Вы тут

Вандроўка патрыёта — Чэрыкаў. «Звязда» працягвае знаёміцца з асаблівасцямі сельскага турызму


Гэтым разам паклікаў Чэрыкаў. Раён, моцна апалены Чарнобылем (выехала амаль 40 працэнтаў насельніцтва, пахавана 25 населеных пунктаў), але, нягледзячы на ўсё, працягвае развівацца і заставацца ўсё такім жа прывабным для аматараў не глянцавых падарожжаў. Добрая шпаргалка для вандроўнікаў — афіцыйны сайт райвыканкама. З яго можна даведацца пра галоўныя славутасці раёна, а ўжо ў самім Чэрыкаве падкажуць яшчэ шмат іншых. Падарожжа цікава будзе тым, хто ўмее бачыць болей, чым ёсць, і цікавіцца гісторыяй роднага краю. Нагадваю, што сэнс праекта — паказаць, наколькі даступны турызм углыб краіны для тых, хто не мае свайго аўто і гатовы сутыкнуцца з любымі выпрабаваннямі. Яны сапраўды ёсць. Дзесьці з транспартам, дзесьці з харчаваннем. Але, як казаў вядомы паэт і мастак Сярэбранага веку Максіміліян Валошын (а ён з заплечнікам прайшоў шмат розных краін), знаёміцца з мясцовасцю трэба нагамі.


Суровая рэальнасць быцця

Не верце тым, хто расказвае, што ў глыбінцы няма чаго глядзець. Ёсць, і адным днём тут не абыдзешся. Звычайна на знаёмства з райцэнтрам у мяне ледзь хапае двух дзён. І гэта без уліку аддаленых вёсачак, або, як модна зараз казаць, лакацый, дзе і людзей амаль не засталося, але дух даўніны захаваўся. На жаль, туды ў адзіночку, сапраўды, складаней дабрацца, чым да райцэнтра.

Чэрыкаву пашчасціла, што ён знаходзіцца на шляху, які звязвае адразу некалькі райцэнтраў Магілёўшчыны. Таму толькі з Магілёва туды нават у будні дзень грамадскі транспарт курсіруе ледзь не кожную гадзіну. На сайце ёсць некалькі адрасоў, дзе можна прыпыніцца на часовае пражыванне. У асноўным гэта аграсядзібы. Гаспадыня адной з іх гатова была ўзяць мяне пад свой дах за 15 рублёў за суткі. Але я ўсё ж такі выбрала гасцініцу мясцовага Жылкамгаса «Сож». Спадабалася, што яна ў цэнтры горада, у непасрэднай блізкасці ад аўтавакзала, парку, музея і іншых культурных месцаў. І гэта самы вялікі яе плюс. Майце на ўвазе, што ў гасцініцы толькі 13 нумароў, прычым 10 з іх — чацвёртай катэгорыі без выгод і нават тэлевізара. Толькі два нумары другой катэгорыі з санвузлом і гарачай вадой, а таксама халадзільнікам і тэлевізарам. Яшчэ адзін прызначаны для інвалідаў-калясачнікаў.

Нумар чацвёртай катэгорыі каштуе крыху болей чым 8 рублёў за месца, другой — 18 рублёў з невялікім хвосцікам. Вядома, я выбрала апошні. Уразіла, што ён двухпакаёвы і нават трохпакаёвы, калі лічыць прыхожую. У дзвюх спальнях па два ложкі! Мяне супакоілі, што падсяляць нікога не будуць, але ж усякае магло быць. З першага погляду падалося, што мэблі зашмат. Але гэта таму, што нумар чатырохмесны. На кожны ложак прыходзіцца па крэсле і па тумбачцы, плюс стол і тумба пад тэлевізар. У прыхожай побач з шафай — амаль такой жа вышыні халадзільнік. Праз невялікі вузкі калідорчык — прыбіральня і санвузел. Санвузел па памерах як спальні. Калі не лічыць дробязяў, то нумар дастаткова прыстойны. На падлозе — лінолеум з малюнкам пад паркет, ложкі з натуральнага дрэва, невялічкія дыванкі перад імі... Сцены, пафарбаваныя ў нераздражняльны колер, на столі — сімпатычная люстра, і гараць нават усе лямпачкі. Магчыма, той, хто карыстаўся паслугамі гэтай гасцініцы, крытычна ўсміхнецца і ўспомніць усё, што я не пералічыла. Але ж тут многае залежыць ад чалавека. Як пісаў вялікі паэт XІ стагоддзя Амар Хаям: «В одно окно смотрели двое. Один увидел дождь и грязь. Другой — листвы зелёной вязь, весну и небо голубое. В одно окно смотрели двое...» Але хопіць пра зямное. Кідаем сумкі і гайда ў горад па ўражанні.

Хутка, смачна, нядорага

Для пачатку шукаем месца, дзе падсілкавацца. Як той казаў, не паеў — адкуль сілы будуць? Прыемна ўразіла, што ў цэнтры на невялікай адлегласці некалькі такіх месцаў. Гэта кавярня «MіX», кафетэрый у краме сеткавіка «PROзапас», яшчэ адна кавярня каля аўтастанцыі, з 12 гадзін да 21.00, а ў пятніцу і суботу да 22.00 працуе рэстаран «Сормава». Цэны вельмі дэмакратычныя. Нават у рэстаране можна нядрэнна паесці за сімвалічную плату. Напрыклад, амлет з грыбамі каштаваў у сераду ўсяго каля двух рублёў. Праўда, ён трапіў у пералік страў, на якія дзейнічалі акцыі. У кафетэрыі наогул на кулінарныя вырабы цэны былі ад 49 капеек. Для мінімалістаў, якія абыходзяцца кавай і чымсьці смачненькім, як варыянт — ежа з крамы. З апошнімі тут наогул няма праблем, у тым ліку ад буйных і шырокавядомых рытэйлараў, якія працуюць дапазна. У гасцінічным нумары (той, што даражэйшы) ёсць электрачайнік і шклянкі.

Не стрымалася, яшчэ зазірнула ў мясцовы ўніверсам «Мерыдыян». Трапіла якраз на завоз посуду беларускага Добрушскага фарфоравага завода. Хадзіла, напэўна, паўгадзіны як па выстаўцы, не магла вока адвесці. Прадавачка сказала, што такіх прыгожых талерак ды яшчэ ў такім шырокім асартыменце ім даўно не прывозілі. Мне нават падалося, што за постсавецкі перыяд айчынная кераміка ўпершыню перамагла кітайскую. Апошняя была амаль непрыкметная на фоне паставак з Добруша і Радашковіч. Наогул, крамы ў Чэрыкаве, як прадуктовыя, так і прамысловыя, прыемна ўразілі. Адчуваецца, што тут адсочваюць попыт насельніцтва і прапаноўваюць шырокі асартымент. Але, магчыма, мне пашчасціла прыехаць у дзень завозаў.

Зямное і нябеснае

Не ведаю, як іншыя, але я заўсёды пачынаю знаёмства з населеным пунктам з музея і культавых пабудоў. У Чэрыкаве і царква, і касцёл знаходзяцца ў гістарычных будынках, але калі каталіцкі храм такім і быў першапачаткова, то праваслаўны цяпер месціцца ў былым дваранскім сходзе (потым тут была школа, пасля вайны — райаддзел міліцыі).

У касцёл імя Панны Марыі, на жаль, трапіць не атрымалася. Пабудову XІX стагоддзя ў 1950 годзе аддалі пад Дом культуры, пасля вяртання каталіцкай царкве яна аказалася надта вялікая для маленькай гарадской абшчыны, таму дзверы храма пакуль зачыненыя. Праваслаўная царква ў гонар Раства Прасвятой Багародзіцы больш запатрабаваная. Дарэвалюцыйны храм знаходзіўся праз дарогу ў «трохкутніку», як называюць з-за яго формы парк каля аўтастанцыі. Зараз там стаіць зенітка і помнік чырвонаармейцам.

У цяперашняй чэрыкаўскай праваслаўнай царкве цёпла і ўтульна. Зверху прыгожы роспіс, зроблены мясцовым майстрам, які, па адных звестках, жыве ў Чэрыкаве, па іншых — у Санкт-Пецярбургу. Па словах работніцы храма, будынак перадалі вернікам у 1990-я гады. Прыйшлося шмат папрацаваць, каб прывесці яго ў парадак. Вельмі шмат было кабінетаў і перагародак. У асноўным шчыравалі прыхаджане, грашыма дапамагаў мясцовы прадпрымальнік Марачкін, удакладніла жанчына. Шмат сіл уклаў у храм протаіерэй Мікалай Жук — благачынны Чэрыкаўскай царкоўнай акругі, які працуе тут 20 гадоў. Перад ім быў айцец Ціхан (Шарабурка), які, лічы, перабудоўваў храм. З яго імем тут звязаны нават мясцовы цуд.

«Калі ён памёр і яго павезлі хаваць, у горадзе на некалькі гадзін пагасла электрычнае святло, — успамінае прыхаджанка. — Відавочцы расказваюць, што пачулі воплеск — над храмам разарваўся вогненны шар. Не верыце? Можаце ў любога іншага жыхара нашага горада спытацца. І нават энергетыкаў». Жанчына ўсміхаецца і дзеліцца версіяй: бацюшка пажартаваць любіў, можа, так развітаўся. А яшчэ дадала, што, перад яго смерцю ў храме заміраточыла ікона Казанскай Божай Маці. «І наш бацюшка крыху засумаваў», — падсумавала мая гід.

Дзённік княгіні Абаленскай

Чэрыкаўскі край вельмі багаты на гісторыю. За крыху болей чым рубель вам раскажуць у мясцовым гісторыка-краязнаўчым музеі ўсё, што тут адбывалася ад старажытных часоў да сённяшняга часу. Мой экскурсавод Уладзіслаў Сяргееў адразу ж пацікавіўся, наколькі падрабязную я хачу пачуць інфармацыю. Але нават па хуткай праграме затрымалася я тут на паўтары гадзіны. Пра тое, што тут жывуць нашчадкі радзімічаў пра часы існавання ў горадзе Магдэбургскага права, школу-камуну на чале з родным братам Панцеляймона Лепяшынскага — Мадэстам і яе выбітных вучняў, прыезд у горад імператрыцы Кацярыны ІІ, падарожжа праз Чэрыкаў акадэміка Пецярбургскай Акадэміі навук Васіля Севергіна, які пакінуў свае ўражанні ў запісках вандроўніка па заходніх правінцыях Расійскай дзяржавы, і шмат чаго іншага можна пачытаць на сайце райвыканкама. Мяне ж больш цікавілі падрабязнасці пра род князёў Абаленскіх, якія жылі на Чэрыкаўшчыне перад рэвалюцыяй. Экспанатаў, звязаных з імі, на жаль, няшмат. У музеі захоўваюцца ўзоры кафлі і цэглы з маёнтка ў Горках, фрагмент з кнігі, якая была ў іх бібліятэцы, некалькі фотаздымкаў і радавод. Маёмасць на тэрыторыі сучаснай Магілёўскай вобласці сямейства атрымала за правы на Малдавію, уладарамі якой яны былі. Кацярына ІІ зрабіла такі абмен з намерам потым падпарадкаваць Расіі дадатковыя землі. Князь Аляксей, які памёр да рэвалюцыі, пахаваны ва ўрочышчы Мірагошч, захавалася надмагілле тых часоў. Жыццё княгіні скончылася трагічна. Падчас рэвалюцыі яе забіў яе ж хрэснік, а маёнтак быў спалены. Слугі паспелі выцягнуць з агню княгіню і пахаваць яе ў радавым склепе. Сыну Міхаілу дапамаглі бегчы за мяжу, і ў 1995 годзе яго нашчадкі перадалі музею дзённік дачкі Алены і Аляксея — Зоі, дзе яна падрабязна апісала ўсе зменлівасці лёсу гэтага сямейства. Цяпер копія дзённіка захоўваецца ў фондах Чэрыкаўскага музея.

Парк у гонар героя і месца, дзе шануюць народныя традыцыі

Савецкі лётчык-знішчальнік Яўген Нікалаенка — першы ў Магілёўскай вобласці Герой Савецкага Саюза сярод ваенных. Яму гэта званне прысвоена ў лютым 1938 года. Дарэчы, сярод грамадзянскіх асоб у 1937-м гэтым званнем быў уганараваны славуты палярнік Ота Шміт з Магілёва за кіраўніцтва арганізацыяй дрэйфуючай станцыі «Паўночны полюс — 1». Яўген Нікалаенка атрымаў Героя за ўдзел у вызваленчай вайне Кітая супраць Японіі. У небе над Уханем ён і яго звяно збіла 16 варожых самалётаў. У гонар Героя ў Чэрыкаве ёсць невялічкі парк каля райваенкамата, дзе сёлета быў устаноўлены савецкі знішчальнік МіГ-29.

Дарэчы, адтуль не так далёка да раённага Дома рамёстваў, дзе можна купіць сувенір на памяць аб падарожжы на Чэрыкаўшчыну. Яго ўзначальвае маладая майстрыха Настасся Бяляева. Яна родам з Віцебшчыны, вучылася на банкіра, адпрацавала ў Чэрыкаве два гады, выйшла замуж і пераарыентавалася на народную творчасць. Захапілася льном, вырабляла паясы, а зараз занялася ткацтвам. Сёлета зрабіла свой першы ручнік. На купальскім фестывалі ў Александрыі яе работа атрымала трэцяе месца ў конкурсе. Настасся прызнаецца, што працавала над ім некалькі месяцаў. «Сказалі, што для першага разу добра, маўляў, нітку я адчула», — усміхаецца дзяўчына.

У сувенірнай лаўцы шмат цікавых вырабаў. Попытам карыстаюцца дамавікі, сувеніры з ільну, дрэва і саломы. У тутэйшага рэзчыка і мастака Ігара Камісарава мінчане заказваюць іконы. Запаветная мара тутэйшых майстроў — засвоіць як мага болей тэхнік і папулярызаваць народныя традыцыі Чэрыкаўшчыны.

Нэлі ЗІГУЛЯ

Фота аўтара

Чэрыкаўскі раён

Загаловак у газеце: З племені радзімічаў

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Добраўпарадкаванне. У гарадах, на сельгаспрадпрыемствах, могілках, уздоўж трас і ў дварах

Добраўпарадкаванне. У гарадах, на сельгаспрадпрыемствах, могілках, уздоўж трас і ў дварах

Да канца года ў краіне павінны ліквідаваць усе міні-палігоны для адходаў.

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.