Вы тут

Намоленыя месцы над Дняпром


Сабор Трох Свяціцеляў, Свята-Мікольскі манастыр, Свята-Крыжаўздзвіжанскі сабор, Конкафедры Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Станіслава. г. Магілёў

У кожнага чалавека — свая гісторыя хрышчэння. Большасць, мяркую, і не памятае, як іх хрысцілі, бо гэта адбылося, калі яны былі яшчэ немаўлятамі.

Мяне хрысцілі, калі мне споўнілася пяць гадоў. Помню, было змрочна і холадна, гарэлі свечкі. У купель мяне не акуналі, але давялося зняць калготачкі — я ўся заледзянела і потым захварэла. Гэта быў 1990 год, а храм для хрышчэння выбралі той, да якога было зручней за ўсё дабрацца бацькам і хросным, — сабор Трох Свяціцеляў. Бацька працаваў у Магілёўскім абласным тэатры лялек. Храм стаіць побач. Дакладней, не так: гэта тэатр стаіць побач з храмам.


Сабор Трох Свяціцеляў.

Там, дзе мяне хрысцілі

Сабор Трох Свяціцеляў — помнік архітэктуры пачатку ХХ стагоддзя. Храм атрымаў назву ў гонар Васіля Вялікага, Рыгора Багаслова і Іаана Златавуста. У сабор можна ўвайсці з трох бакоў — гэта яго адметнасць. Як сведчаць крыніцы, першы камень храма быў закладзены ў 1903 годзе, у 1914 годзе будаўніцтва завяршылася. Змянілася ўлада, і ў 1961 годзе храм быў закрыты, а будынак аддадзены пад клуб завода «Строммашына». Завадчане хадзілі сюды на танцы, праводзілі гульні і творчыя спаборніцтвы. А ў 1979 годзе побач з былым храмам адкрыўся тэатр лялек.

Сабор зноў быў асвячоны і пачаў дзейнічаць 25 снежня 1989 года, у год адраджэння Магілёўскай епархіі.

Храм вянчаюць сем купалаў, а над уваходам знаходзіцца званіца. Калі пяюць званы — іх звон чуваць у тэатры. Дзіўна, але ў прыгожы храм, дзе мяне хрысцілі, я наведваюся зусім рэдка, хоць часта хаджу міма. Побач з саборам праходзіць шумная гарадская вуліца, праз дарогу — працуе завод, а насупраць — гудзе Цэнтральны кірмаш. Я люблю цішыню.

Зацёртыя фрэскі Падміколля

Ціха — на Падміколлі. Калісьці, у маім маленстве, на падыходах да Падміколля густа рос баршчэўнік, а з-за лістоты векавых дрэў сонца не трапляла на зямлю. Але мы з сяброўкамі любілі там гуляць, і ў гэтым была казачная загадкавасць і асалода: спусціцца з маста праз Дняпро, ісці ў паўзмроку, слухаць шэпт дрэў і спевы птушак, а потым раптам аказацца ў дняпроўскай нізіне, залітай сонцам, дзе стаіць Свята-Мікольскі манастыр — праваслаўны жаночы манастыр з даўняй і няпростай гісторыяй. Намоленае месца.

Упершыню Свята-Мікольскі храм згадваецца ў летапісных крыніцах у 1522 годзе. Летапісы распавядаюць, што драўляная царква некалькі разоў была перабудавана, раскрадзена, а потым загінула ў пажары. У 1637 годзе прыхаджане збудавалі новую часовую драўляную царкву і келлі для ўладкавання манастырскага жыцця пры храме, а пазней — у 1672 годзе — была збудавана і асвячоная цагляная царква з прыдзеламі ў гонар Хрысціцеля Гасподняга Іаана і святога вялікамучаніка Дзімітрыя Салунскага. У царкве не было ацяплення.

Свята-Мікольскі жаночы манастыр дзейнічаў з 1637 да 1719 года, потым быў ператвораны ў мужчынскі, які існаваў да 1754 года. У 1798 годзе быў асвечаны новы зімовы храм з ацяпленнем. Цяпер гэта Ануфрыеўскі храм.

У 1934 годзе Свята-Мікольскі сабор закрылі. Там знаходзілася перасыльная турма, пазней — кніжная база. У сярэдзіне ХХ стагоддзя ўсе сцены храма, на якіх знаходзіліся цудоўныя фрэскі, зацерлі цэментам. Захаваўся толькі цэнтральны іканастас Мікольскага сабора — яго адвезлі на рэстаўрацыю ў Мінск.

Калі пачаліся рэстаўрацыйныя работы ў манастыры, там было знойдзена мноства чалавечых астанкаў: гледзячы па ўсім, гэта былі астанкі арыштантаў, што загінулі ў турме.

У 1989 годзе быў нанава асвечаны Свята-Ануфрыеўскі храм. Менавіта ў ім 5 жніўня 1993 года на пасяджэнні Свяшчэннага Сінода Беларускай Праваслаўнай Царквы да ліку мясцоваўшанаваных святых далучылі свяціцеля Георгія Каніскага.

Храм Царскіх мучанікаў, Новапакутнікаў і Спаведнікаў Царквы Рускай.

Манета, падораная імператарам

У манастыры захоўваюцца спісы Магілёўска-Брацкай іконы Божай Маці, Бялыніцкай Божай Маці і іконы «Жыватворнае неба». А ўлетку 2000 года, у час кананізацыі Мікалая Другога, у Магілёве быў знойдзены партрэт імператара. Цяпер ён асвечаны як ікона і знаходзіцца ў левым прыдзеле Свята-Мікольскага сабора, які носіць назву у гонар Святых Царскіх мучанікаў. Да іконы прымацаваная 5-рублёвая манета, якую імператар падарыў хлопчыку Сямёну Халіпаву ў час наведвання храма.

У канцы верасня 2005 года ў Магілёў завітала вялікая княгіня Вольга Мікалаеўна Кулікоўская-Раманава, жонка роднага пляменніка імператара — Ціхана Мікалаевіча. Княгіня падарыла Свята-Мікольскаму манастыру копію іконы Божай Маці «Траеручыца», якая знаходзілася ў Екацярынбургу ў Іпацьеўскім доме ў час зняволення царскай сям'і ў 1918 годзе.

Мікалай Другі з сям'ёй часта бываў у Магілёве. Тут захаваліся будынкі, дзе імператар жыў з сям'ёй, дзе знаходзілася Стаўка Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ў час вайны. Іншым разам можна пачуць фразу: «Магілёў — апошняя сталіца самадзяржаўя». Невыпадкова ў горадзе з'явіўся храм у гонар Царскіх мучанікаў, Новапакутнікаў і Спаведнікаў Царквы Рускай.

Ідэя будаўніцтва храма належыць Высокапраасвяшчэннаму Максіму, архіепіскапу Магілёўскаму і Мсціслаўскаму. Месца пад будаўніцтва — знакавае: калісьці на Замкавай гары ўжо быў праваслаўны храм, а побач з паркам Горкага, што калісьці называўся Мікалаеўскім, знаходзіўся дом губернатара, у якім і змяшчалася Стаўка.

27 верасня 2002 года, у свята Уздзвіжання Крыжа Гасподняга, на месцы будучага храма быў устаноўлены і асвячоны Крыж з іконай святых царскіх пакутнікаў. У 2009 годзе ігумення Свята-Мікольскага манастыра Яўгенія падарыла прыходу храма звон дарэвалюцыйных часоў з выявай імператара Мікалая Другога. 27 мая 2011 года ў дзень каранацыі Мікалая Другога быў устаноўлены купал храма, а 17 лютага 2014 года Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі Павел здзейсніў абрад вялікага асвячэння храма.

На месцы пажару

У парку Горкага ў савецкія часы знаходзіліся сцэнічная пляцоўка і каруселі, па выхадных іграў духавы аркестр. Сёння тут ціха. Цвітуць кветкі, пасаджаныя дбайнымі прыхаджанкамі. З драўлянай тэрасы, што выходзіць на схіл Замкавай гары, добра бачныя сінія-сінія купалы храма, вельмі любімага і вядомага ў Магілёве. Трэба спусціцца па прыступках з парку, прайсці крыху наперад — і за Магілёўскім кірмашом вас сустрэне ўтульны і прыгожы Свята-Крыжаўздзвіжанскі сабор.

Асноўны прыдзел галоўнага храма сабора — у памяць Уздзвіжання Жыватворнага Крыжа Гасподняга, другі прастол — у імя святых Барыса і Глеба. Таму многія па-ранейшаму называюць сабор Барыса-Глебскай царквой, і ён таксама стаіць на намоленым месцы. У старажытных дакументах можна знайсці сведчанні, што на месцы царквы ў XVІІ стагоддзі знаходзіўся Барыса-Глебскі праваслаўны манастыр, у якім змяшчалася першая праваслаўная епіскапская кафедра Іосіфа, першага самастойнага беларускага епіскапа. Тут жа ў 1637 годзе другі епіскап беларускі ў Магілёве Сільвестр Косаў склікаў першы Магілёўскі епархіяльны сабор, была заснавана друкарня. Але ў пачатку XVІІІ стагоддзя манастыр загінуў у пажары. Адноўлена была толькі царква — у 1869 годзе, на сродкі прыхаджан. Яе закрылі, калі прыйшла новая ўлада, але зноў адкрылі ў 1941 годзе, і доўгі час яна заставалася адзіным адкрытым храмам у Магілёве.

У гэтым храме я стала двойчы хроснай. Кожны раз гэта было незвычайнае адчуванне: як быццам я дакранулася да нябёсаў.

Касцёл Св. Станіслава.

Храм з пячных цаглін

Дакрануцца душой да нябёсаў у кожнага атрымаецца і ў Конкафедры Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Станіслава. Гэты надзвычай прыгожы помнік архітэктуры XVІІІ стагоддзя сціпла схаваўся за шчыльнай гарадской забудовай — гэтак, што адразу і не знойдзеш. Сабор збудаваны на месцы былога кармеліцкага кляштара. У 1636 годзе на тэрыторыі кляштара была збудавана драўляная царква ў імя Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, аднак у 1708 годзе падчас пажару яна згарэла, і толькі амаль праз 50 гадоў — у 1752 годзе — на яе месцы вырас каменны храм. Ёсць легенда, згодна з якой храм збудаваны з пячных цаглін, якія прынеслі гараджане як водкуп за забітага шляхціча.

25 снежня 1772 года Кацярына Другая абвясціла аб стварэнні ў Расійскай імперыі каталіцкай Беларускай епархіі з цэнтрам у Магілёве. Праз дзесяць гадоў Беларуская епархія была ператворана ў Магілёўскую архіепархію, і ёй сталі падпарадкоўвацца ўсе каталіцкія прыходы лацінскага абраду Расіі. З 1783 года сабор Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі стаў кафедральным саборам Магілёўскай архіепархіі. У Магілёве сабор часта называюць касцёлам Святога Станіслава, таму што яго апякун — Святы Станіслаў Рымскі.

У савецкі час у храме змяшчаліся Цэнтральны гістарычны архіў БССР, Дзяржаўны архіў Магілёўскай вобласці — неверагодныя роспісы і ўнікальны арган з рэдкімі керамічнымі трубамі, які, згодна з паданнем, лічыўся ў Ватыкане пад нумарам «2», сышлі ў нябыт. Калі касцёл у пачатку 1990-х вярнулі вернікам, яго рэстаўрацыя доўжылася чатыры гады.

У нашы дні храм адкрыты. Ён прымае гасцей і ўдзельнікаў фестывалю духоўнай музыкі «Магутны Божа»: сюды прыязджаюць артысты, выканаўцы духоўнай музыкі з усяго свету — сапраўднае свята шчырай веры, любові і святла.

І гэта стане гісторыяй

Яшчэ адзін храм, пра які нельга не распавесці, быў збудаваны ў горадзе зусім нядаўна. Доўгі час у раёне Магілёва, які называецца Задняпроўе, не было ніводнага праваслаўнага храма. Ідэя збудаваць кафедральны сабор узнікла яшчэ ў 1996 годзе, і на яе ўвасабленне спатрэбілася амаль дваццаць гадоў.

Кафедральны Спаса-Праабражэнскі сабор — адзін з самых вялікіх у краіне. Праект быў распрацаваны Леанідам Макарэвічам, а канструкцыйная частка — архітэктарамі «Магілёўграмадзянпраекта». Храм свабодна змяшчае тры з паловай тысячы чалавек, а вышыня яго — шэсцьдзясят метраў. Яго купалы зроблены па самай сучаснай тэхналогіі — з лёгкага металу, пакрыты сплавам з нітрыду тытану, які вельмі доўга застанецца яркім і зіхатлівым. Іканастас храма выканалі беларускія разьбяры пад кіраўніцтвам Міхаіла Юрэвіча. Сабор асвячоны 6 жніўня 2015 года.

Хтосьці скажа — навадзел! Але ўсё, што мы робім сёння, заўтра становіцца гісторыяй. Я хачу, каб храмы, якія вырастаюць сёння, стаялі не адно і не два стагоддзі, не гінулі ў пажарах, а асвятлялі горад бляскам сваіх купалоў і радавалі жыхароў святочным перазвонам. Хачу, каб нашы прапрапраўнукі падыходзілі да іх і з захапленнем казалі: «Цудоўны храм! Намоленае месца!»

Алёна БЕЛАНОЖКА

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.

Грамадства

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

Усё што трэба ведаць пра пляжны сезон

У апошнія тыдні на краіну абрынулася небывалая спякота... 

Калейдаскоп

Чым апырскаць памідоры ад фітафторы, калі на іх ужо завязі і кветкі

Чым апырскаць памідоры ад фітафторы, калі на іх ужо завязі і кветкі

Як і любую іншую хваробу, фітафтароз лягчэй папярэдзіць, чым лячыць.

Культура

Беразіно: цэнтр на шляху «з вараг у грэкі»

Беразіно: цэнтр на шляху «з вараг у грэкі»

Радзімазнаўства. Адрасы пісьменства. Сумесны праект Мінаблвыканкама і «Звязды».