Вы тут

Хто дбае, той і мае!


Што ні кажы, а мудрасць продкаў не страціла сваёй актуальнасці. І малапісьменныя дзяды-прадзеды ў нечым былі разумнейшыя за нас, узброеных інтэрнэтам і сучаснымі гаджэтамі. Процьма цяперашніх псіхолагаў, сацыёлагаў ды іншых «-олагаў» б'ецца над рэцэптам поспеху. Пішуць кнігі і ладзяць семінары на тэму, як стаць баф

Што ні кажы, а мудрасць продкаў не страціла сваёй актуальнасці. І малапісьменныя дзяды-прадзеды ў нечым былі разумнейшыя за нас, узброеных інтэрнэтам і сучаснымі гаджэтамі. Процьма цяперашніх псіхолагаў, сацыёлагаў ды іншых «-олагаў» б'ецца над рэцэптам поспеху. Пішуць кнігі і ладзяць семінары на тэму, як стаць багатым і рэалізавацца ў жыцці. Хаця нашыя прашчуры на гэтае пытанне даўно знайшлі адказ. І ўвасабляецца ён у простай ісціне: хто дбае, той і мае.

12-23

Бяда толькі, што гэтая ісціна, бы горкая таблетка, не ўсім даспадобы. Адусюль чуеш толькі нараканні, як цяжка жыць. І камяні збольшага ляцяць у «агарод» дзяржавы. Маўляў, не забяспечвае належнага ўзроўню дабрабыту. А ў Еўропе вунь якія заробкі! І дапамога па беспрацоўі і шматдзетнасці такая, што можна жыць і не журыцца. А ў нас з тых, хто не працуе, падатак спаганяць збіраюцца. Дзе справядлівасць?!

Прычына гэтага абурэння нават не ў эканоміцы. Чамусьці ў нас склалася спецыфічнае ўяўленне пра абавязкі дзяржавы. Для нас дзяржава — гэта не структура, што абслугоўвае грамадства, а ці то мамка, ці то нянька, якая мусіць бегаць за кожным, глядзець, каб галавой не выцеўся, і задарма карміць цукеркамі. А тут з дзяржаўных трыбун адкрытым тэкстам заяўляюць, што на цукеркі спачатку трэба зарабіць. І гэта слушны падыход. Не толькі з пункту гледжання эканомікі, але і псіхалогіі. Педагогі не дадуць схлусіць: празмерная апека замінае развіццю самастойнасці. А ў маштабах краіны спараджае масавую інертнасць. У людзей знікае ініцыятыўнасць. А менавіта на ініцыятыве трымаецца сучасны рынак. Аднак паўстае класічнае пытанне: што даць чалавеку — рыбу ці вуду?

Заходняя Еўропа, на якую ківаюць нашы дамарослыя аналітыкі, ужо даўно раздае «рыбу». Вялікія сацыяльныя дапамогі, выплаты шматдзетным сем'ям ды іншыя сацыяльныя «пернікі». Каб чалавек не застаўся сам-насам са сваёй бядой. І дапамога па беспрацоўі ў іх сапраўды большая, чым у многіх з нас заробкі. Але не спяшайцеся зайздросціць. Вялікія сацыяльныя гарантыі рана ці позна выклікаюць не меншыя сацыяльныя праблемы. Так, карэнны немец-працаголік саромеецца жыць з дзяржаўнае ласкі. А вось натоўпы мігрантаў трымаюцца іншай думкі. Навошта гараваць на працы, калі можна гадамі сядзець на «сацыялцы» і анічога не рабіць? (Акрамя, хіба што, новых дзяцей.) А немец, француз ці які швед няхай сабе працуюць і плацяць шалёныя падаткі. Стары добры сацыяльны паразітызм. Накшталт таго, што квітнеў яшчэ ў Старажытным Рыме, калі тысячы людзей сядзелі на карку ў дзяржавы. Бо працаваць для свабоднага чалавека было маветонам, і дзяржаўныя людзі мусілі рупіцца пра тое, каб пракарміць натоўп беспрацоўных, але страшэнна гордых сабой грамадзян. Тады хлеб і відовішчы забяспечваліся за кошт заваявання новых земляў. У наш час такі аўкцыён нечуванай шчодрасці магчымы пры наяўнасці прыродных рэсурсаў: нафты, золата, алмазаў... Але краіны, якім гэтак пашанцавала, можна палічыць на пальцах адной рукі.

У нас нафта не б'е з-пад кожнай купіны. Таму чакаць, што дзяржава забяспечыць усім і кожнаму салодкае жыццё, не выпадае. Дый і не павінна яна гэтага рабіць. Яе справа — забяспечваць парадак і стабільнасць. Каб у грамадзян не вытрасалі кашалькі і мабільнікі ў цёмных завуголлях. А яшчэ — ствараць умовы, каб людзі маглі зарабляць грошы. І дапамагаць тым, хто з аб'ектыўных прычын не можа сябе забяспечыць.

Але ж не: «песні жальбы» заводзяць акурат маладыя, здаровыя і працаздольныя. Маўляў, я вось такі разумны і адукаваны, а мне так мала плацяць. І як выснова — «ва ўсім вінаватая дзяржава». Але давайце прыгадаем, як яшчэ нядаўна жылі нашы сялянскія продкі. Ім ніхто не плаціў нават пенсій. Усё, што яны мелі, было з уласнага мазаля. І дабрабыт здабываўся цяжкай працай ад світання да змяркання. А «ўсё ўзяць і падзяліць» — сапраўдным гаспадарам нават у галаву не прыходзіла. Усё, што зарабіў, — тваё. Хто дбае, той і мае.

Сучасныя пакаленні не зведалі і дзясятай часткі таго, што выпала на долю нашых дзядоў і бабуль. Мы не бачылі вайны і голаду. Не гнулі спіны за працадні. Не ведаем, што такое дэфіцыт і цісканіна ў чэргах. Мы можам свабодна ехаць у любую краіну свету. Але і запатрабаванні нашы выраслі. Мы хочам усё большых выгод. Але... з мінімальнымі высілкамі. Толькі дзе сказана, што дзяржава павінна задавальняць усе нашыя хаценні? Чалавечыя патрэбы растуць бясконца, а дзяржаўная кішэнь не бяздонная. Яна можа забяспечыць мінімальны ўзровень дабрабыту. Не даць табе апусціцца на самае дно. А калі ты хочаш ездзіць не на аўтобусе, а на машыне, і жыць не ў «панэльцы», а ў катэджы, то гэта, даражэнькі, твае праблемы. Хочаш быць багатым — працуй. Рукамі або галавой. Пацікаўцеся, колькі гадзін на суткі шчыравалі амерыканскія мільярдэры, каб займець свой першы мільён.

«Але ж за мяжой зусім іншыя ўмовы! Не тое, што ў нас...» — запярэчаць мне. Адвечная песня на тэму, што «добра там, дзе нас няма». Так, у нас не ўсё ідэальна. Але свае «падводныя камяні» ёсць у любой сістэмы. Некалі адна мая зямлячка паехала ў Ізраіль да сваякоў. Пагасцяваць і трохі грошай падзарабіць. А то і застацца назаўсёды, калі пашанцуе добра ўладкавацца. І ўладкавалася — на фабрыку мясных паўфабрыкатаў. Трапіла ў цэх, дзе ўручную круцілі нейкія галубцы. І вось там колішняя савецкая жанчына пабачыла, што такое «ашчэр капіталізму». Ніякіх перакураў і піцця гарбаты па дзесяць разоў на дзень. Кожныя дзве гадзіны — рэгламентаваны перапынак на пятнаццаць хвілін. І пасярод дня — паўгадзіны на абед. Увесь астатні час — няспынная праца. Калі аднойчы пасярод працэсу з непрывычкі папруцянелі рукі, яна вырашыла хвілін пяць адпачыць. Проста ля канвеера. Але ўжо праз дзесяць секундаў над яе галавой «ажыў» дынамік: «Што здарылася? Чаму вы не працуеце?» У выніку яна не вытрывала і праз пару тыдняў звольнілася. Хоць нават па ізраільскіх мерках там плацілі добра. І такіх гісторый, калі людзі вярталіся з замежжа, не знайшоўшы сябе ў іншай сістэме, — колькі заўгодна.

Але і ў нас ёсць тыя, хто зарабляе немалыя грошы. Купляюць дарагія машыны, будуюць асабнякі. Асабіста ведаю некалькіх такіх. І не зайздрошчу ім. Бо яны па дванаццаць-пятнаццаць гадзін на суткі думаюць выключна аб працы. І з тэлефонам не расстаюцца нават у водпуску. А часу на тое, каб ныць у сацыяльных сетках, як усё вакол кепска, у іх папросту няма. Бо гэтыя людзі працуюць. Дбаюць і маюць.

Каб нечага дамагчыся, трэба быць сталай асобай, а не вечным дзіцём. Рабіць уласны выбар і несці за яго адказнасць. І не вінаваціць у сваіх няўдачах неспрыяльныя абставіны. Перашкоды ёсць заўсёды. Але ж нехта дасягае поспеху і насуперак ім. Або не дасягае. Бо ўсё, што адбываецца з намі, — гэта вынік нашага выбару. Ісці вучыцца на філолага ці на бетоншчыка? Сядзець у кабінеце або «тырчаць» на будоўлі? Марнець на абрыдлай, але звыклай працы, ці шукаць новую? Несці свае зберажэнні ў банк, укладваць іх у бізнес ці пхаць дома пад матрац?

Кожны з варыянтаў па-свойму рызыкоўны. Банк можа «пагарэць», бізнес — «накрыцца медным тазам», а ў хату можа ўлезці злодзей. Жыццё ў сучасным свеце ў прынцыпе рызыкоўнае. То крызіс грымне, то скарачэнне штатаў. Але гэта непазбежная плата за свабоду — асабістую і эканамічную. Свабоду, пры якой ніхто нікому нічога не вінен. І нічога лепшага пакуль ніхто яшчэ не прыдумаў. Лад, пры якім дзяржава ўсімі апякуецца і ўсім забяспечвае аднолькавы дабрабыт, мы ўжо паспрабавалі збудаваць. Вынікі гэтага эксперымента ўсім вядомыя.

Валянцін Бойка

 

гатым і рэалізавацца ў жыцці. Хаця нашыя прашчуры на гэтае пытанне даўно знайшлі адказ. І ўвасабляецца ён у простай ісціне: хто дбае, той і мае. 12-23 Бяда толькі, што гэтая ісціна, бы горкая таблетка, не ўсім даспадобы. Адусюль чуеш толькі нараканні, як цяжка жыць. І камяні збольшага ляцяць у «агарод» дзяржавы. Маўляў, не забяспечвае належнага ўзроўню дабрабыту. А ў Еўропе вунь якія заробкі! І дапамога па беспрацоўі і шматдзетнасці такая, што можна жыць і не журыцца. А ў нас з тых, хто не працуе, падатак спаганяць збіраюцца. Дзе справядлівасць?! Прычына гэтага абурэння нават не ў эканоміцы. Чамусьці ў нас склалася спецыфічнае ўяўленне пра абавязкі дзяржавы. Для нас дзяржава — гэта не структура, што абслугоўвае грамадства, а ці то мамка, ці то нянька, якая мусіць бегаць за кожным, глядзець, каб галавой не выцеўся, і задарма карміць цукеркамі. А тут з дзяржаўных трыбун адкрытым тэкстам заяўляюць, што на цукеркі спачатку трэба зарабіць. І гэта слушны падыход. Не толькі з пункту гледжання эканомікі, але і псіхалогіі. Педагогі не дадуць схлусіць: празмерная апека замінае развіццю самастойнасці. А ў маштабах краіны спараджае масавую інертнасць. У людзей знікае ініцыятыўнасць. А менавіта на ініцыятыве трымаецца сучасны рынак. Аднак паўстае класічнае пытанне: што даць чалавеку — рыбу ці вуду? Заходняя Еўропа, на якую ківаюць нашы дамарослыя аналітыкі, ужо даўно раздае «рыбу». Вялікія сацыяльныя дапамогі, выплаты шматдзетным сем'ям ды іншыя сацыяльныя «пернікі». Каб чалавек не застаўся сам-насам са сваёй бядой. І дапамога па беспрацоўі ў іх сапраўды большая, чым у многіх з нас заробкі. Але не спяшайцеся зайздросціць. Вялікія сацыяльныя гарантыі рана ці позна выклікаюць не меншыя сацыяльныя праблемы. Так, карэнны немец-працаголік саромеецца жыць з дзяржаўнае ласкі. А вось натоўпы мігрантаў трымаюцца іншай думкі. Навошта гараваць на працы, калі можна гадамі сядзець на «сацыялцы» і анічога не рабіць? (Акрамя, хіба што, новых дзяцей.) А немец, француз ці які швед няхай сабе працуюць і плацяць шалёныя падаткі. Стары добры сацыяльны паразітызм. Накшталт таго, што квітнеў яшчэ ў Старажытным Рыме, калі тысячы людзей сядзелі на карку ў дзяржавы. Бо працаваць для свабоднага чалавека было маветонам, і дзяржаўныя людзі мусілі рупіцца пра тое, каб пракарміць натоўп беспрацоўных, але страшэнна гордых сабой грамадзян. Тады хлеб і відовішчы забяспечваліся за кошт заваявання новых земляў. У наш час такі аўкцыён нечуванай шчодрасці магчымы пры наяўнасці прыродных рэсурсаў: нафты, золата, алмазаў... Але краіны, якім гэтак пашанцавала, можна палічыць на пальцах адной рукі. У нас нафта не б'е з-пад кожнай купіны. Таму чакаць, што дзяржава забяспечыць усім і кожнаму салодкае жыццё, не выпадае. Дый і не павінна яна гэтага рабіць. Яе справа — забяспечваць парадак і стабільнасць. Каб у грамадзян не вытрасалі кашалькі і мабільнікі ў цёмных завуголлях. А яшчэ — ствараць умовы, каб людзі маглі зарабляць грошы. І дапамагаць тым, хто з аб'ектыўных прычын не можа сябе забяспечыць. Але ж не: «песні жальбы» заводзяць акурат маладыя, здаровыя і працаздольныя. Маўляў, я вось такі разумны і адукаваны, а мне так мала плацяць. І як выснова — «ва ўсім вінаватая дзяржава». Але давайце прыгадаем, як яшчэ нядаўна жылі нашы сялянскія продкі. Ім ніхто не плаціў нават пенсій. Усё, што яны мелі, было з уласнага мазаля. І дабрабыт здабываўся цяжкай працай ад світання да змяркання. А «ўсё ўзяць і падзяліць» — сапраўдным гаспадарам нават у галаву не прыходзіла. Усё, што зарабіў, — тваё. Хто дбае, той і мае. Сучасныя пакаленні не зведалі і дзясятай часткі таго, што выпала на долю нашых дзядоў і бабуль. Мы не бачылі вайны і голаду. Не гнулі спіны за працадні. Не ведаем, што такое дэфіцыт і цісканіна ў чэргах. Мы можам свабодна ехаць у любую краіну свету. Але і запатрабаванні нашы выраслі. Мы хочам усё большых выгод. Але... з мінімальнымі высілкамі. Толькі дзе сказана, што дзяржава павінна задавальняць усе нашыя хаценні? Чалавечыя патрэбы растуць бясконца, а дзяржаўная кішэнь не бяздонная. Яна можа забяспечыць мінімальны ўзровень дабрабыту. Не даць табе апусціцца на самае дно. А калі ты хочаш ездзіць не на аўтобусе, а на машыне, і жыць не ў «панэльцы», а ў катэджы, то гэта, даражэнькі, твае праблемы. Хочаш быць багатым — працуй. Рукамі або галавой. Пацікаўцеся, колькі гадзін на суткі шчыравалі амерыканскія мільярдэры, каб займець свой першы мільён. «Але ж за мяжой зусім іншыя ўмовы! Не тое, што ў нас...» — запярэчаць мне. Адвечная песня на тэму, што «добра там, дзе нас няма». Так, у нас не ўсё ідэальна. Але свае «падводныя камяні» ёсць у любой сістэмы. Некалі адна мая зямлячка паехала ў Ізраіль да сваякоў. Пагасцяваць і трохі грошай падзарабіць. А то і застацца назаўсёды, калі пашанцуе добра ўладкавацца. І ўладкавалася — на фабрыку мясных паўфабрыкатаў. Трапіла ў цэх, дзе ўручную круцілі нейкія галубцы. І вось там колішняя савецкая жанчына пабачыла, што такое «ашчэр капіталізму». Ніякіх перакураў і піцця гарбаты па дзесяць разоў на дзень. Кожныя дзве гадзіны — рэгламентаваны перапынак на пятнаццаць хвілін. І пасярод дня — паўгадзіны на абед. Увесь астатні час — няспынная праца. Калі аднойчы пасярод працэсу з непрывычкі папруцянелі рукі, яна вырашыла хвілін пяць адпачыць. Проста ля канвеера. Але ўжо праз дзесяць секундаў над яе галавой «ажыў» дынамік: «Што здарылася? Чаму вы не працуеце?» У выніку яна не вытрывала і праз пару тыдняў звольнілася. Хоць нават па ізраільскіх мерках там плацілі добра. І такіх гісторый, калі людзі вярталіся з замежжа, не знайшоўшы сябе ў іншай сістэме, — колькі заўгодна. Але і ў нас ёсць тыя, хто зарабляе немалыя грошы. Купляюць дарагія машыны, будуюць асабнякі. Асабіста ведаю некалькіх такіх. І не зайздрошчу ім. Бо яны па дванаццаць-пятнаццаць гадзін на суткі думаюць выключна аб працы. І з тэлефонам не расстаюцца нават у водпуску. А часу на тое, каб ныць у сацыяльных сетках, як усё вакол кепска, у іх папросту няма. Бо гэтыя людзі працуюць. Дбаюць і маюць. Каб нечага дамагчыся, трэба быць сталай асобай, а не вечным дзіцём. Рабіць уласны выбар і несці за яго адказнасць. І не вінаваціць у сваіх няўдачах неспрыяльныя абставіны. Перашкоды ёсць заўсёды. Але ж нехта дасягае поспеху і насуперак ім. Або не дасягае. Бо ўсё, што адбываецца з намі, — гэта вынік нашага выбару. Ісці вучыцца на філолага ці на бетоншчыка? Сядзець у кабінеце або «тырчаць» на будоўлі? Марнець на абрыдлай, але звыклай працы, ці шукаць новую? Несці свае зберажэнні ў банк, укладваць іх у бізнес ці пхаць дома пад матрац? Кожны з варыянтаў па-свойму рызыкоўны. Банк можа «пагарэць», бізнес — «накрыцца медным тазам», а ў хату можа ўлезці злодзей. Жыццё ў сучасным свеце ў прынцыпе рызыкоўнае. То крызіс грымне, то скарачэнне штатаў. Але гэта непазбежная плата за свабоду — асабістую і эканамічную. Свабоду, пры якой ніхто нікому нічога не вінен. І нічога лепшага пакуль ніхто яшчэ не прыдумаў. Лад, пры якім дзяржава ўсімі апякуецца і ўсім забяспечвае аднолькавы дабрабыт, мы ўжо паспрабавалі збудаваць. Вынікі гэтага эксперымента ўсім вядомыя. Валянцін Бойка

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.

Гандаль

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Кандытарскія вырабы — брэнд беларускай харчовай прамысловасці

Напярэдадні Міжнароднага сімпозіума кандытараў эксперты расказалі аб планах і перспектывах кандытарскай галіны.

Сям'я і дэмаграфія

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Святлана Клачкова: Чым больш дзяцей, тым больш любові

Як жа шматдзетная сям’я спраўляецца з хатнімі клопатамі?