Вы тут

Алесь Разанаў: Паэзія заўсёды выходзіць за пэўныя межы…


У канцы жніўня пайшоў з жыцця Алесь Разанаў. Творчасць аднаго з галоўных майстроў філасофскай лірыкі застаецца актуальная заўсёды. Спадчына яго яшчэ не асэнсавана, і асэнсоўваць яе мы будзем доўга. Імпульсіўная паэзія, неардынарная думка Алеся Разанава рвала, ламала ланцугі і рамкі традыцыі, звыклага, прадказальнага. Кожная з кніг выклікала дыскусіі. Яшчэ нядаўна яго можна было сустрэць на сталічных вулках, перакінуцца словам, пачуць шэдэўральны экспромт з той ці іншай нагоды, трапіць на аўтограф-сесію… Да ўвагі чытачоў — адно з апошніх інтэрв’ю з творцам, ідэя якога нарадзілася пад уплывам сустрэчы ў кніжнай краме.


 interfax.by

— Алесь Сцяпанавіч, што для вас паэзія?

— На сённяшні час ніхто з паэтаў яшчэ да канца не прачытаны. Заўсёды ёсць нейкі глыбейшы сэнс. На тое і паэзія. Яна не ўкладаецца проста ў нейкую такую схему, у нейкі адзіны ракурс. Паэзія заўсёды выходзіць за пэўныя межы — разумення, логікі. Зараз я падрыхтаваў кніжку, якая будзе ў хуткім часе выдавацца. Гэта мой такі рэдкі, рарытэтны, пакінуты жанр, які называецца квантэмы. Квантэмы — немагчымыя вершы. Іх граматыка — алхімія, логіка — здагадка. Яны дастаюць з патаемных пластоў быцця зместы, якія не выяўляюцца, але ёсць заўсёды. У гэтых квантэмах такое і выяўлена. У астатніх жанрах — не так відавочна, але ўласцівасць паэзіі — яна сапраўды цягне некуды туды, у глыбіню.

— Якую мэту вы ставілі перад сабой, калі адкрывалі новыя жанры?

— Мэты не ставіў. Вершы праступалі знутры. Яны хацелі выявіцца. А калі яны хацелі выявіцца, я ім спрыяў. Гэта творчасць. Творчасць, таму што нешта стукаецца. Ну што стукаецца?.. Нехта ў дзверы стукаецца… А вы адчыняеце іх ці не? Прынамсі падыходзіце да дзвярэй і цікавіцеся: а хто там стукае? А потым захочаце і ўбачыць, хто там стукае. Або як птушаня, якое, калі прабіваецца са шкарлупіны, таксама стукае. Вось гэты стук знутры я адчуў. Я адгукаўся і дапамагаў гэтым самым птушанятам-вершам выйсці ў свет.

— Так, але незвычайныя жанры вершаў для беларускай літаратуры…

— Так, бо наша літаратура апрабаваная. У нас паэзія — гэта ямб, харэй... Але паэзія — штосьці невыказнае. Паэзія невымоўная, невядомая. Вось апошняя мая кніжка «Невядомая велічыня» так і называецца. Менавіта адтуль яна ўзнікае.

— Алесь Сцяпанавіч, скажыце, якія краявіды малой радзімы паўстаюць перад вамі сёння?

— Краявіды… Усё паўстае. Усё ў розных ракурсах. Калі мы з нейкай мясцінай зродненыя, здружаныя, бачым яе ва ўсіх ракурсах. І з захаду, і з усходу, і з поўначы, і зімою, і ўлетку — усё ў розных праявах. Гэтыя праявы спалучаны з людзьмі, з іх лёсамі, з сустрэчамі. Калі паўстаюць, то паўстаюць, а калі не паўстаюць, то прысутнічаюць. Часам, калі быў у доўгіх ад’ездах: Германія, Аўстрыя, Швейцарыя — там якраз успамінамі наплывалі, як настальгія, вось гэтыя малюнкі Айчыны. Айчына — змест, перажытае.

— Як прасочваецца ў вашай творчасці генетыка?

— Бацька быў не дужа пісьменны, але да паэзіі ў яго быў слых, здольнасць. Ён паказваў мне свае вершы. Верш Ясеніна я ў яго прачытаў упершыню. Яшчэ ён сам складаў вершы. Ён перажыў два канцлагеры: Заксенхаўзен і Маўтхаўзен. Зведаў… Таму і пісаў свае ўспаміны-вершы. А матуля — медык. Калі расказвала нешта, калі апавядала пра сваё жыццё, заўсёды ўцягвала. У яе прысутнічала нейкая рытміка. І вось атмасфера паўплывала, як бы адгукалася. Але ўнутраная работа, засяроджанне, увага, канцэнтрацыя, жаданне павінны адбывацца. Дапамагае генетыка ў тым выпадку, калі невыпадкова. Калі нейкая папярэдняя ўнутраная работа адбылася, адбываецца, калі ўкладаешся, калі працуеш…

— Ваш вялікі здабытак — творы на філасофскую тэматыку...

— Філасофія растворана ва ўсёй рэчаіснасці. Гэта не толькі тое, што пісалі папярэднія філосафы. У штодзённай рэчаіснасці, калі мы пільна, уважліва засяроджваемся, аддаём гэтаму ўвагу, пачынаюць паўставаць зместы. Асаблівыя зместы, мудрыя зместы. Жыццё поўнае мудрасці. Гэтая мудрасць пражываецца людзьмі, хто б яны ні былі. У звычайных людзей, я лічу, мудрасці не менш, чым у найвыдатнейшых філосафаў. Толькі адны не выклалі на паперу, а філосафы выклалі. Унутры, у чалавечым сэрцы, уся мудрасць заключана.

— Аналізуючы вашы зборнікі, мала знайшла вершаў, прысвечаных каханню. Што значыць для вас гэтае пачуццё?

— Вы малайцы, вы шукалі. Ёсць у мяне пункцір:

На заінелым трамвайным акне

Хтось напісаў «кахаю»,

Усе пазіраюць на свет

Праз гэтыя словы.

Каханне для мяне… Яно растворанае. Яно прысутнічае ва ўсім. Каханне тады набывае нейкі ўзор і вартасць, калі яно сумяшчаецца, супадае з такой з’явай, якая называецца любоў. Каханне — гэта калі блізка. Любоў — гэта калі прысутнічае ўся рэчаіснасць. У мяне гэтыя паняцці спалучаныя. Любоў, ведаеце, яна ўсё ўбірае ў сябе. Мы яшчэ, безумоўна, недастаткова любім, недастаткова здзяйсняемся самі. Калі будзем любіць дастаткова, тады і будзем здзяйсняцца самі.

— Дзякуй за цікавую размову.

Запісала Аляксандра КУЖЭЛЬНАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

Даведаліся аб цэнах на галоўныя восеньскія ягады, спосабах іх захоўвання і «прафесійных рызыках» пры зборы журавін

У разгары сезон журавін. Менавіта цяпер самы час назапасіць гэтых ягад на доўгі перыяд халадоў і прастуд.

Грамадства

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Што пісалі беларускія класікі пра самага дарагога чалавека?

Янка Купала дакладна чуў беларускія калыханкі ад сваёй маці, Бянігны Іванаўны, лежачы ў калысцы ў Вязынцы.

Грамадства

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Калі злодзей маўчыць, за яго «гавораць» сляды. Выкрыць злачынцу дапаможа трасалогія

Банда рабаўнікоў «трапілася» дзякуючы адбіткам спецыяльнай прылады.

Грамадства

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Жыхарка вёскі Мікалаеўка Бялыніцкага раёна Ларыса Клімянок расказала пра трагедыю, якая адбылася з яе сястрой і братамі

Экспедыцыю ў Малінаўку арганізаваў навуковы супрацоўнік музея гісторыі Магілёва ветэран пошукавага руху Пётр Хаванскі.