІЖ ЛЕТАПІСНЫХ РАДКОЎ


Леў КАЗЛОЎ

Мяшчанка-ўдава заказала літургію ў царкве і заплаціла ўсяго паўгроша. Святар стаў за аналоем, але службу не пачынаў, толькі гартаў і гартаў Евангелле, быццам нешта шукаючы. Была зіма, ужо і ногі ў кабеты пачалі мерзнуць, а каля алтара панавала цішыня.
Нарэшце заказчыца не вытрымала і спытала, у чым справа. «Ды вось ніяк не магу знайсці тое месца ў кнізе, якое служыцца за паўгроша», — патлумачыў клірык. І давялося эканомнай удаве патроіць суму.


 

* * *
Неяк адзін заможны шляхціц прыбыў у рэзідэнцыю літоўскага канцлера з намерам прасіць у князя пратэкцыю, каб заняць месца земскага суддзі. Канцлер ужо добра ведаў, хто ён і што сабой уяўляе, але нічога не паказваў наперад.
Выслухаўшы працяглае казанне прэтэндэнта на пасаду, Чартарыйскі, падышоўшы да секрэтэра, дастаў адтуль сапсаваны гадзіннік і працягнуў яго шляхціцу. Той здзіўлена паглядаў на князя, не разумеючы, для чаго ўсё гэта.
— Бярыце, бярыце, — заспакоіў вялікі канцлер прасіцеля. — Хацеў бы, каб пан яго ўласнаручна адрамантаваў.
— Але ж я ніколі гэтым не займаўся! — зусім разгубіўся той.
— Можа, пан авалодае прафесіяй
і ўсё ж зробіць…
— Ратуй Божа, ніколі не навучуся!

— Ну, што ж, усё зразумела, — сказаў князь, адносячы гадзіннік назад, — з гэтай самай прычыны не станеце і суддзёю.

* * *
Староста і бурмістр жылі ў добрай згодзе. Нават мелі адно супольнае адзенне для свят ці ўрачыстых цырыманіялаў, якое апраналі па чарзе. Але аднойчы староста па нейкай прычыне не перадаў боты з гэтага афіцыйнага камплекта, і бурмістр, атрымаўшы запрашэнне на сустрэчу з каралём, які праязджаў праз іх горад, вымушаны быў прасядзець дома. І гэта абразіла яго да глыбіні душы.

Прайшло некалькі дзён. Пану старосту трэба было пакараць неяк злачынца, якога суд прыгаварыў да павешання. Па саму шыбеніцу даводзілася звяртацца да таго ж бурмістра. І дзяржаўца мясцовых зямель як нічога і не было накіраваў просьбу ў магістрат. На гэта галава горада адказаў так: «Шыбеніцу не дам, бо, калі і маю яе, то выключна для сябе асабіста і для сваіх блізкіх».


 

* * *
Па старым звычаі кароль і вялікі князь Жыгімонт час ад часу наведваў Літву, дзе цешыў сябе паляваннем. Асабліва любіў ён назіраць за тым, як сабакі змагаюцца з мядзведзем.
Аднойчы падчас такой сцэны пан Халецкі, староста чаркаскі, які стаяў каля яго вялікасці, здзівіўся, што сабакі чамусьці без асаблівага жадання ідуць на звера.
— Відаць, іх абкармілі перад гэтым, — выказаў меркаванне кароль, — таму і не бяруць яго.
— Тады, найяснейшы пане, — параіў староста, — пусці на мядзведзя сваіх пісараў, бо як яны ні аб’ядаюцца, а ўсё бяруць і бяруць.

* * *
У аднаго селяніна здохла карова, а крыху пазней памерла жонка. Сядзіць ён пасля ўсяго гэтага ў роспачы, не ведае, як жыць далей. Пачалі падыходзіць да яго суседзі і суцяшаць.
— Ці ж у нас дзяўчат бракуе, што застанешся ўдаўцом адзінокім? — кажа адзін. — У Пятра тры дачкі, выбірай, якую хочаш. Васілёва сястра на выданні…
— Мо хочаш, удаву табе пашукаем, — прапануе другі.
Той слухае, слухае ды адзываецца:
— Вельмі вам удзячны за вашыя парады. Але бачу, лепей страціць жонку, чым карову. Бо на месца нябожчыцы падсоўваеце мне капу дзяўчат, а вось каб хоць адзін прапанаваў жывёліну!

* * *
Ёсць старажытная ўсходняя прымаўка: «Сустракаюцца стагадовыя сяляне, не сустрэнеш стагадовага чыноўніка». Такое, відаць, здаралася і ў нас.
Кароль і вялікі князь Аляксандр Ягайлавіч паехаў на паляванне ў Налібоцкую пушчу і сустрэў там лесніка, якому, як казалі, было ўжо даўно за сто, але выглядаў ён даволі маладжава.
— Ці наведвала цябе хвароба? — спытаў старога Аляксандр.

— Не, найяснейшы пане. Хвароба не гасціла ў мяне, бо я не меў чым яе частаваць, — адказаў ляснік.

* * *
Стары дваранін, з тых, што служылі яшчэ пры Жыгімонту Аўгусту, цяжка захварэў. Лекары, якія абследавалі яго, безнадзейна махнулі рукой, што ўсе зразумелі як блізкі канец. Паколькі сваякоў у вяльможы не было, то некалькі знаёмых дваран, а за імі і слуг кінуліся ў пакой хворага, каб прыхапіць нешта каштоўнае з маёмасці. У імгненне вока ўсё было разрабавана. Засталіся толькі дзве жывёлінкі, якія неяк суцяшалі адзінокага саноўніка на сконе жыцця: маленькая малпа ды сабачка.

Раптам малпа, быццам нагледзеўшыся на людзей, што паспешна хапалі рэчы, выцягнула з-пад галавы свайго гаспадара падушку і пабегла з ёю ў куток. Сабачка кінуўся ўслед з шалёным брэхам і пачаў цягнуць тую падушку да сябе.
Ад гэтага вэрхалу і тузаніны дваранін ачуўся і, угледзеўшы прычыну, рассмяяўся: «О, Божа! І яны б’юцца за маю спадчыну». Ад гэтага смеху стала лягчэй, а праз некалькі дзён ён зусім ачуняў.

 

* * *
Сярод розных спосабаў здабываць «неапалітанскія сумы» ў каралевы Боны быў і такі, як продаж службовых пасад — і свецкіх, і духоўных. Калі стала вядома, што каралева-ўдава збіраецца туды, адкуль прыехала, ды яшчэ разам з такімі каштоўнасцямі, сенат прапанаваў затрымаць яе.

Для перагавораў з манархіняй паслалі біскупа Зэбжыдоўскага, аднаго з былых фаварытаў Боны, бо той таксама скарыстаў магчымасць і набыў сваё месца пад сонцам у яе вялікасці. Але зараз сітуацыя была зусім іншай, таму Зэбжыдоўскі пачаў даволі ультыматыўна. Тут старая каралева не вытрымала і гнеўна абарвала яго:
— І гэта кажаш ты, які купіў з майго дазволу біскупскі сан!
— Што зробіш, — уздыхнуў пасланец сената, — купіў, бо прадавалася…

«З дазволу караля і вялікага князя», Мн., 2016 г.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Як кадравыя агенцтвы падманваюць даверлівых грамадзян

Калі ў кадравым агенцтве вам прапануюць заплаціць грошы і гарантуюць стапрацэнтнае працаўладкаванне, смела разварочвайцеся і сыходзьце: перад вамі, напэўна, ашуканцы.

Грамадства

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

Прыродныя антыбіётыкі: Лекі, якія дапамагаюць перамагчы інфекцыю і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма

У адрозненне ад «хімічных антыбіётыкаў», прыродныя лекі не толькі дапамагаюць перамагчы інфекцыю, але і ўмацоўваюць ахоўныя ўласцівасці арганізма.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

СКАРПІЁН. На гэтым тыдні традыцыйны падыход да вырашэння праблем не заўсёды будзе ўдалы.

Грамадства

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Піша сын аднаго з партызан Генадзь Сахрай.