Вы тут

Метафары для камунікавання Марты Шматавай


У творчым асяроддзі яе называюць святлом беларускага мастацтва. Марта Шматава з самага дзяцінства была побач з мастацтвам і ведае, як яно ўплывае на жыццё кожнага, хто хоць на хвіліну задумваецца над яго сэнсам. У маі ў жыцці аўтара адбылася доўгачаканая падзея: у галерэі «Мастацтва» адкрылася яе першая ў XXI стагоддзі персанальная выстаўка «Метамарфозы святла».


Марта Шматава не хавае, што яе мастацтва на дзевяноста пяць працэнтаў жаночае. Сапраўды, у творчасці аўтара складана знайсці твор, дзе б адсутнічаў вобраз жанчыны. У гэтыя выявы яна закладвае шмат сэнсаў: суадносіны з наваколлем, крытычнае стаўленне і лепшае разуменне самой сябе, філасофскае ўспрыманне жыцця. Яна не займаецца даследаваннем аб’ектыўнай рэальнасці. Аднак бывае, што звяртаецца і да сацыяльнай тэматыкі.

— Кожны мастак імкнецца рашыць тэму твора, прапусціўшы ўсе эмоцыі праз сябе, — расказвае Марта Шматава. — Сродкаў для гэтага безліч, пачынаючы ад таго, што найчасцей абіраеш блізкія тэмы, якія спецыяльна альбо спантанна ўтвараюць серыі. То-бок, творы пэўнага перыяду звязаныя тэматычна — і гэта ўжо адметнасць. Але і кірунак (а ў маім выпадку гэта фігуратыўнае мастацтва, сімвалізм з элементамі сюррэалізму) таксама аб’ядноўвае творы, якія нараджаюцца на тым ці іншым этапе. Я прытрымліваюся пункту гледжання, што асноўная тэма творчасці закладзена ў мастака ад прыроды і ён сам у ёй адлюстроўваецца. Мяне цікавіць чалавек, прычым (пераважна жанчына) і яго (яе) пошукі. Гэта не ёсць выключна асабістыя праекцыі і фантазіі: фокус у маіх работах ссунуты з «я» на «іншы», але, безумоўна, як асабiста я адчуваю і разумею законы, згодна з якімі выбудоўваюцца ўнутраныя разважанні, рэфлексіі, перажыванні.

У творах мастачкі светапогляд перадаецца фарбамі. За кошт колеру глядач разумее, як мастачка выбудавала кампазіцыю і які настрой задала твору. Аднак не ўсё так лёгка, бо падбор колераў Марты Шматавай асаблівы: у адным творы можна шукаць сонечныя адценні і не знаходзіць, а калі аддаляешся ад работы, усё ж можаш улавіць ледзь бачныя промні яркага святла. У адно імгненне работа становіцца іншай: зіхаціць дабрынёй, дае моцны энергетычны пасыл.

— Згодна з маімі перакананнямі, усе пытанні, якія чалавек задае сабе адносна сэнсу існавання, шляхоў самарэалізацыі, унутранай чысціні, адносін з момантам альбо вечнасцю, патрабуюць абстрагавання ад імклівасці часу, — падкрэслівае мастачка. — У карцінах, якія я паказваю на выстаўцы «Метафары святла», няма вонкавага руху. Фармальную структуру карціны ўтвараюць лакальныя каляровыя плямы. У пластычным увасабленні структура аднолькава напружаная па ўсёй паверхні палатна, а дамінанты выяўленыя за кошт найбольш яркіх колераў, светлавых або ценявых момантаў. Асаблівасць у тым, што колеравыя паверхні адначасова падпарадкоўваюцца і фармальна-абстрактнай арганізацыі палатна, і асэнсавана звязаныя з асноўнай ідэяй карціны.

Мастачку цікавіць не свет дзеянняў, а свет роздумаў і адчуванняў. Як сапраўдная жанчына, яна актыўна разважае над тым, як пачуцці могуць змяняць жыццё. І нібыта спыняе час. Ёй падабаецца не спяшацца, а ў цішыні прыслухоўвацца да сябе, аналізаваць.

Марта Шматава лічыць: мастак павінен быць свабодны, каб не трапляць у мітусню, і дазволіць сабе разняволіцца, зразумець, адчуць задуму, знайсці новыя сімвалы.

— Я не хачу адмаўляцца ад сюжэта, сыходзіць ад свету рэчаў у беспрадметнасць, містычныя практыкі, растварацца ў несвядомым, — тлумачыць аўтар. — Мова сімвалаў мне значна бліжэйшая і, на мой погляд, дазваляе захоўваць зразумелыя камунікатыўныя зносіны з гледачом, што вельмі важна. Бо без гледача і камунікацый мастацкі твор фактычна не існуе — можна смела пакідаць яго на ўзроўні думкі. Гэта складанае і аб’ёмнае пытанне, якое мае ў тым ліку і геаграфічны аспект. Але для сябе я яго вырашыла: не ствараю прастору на палатне цалкам па падабенстве з рэальнай, часта выкарыстоўваю метад калажа, спалучаючы розныя прасторы. Але мае творы нясуць паведамленні ў знакавай форме. Прыкладна як гэта і адбываецца ва ўяўленні, у думках, бо ўсе выявы ў нашай галаве — выяўленчыя метафары рэальнасці.

Творы Марты Шматавай — адлюстраванне філасофіі сучаснага свету, прадстаўленае праз прызму ідэалаў, заўважыў мастак Леанід Хобатаў. За гады прафесійнай дзейнасці аўтарскі почырк сфарміраваўся, і скапіраваць яго будзе складана.

— Тэма маёй творчасці — пераадоленне экзістэнцыяльных супярэчнасцяў. Я называю гэта пазітыўным экзістэнцыялізмам, — дзеліцца Марта Шматава. — Сёння патокі інфармацыі руйнуюць сферу прыватнага, індывідуальнага і асабістага. Чалавек занадта ўключаны ў глабальныя працэсы і губляецца ў іх. Часам сама роля чалавека зведзеная да функцыі. Я глыбока перакананая ў тым, што абвостранае адчуванне супярэчнасцяў свету не павінна адсунуць у бок імкненні да ідэалаў і пазітыўнага мыслення.

У мастачкі няма адназначнага творчага «рэцэпту» рэалізацыі мастацкай задумы. Твор можа ўзнікнуць перад вачыма абсалютна ясна і спела ў выніку азарэння. Але...

— Найчасцей ідэя да мяне прыходзіць раптоўна, а часам магу яе шукаць. Потым адначасна знаходжу фармальную структуру палатна і пластычныя вобразы галоўных персанажаў, — расказвае мастачка. — І ўсё ж найбольш задавальняльныя вынікі я атрымліваю, калі карціна добра прадумана. А потым, на этапе жывапісу, вельмі важна ўкласці ў яе пачуццё, энергію, жыць папераменна то карцінай, то ў карціне. Аднак апошнім часам больш увагі стала надаваць тэхнічным момантам жывапісу. Мне хочацца болей свабоды, аднак такой, якой кіраваць буду я, а не яна мной.

У Марты Шматавай няма дэвізу па жыцці, бо яно амаль кожны дзень змяняецца. Але ж ёй блізкая пазіцыя аўстрыйскага псіхолага Віктара Франкла, які лічыць, што духоўнасць, свабода і адказнасць — гэта тры асноўныя экзістэнцыялы існавання чалавека. Такім чынам, творчасць для аўтара і ёсць адначасова духоўнае, свабоднае і адказнае жыццё.

Вікторыя АСКЕРА

Дадаць каментар

Выбар рэдакцыі

Культура

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Форум тэатральнага мастацтва «ТЭАРТ» пакінуў на сэрцы рваныя раны

Мядзведзь на сцэне, Чэхаў на мове жэстаў і самая дакладная перадача стану дэпрэсіі.

Спорт

Настасся Чарняўская: Трэба, каб людзі ведалі: бадмінтон — рэальны спорт

Настасся Чарняўская: Трэба, каб людзі ведалі: бадмінтон — рэальны спорт

Якія задачы ставяцца перад камандай у 2019 годзе і што самае важнае ў бадмінтоне?

Грамадства

Які ўрок лепшы: перакулены або традыцыйны?

Які ўрок лепшы: перакулены або традыцыйны?

Як зрабіць, каб у вучняў загарэліся вочы?

Грамадства

Губернатар Гродзеншчыны - пра перспектыўныя праекты рэгіёна

Губернатар Гродзеншчыны - пра перспектыўныя праекты рэгіёна

Горад-спадарожнік, анкалагічны цэнтр, «вёскі будучыні»...