Вы тут

Дакументальны фільм пра самаахвярнасць дзеля догляду іншага


Жанчына корміць слабага бацьку, быццам ён дзіця, з чайнай лыжкі, угаворваючы на кожны глыток, а сама плача. Цяжар гэтага клопату лёг на яе не на адзін вечар і не на адны суткі — бацьку яна глядзіць дзень пры дні. Ці гэта сэнс яе жыцця, ці ярмо і ці ёсць між гэтым розніца — да канца не зразумела. Рэжысёр Нэла Васілеўская, студэнтка Акадэміі мастацтваў, зняла дакументальны фільм «Тата» пра дзіўную жанчыну — яна стала цудоўнай гераіняй, якая жыве ў вёсцы ці нават на хутары і даглядае старога бацьку. Адна.


Беларускі глядач ужо мог бачыць карціну: яна ўдзельнічала ў конкурсе Нацыянальных кінашкол Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад» і была паказана ў дакументальнай праграме на фестывалі Cіnema Perpetuum Mobіle (яе мог убачыць і небеларускі глядач на некаторых замежных форумах). Паказваліся і іншыя работы аўтаркі: ігравы фільм «Мой брат» — на кінафестывалі «Бульбамуві», зноў на «Лістападзе». Яшчэ адна кароткаметражка Нэлы Васілеўскай «Сябры па перапісцы» была паказана ў Арткінатэатры ў спецыяльнай праграме «Новыя надзеі» праекта «Сваё кіно». Магчыма, дэманстравалася нешта яшчэ, бо фільмаграфія аўтаркі шырэйшая, але за гэта я ўжо не ручаюся. Карацей, рэжысёрка паказвае сябе на вялікім экране яшчэ падчас вучобы ў Акадэміі мастацтваў, а гэта добры старт і прыемны знак. Тым больш што яе работы варта абмяркоўваць.

У прыватнасці, створаную ў рамках вучэбнага курса дакументальную карціну «Тата». «Татачкам» галоўная гераіня — а менавіта жанчына, нягледзячы на назву, з'яўляецца цэнтральным персанажам — называе свайго бацьку. Першае, што трэба адзначыць у дачыненні да фільма, — найцудоўнейшы вынайдзены матэрыял. Жанчына звольнілася з працы, закінула свае заняткі, адмовілася ад рознага кшталту магчымасцяў, каб кожны дзень суправаджаць жыццё слабага бацькі. Брат з сям'ёй наведваецца, дае парады ды знікае. Галоўная гераіня да таты і з любоўю, і пасварыцца часам, а сама стомленая і з адной марай — з'ехаць на востраў з пальмамі і пажыць там некаторы час адной і ў цішыні. Хутар, прыватны дом, антураж унутры хаты, дыялектная мова, непасрэднасць галоўнай гераіні — усё перадае своеасаблівы каларыт беларускага жыцця ў глыбінцы. А тут яшчэ такія драмы.

Відавочна толькі, што гэтыя фактура і тэма патрабуюць быць увасобленымі ў поўным метры: тады фільм мог бы сабе дазволіць стаць больш уважлівым і праніклівым, зайсці ў больш патаемныя ва ўсіх сэнсах месцы і перайсці на вышэйшыя драматычныя ноты. Паўгадзінная стужка прайшлася вельмі жывымі, блізкімі, захапляльнымі кадрамі, але пункцірам; лінейным і вытрыманым, але галопам. Павольным галопам, калі можна ўжыць такі аксюмаран.

Вось з гэтым шкадаваннем аб нявыкарыстанай магчымасці мы задавольваемся тым, што маем. І трэба сказаць, што нават калі фільма хацелася б больш (звычайна кінажурналісты і рознага кшталту каментатары наадварот імкнуцца пачыкаць і скараціць хронаметраж), тут з лішкам хапае інтымнасці — рэжысёр падышла да герояў вельмі блізка, не тое каб незаўважна, але відаць, што камеры тут давяраюць. У выніку паміж аўтарам і героямі ўсталяваліся, здаецца, добрая камунікацыя і абсалютны давер, што падуладна не кожнай здымачнай групе (а здымачную групу тут увасабляе ўласна Нэла Васілеўская — рэжысёр, аператар, мантажор і гэтак далей). «Кухня» і спосабы дасягнення гэтага эфекту нас цікавяць мала, затое цікавіць вынік — глядач можа ўбачыць вельмі кранальныя, прыватныя, шчымлівыя і, нарэшце, шчырыя моманты.

Вядома, у першую чаргу гэта датычыцца стасункаў галоўнай гераіні са сваім бацькам — яна можа злавацца, сварыцца, вымаўляць нецэнзурныя словы і выглядаць не вельмі, так бы мовіць, прывабна (у сэнсе, не так, як мы звычайна «падбіраемся» перад камерай ці назіраючым вокам).

І гэта даступна рэжысёрцы і ўрэшце гледачу, у чым выяўляецца «магія кіно». Што ўжо казаць пра цудоўную, ужо згаданую, сцэну, дзе жанчына корміць бацьку з лыжкі (у пачатку фільма ён мог есці сам) і ціха, спрабуючы стрымаць сябе, плача. Ці то ад таго, што разумее: бацька з кожным днём усё больш слабее, ці то ад таго, што дашчэнту стамілася ад жыцця дзеля другога.

«Тата» становіцца дакументальным фільмам-канстатацыяй, які ў большай ці меншай ступені датычыцца ці будзе датычыцца кожнага. Вось, маўляў, як гэта ўвасабляецца ў жыцці. І мы глядзім, разумеем, што гэта не самы прывабны варыянт, і не знаходзім выйсця. Уласна я не маю адказаў на пытанні, што ўзнікаюць падчас прагляду, а выразна ўсведамляю толькі сваю разгубленасць. Ці сваё жыццё ты пражываеш, калі кожны дзень кіруешся патрэбамі іншага чалавека? У якасці адказу, напэўна, падыдзе нешта з біблейскага, метафарычнага, і гэта можна адшукаць, толькі яно ці дапаможа? Не адказы — дык пакора. Нездарма аўтарка ўварочвае ў фільм візіт святара. Ён прыходзіць — сыходзіць, аддаляецца ў вакне, пакінуўшы сваё «Бог усё дапускае толькі з добрай мэтай».

Рэальнасць жа больш дакладная за дэмагогію — часам яна нават адштурхоўвае, і фільм на бытавыя непрыемнасці толькі намякае, далікатна адлюстроўваючы інтымныя моманты. Знаходзіцца тут месца і для самога бацькі — напрыклад, калі куляшоўскім мантажом звязваюцца выява старога і фотаздымак маладой жанчыны на сцяне, відаць, жонкі. Толькі два планы — шмат-шмат думак.

Але па вялікім рахунку асноўнай увагі тут заслугоўвае галоўная гераіня. Якая цудоўная, фактурная, цікавая як персанаж. І якая моцная, спрытная, хвосткая як чалавек. Здаецца, змясці жанчыну з яе багатым маўленнем у любы сюжэт — будзе фільм. Яна — гарант васьмідзесяці працэнтаў цікавасці да стужкі, яна — сапраўдны персанаж і аснова сюжэту, у тым ліку жыццёвага. Усё закруцілася вакол яе. Галоўная гераіня, якой не пазайздросціш. Пажадаеш толькі здзяйснення мары — з'ехаць на востраў з чатырма пальмамі (бо лесу яна баіцца) і пражыць тыдзень у цішыні.

Фільм «Тата», безумоўна, варты ўвагі — за кошт фактуры, за кошт блізкасці да герояў, за кошт здольнасці паказаць максімум, захоўваючы далікатнасць.

І, вядома, з-за тэмы, якая блізкая ці будзе такой для кожнага з нас. Маладое кіно ізноў паказвае сябе больш грунтоўным. Дакументалістыка ізноў галоўны гулец у беларускім кінематографе.

Ірэна КАЦЯЛОВІЧ

katsyalovich@zviazda.by

Загаловак у газеце: Тата — ён жа «Брэжнеў», ён жа сціляга, ён жа паразіт

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Крэпасць духу. 10 натхняльных храмаў Гродзеншчыны

Гэта культурнае багацце прыцягвае ў краіну масу падарожнікаў. 

Грамадства

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Як правільна аднаўляцца пасля COVID-19?

Нават у лёгкай форме перанесеная каранавірусная інфекцыя не праходзіць для арганізма бясследна.

Грамадства

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Як навучыць дзіця рацыянальна карыстацца грашыма? Парады псіхолага

Дзіцяці абавязкова трэба ведаць: Што такое грошы? Навошта яны патрэбны?