Вы тут

Мясціны, знітаваныя з душой


Уздоўж Бярозаўкі-ракі — вёска з назвай Радзюкі

На ўзбярэжжы Бярозаўкі, прытоку Дзісны, з правага боку шашы калісьці стаяў маёнтак паноў Бароўскіх, якія належалі да знакамітага шляхецкага роду і мелі ўласны герб "Ястрабец". Старэйшы прадстаўнік роду Антон Бароўскі ў 1825 годзе набыў гэты маёнтак у графаў Бжастоўскіх (Brzоstоwskісh). Так мястэчка Радзюкі, што на Шаркаўшчыне, стала належаць гэтай сям'і. І хоць гісторыю Радзюкоў, па сцвярджэнні глыбоцкага краязнаўца Уладзіміра Скрабатуна, можна "вывесці" з ХVІІ стагоддзя, я хачу расказаць менавіта пра Радзюкі роду Бароўскіх.

Радзінная спадчыннасць паноў Бароўскіх вельмі багатая. Сярод слынных ураджэнцаў Радзюкоў — вайскоўцы вышэйшых чыноў, флоцкія інжынеры-вынаходнікі, знакамітыя навукоўцы. Лёсы гэтых людзей моцна залежалі ад таго, на службе якой улады яны знаходзіліся: спачатку Рэчы Паспалітай, потым Расійскай імперыі, а затым і Польшчы.

Старэйшы з роду Эдвард Бароўскі (1818—1897) служыў палкоўнікам расійскай арміі. Падчас Крымскай вайны быў адзначаны за абарону Севастопаля.

Яго сын Гжэгаж Бароўскі (1856—1918), ураджэнец Радзюкоў, інжынер-механік, палкоўнік расійскай арміі, здзейсніў падарожжа вакол свету пад ветразямі вучэбнага карабля. Скончыў Марское ваенна-інжынернае вучылішча ў Кранштаце. У Францыі і Англіі вучыўся пабудове караблёў. Працаваў на верфях Севастопаля і Мікалаева. Удасканальваў распрацоўкі паравых катлоў. Не парываў сувязяў з радзімай. Пашыраў маёнтак, паляпшаў сельскую гаспадарку, пабудаваў вадзяны млын.

Дзякуючы яго старанням паўстала першая брукаванка замест драўлянага насцілу каля капліцы Маці Божай Вастрабрамскай у Вільні (у той час губернскім горадзе нашага краю). Памёр у Пецярбургу.

Севярын Бароўскі, таксама ўраджэнец Радзюкоў, брат Гжэгажа, быў інжынерам-механікам. Атрымаў чын генерала. Падчас расійска-японскай вайны, у бітве пад Цусімай, бачачы непазбежнасць капітуляцыі, адмовіўся ад выратавання і затапіў браняносец "Сысой Вялікі". Уратавалі яго японцы, узяўшы ў палон. Пасля вайны працаваў дзяржаўным кантралёрам пры будаўніцтве караблёў. Памёр у 1935 годзе ў маёнтку жонкі ў Браслаўскім павеце.

Апошні ўладальнік маёнтка Радзюкі — Вацлаў Бароўскі (1888—1961), прафесар, педагог Віленскага ўніверсітэта. У дзень яго нараджэння каля маёнтка быў пасаджаны дуб. Высокі, магутны, разгалісты, 125-гадовы, ён расце цяпер ужо на цэнтральнай сядзібе сельгаспрадпрыемства імя Ф.Г. Маркава як сведка даўніны і жыцця слынных ураджэнцаў Радзюкоў. Вацлаў Бароўскі і яго жонка Браніслава з роду Грабоўскіх (таксама педагог) прыязджалі ў маёнтак з Вільні толькі на летнія канікулы.

У 1930 годзе, згодна з "Даведнікам Дзісненскага павету", у маёнтку налічвалася 153 дзесяціны зямлі, лес, 48 чалавек (арандатары, запашнікі, парабкі, млынары). Маёнткам кіраваў аканом, зямля здавалася ў арэнду.

...Вялікі сямігектарны сад, разбіты папярэднімі ўладальнікамі, аранжарэі, экзатычныя расліны, кветкі, паркавыя алеі з бяроз, ліп, сосен, прысады з ляшчыны, бэзу, язміну — усё радуе вока. Побач сярэбранай стужкай уецца рака Бярозаўка. З пакояў даносяцца гукі паланэза, мазуркі. Па запрашэнні госці з задавальненнем едуць у Рай Дзюкі (Дзюка — жаночае імя ад "Ядзюнька"). Па-польску гучыць Радзюкі. Такой версіі назвы Радзюкоў прытрымліваюцца прадаўжальнікі роду Бароўскіх, якія жывуць у горадзе Гданьску ў Польшчы.

Усе тры сыны гаспадароў Вацлава і Браніславы Бароўскіх стануць высокаадукаванымі людзьмі, прадоўжаць свой род, але на зямлі Польшчы, і толькі аднаму з іх, прафесару біяхіміі Эдварду Бароўскаму, будзе наканавана вярнуцца на малую радзіму праз 70 гадоў.

Падзеі 1939 года, калі Эдварду было толькі 14 гадоў, кардынальна змянілі далейшы лёс і гаспадароў маёнтка, і простых людзей. У сядзібе былі адкрыты хата-чытальня і клуб. Пасля Вялікай Айчыннай вайны будынак разабралі і перавезлі кудысьці, а гаспадарчыя пабудовы (свірны, хлявы, каморы) выкарыстоўваліся створаным калгасам, рэарганізаваным з часам у буйны саўгас.

Амаль на месцы маёнтка пабудуюць кантору саўгаса, узвядуць абеліск-помнік загінулым землякам.
На тэрыторыі былой сядзібы Бароўскіх паўстануць гандлёвы цэнтр, двухпавярховыя будынкі сельскага Савета і пошты, ФАПа і стацыянарнага аддзялення райбальніцы. Вёска будзе разбудоўвацца ўдоўж і ўшыр.

У гады адраджэння вёскі ў пачатку ХХІ стагоддзя па дзяржаўнай праграме, калі Радзюкі атрымаюць статус аграгарадка, зменяцца знешні выгляд і інфраструктура. У гістарычнае месца пераедзе бібліятэка, сельскі Дом культуры, вырасце новая вуліца на месцы старога саду з назвай Садовая. Не ведаем, не памятаем свайго мінулага. А трэба было б у гонар людзей, якія тут нарадзіліся і пакінулі адметны след у гісторыі, назваць яе вуліцай Бароўскіх. Магчыма, не было б сучасных Радзюкоў, каб не стаяў на ўзбярэжжы Бярозаўкі маёнтак, ураджэнцы якога не зняважылі гонар роднай зямлі, пранеслі праз жыццё годнасць свайго роду і захавалі памяць пра Бацькаўшчыну і любоў да яе.

Высока ў неба ўзносяцца верхавіны старых бяроз, сосен, бліжэй да былога маёнтка — ліп. Гэта рэшткі былых паркавых алей. Захавалася частка саду. Ён густы і цёмны, яго завуць "дзікім". Берагі Бярозаўкі зараслі вольхамі, вербалозамі, ляшчынай, ажынай. Адсюль, з роднага берага 84-гадовы прафесар Эдвард Бароўскі з Гданьска (працуе ў галіне фармацыі, мае больш за 70 патэнтаў вынаходніцтваў) выкапаў саджанец ляшчыны на памяць пра родную зямлю. Адбылося гэта ў 2009 годзе, калі ён з роднымі прыехаў на сваю радзіму. Тут іх пазнаёмілі з дачкой былога млынара Надзеяй Лазовік. Іх сем'і сябруюць дагэтуль. Палякам падабаюцца беларусы — добразычлівыя, ветлівыя, гасцінныя людзі. Радзюкоўская зямля ляжыць пад буслінымі крыламі. Для роду былых уладальнікаў і для радзюкоўцаў, якія пабудавалі сучасныя Радзюкі, зямля гэта адзіная і родная. Бацькоўская. Мясціны, знітаваныя з душой.

Радзюкоўская зямля!
Ты бацькоўская, святая.
Пад буслінымі крыламі
тут спакон вякоў ляжыць.
Цябе Бацькаўшчынай мілай,
родным краем называем,
Дзе сярэбранаю стужкай
удаль Бярозаўка бяжыць.

Людміла АРДЫНСКАЯ.

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Як дзейнічалі партызаны ва Усакінскім лесе на Клічаўшчыне

Піша сын аднаго з партызан Генадзь Сахрай.

Грамадства

Алена Богдан: Любы рух павінен быць паступальным, а не разбуральным

Алена Богдан: Любы рух павінен быць паступальным, а не разбуральным

Яна расказала чытачам «Звязды», ці плануе Беларускі саюз жанчын стаць першай жаночай палітычнай партыяй у краіне і як гэта — сумяшчаць работу ў дзяржапараце з актыўнай грамадскай дзейнасцю.

Калейдаскоп

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Вясёлыя гісторыі нашых чытачоў

Хітра ўладкавана чалавечая памяць. Бывае, нешта ўбачыў-пачуў, а што — хоць забі — назаўтра не ўспомніш, а нешта — якраз наадварот — «ляжыць» там гадамі ці нават дзесяцігоддзямі і ўспамінаецца досыць часта...

Грамадства

Чаму ў старасці псуецца характар, з'яўляюцца бяссонніца і трывожнасць

Чаму ў старасці псуецца характар, з'яўляюцца бяссонніца і трывожнасць

Аб праблемах старэння і тым, як заўважыць і, магчыма, прадухіліць розныя псіхалагічныя захворванні ў пажылых, мы паразмаўлялі з урачом-псіхатэрапеўтам Гарадскога клінічнага псіхіятрычнага дыспансера Марынай Шчаслянок.