Вы тут

Чаму разгарнуліся жорсткія пратэсты ў Францыі?


У Францыі больш чым тыдзень не сціхалі масавыя беспарадкі пасля таго, як у прыгарадзе Парыжа паліцэйскі застрэліў пры затрыманні 17-гадовага падлетка арабскага паходжання. Дзясяткі тысяч пратэстоўцаў выйшлі на вуліцы буйных гарадоў краіны. Дэманстранты абвінавачваюць праваахоўную сістэму Францыі ў расізме і патрабуюць выкараніць дыскрымінацыю. Яны падпальваюць машыны і паліцэйскія ўчасткі, нападаюць на паліцэйскіх і чыноўнікаў, рабуюць крамы. Чаму разгарнуліся жорсткія пратэсты ў Францыі?


Куля для Наэля

Акцыі пратэсту пачаліся пасля таго, як паліцэйскі застрэліў у Нантэры 27 чэрвеня падчас затрымання юнака па імені Наэль. У сацсеткі трапіла відэа, якое захавала момант гібелі маладога чалавека. На кадрах відаць, як адзін з вартавых парадку накіроўвае на дзверы аўтамабіля пісталет, чутныя абрыўкі фразы: «Ты атрымаеш стрэл у галаву». Пасля гэтага Наэль, які знаходзіцца за рулём, цісне на газ, а супрацоўнік паліцыі страляе яму ў грудзі. Малады чалавек загінуў на месцы. Як паведаміў тэлеканал France Іnfo, ён «быў вядомы паліцыі ў сувязі з папярэднімі парушэннямі правілаў дарожнага руху і на гэты раз таксама быў спынены за такое парушэнне». Мяркуючы па ўсім, юнак не выканаў патрабаванні афіцэра. Каб спыніць Наэля, паліцэйскі стрэліў у яго.

Інцыдэнт хутка выклікаў шырокі грамадскі рэзананс: Наэль меў мараканскія і алжырскія карані, таму французскае грамадства абвінаваціла паліцыю ў расізме. Найбольш агрэсіўна адрэагавалі нашчадкі былых мігрантаў з краін Паўночнай Афрыкі. Беспарадкі пачаліся вечарам 27 чэрвеня перад паліцэйскім участкам Нантэра. Газета Le Fіgaro паведаміла, што разгневаныя людзі падпальвалі смеццевыя бакі і прыпаркаваныя аўтамабілі. У будынкі экстранных службаў ляцелі фаеры, а работа пажарных была абцяжарана з-за барыкад, якія ўзводзіліся паміж шматпавярховымі дамамі. Пратэсты разгарнуліся і ў іншых камунах і буйных гарадах — Дыжоне, Ліле, Ліёне, Марсэлі, Бардо, Кальмары, а таксама ў Тулузе.

Мэр французскага горада Л'Ай-ле-Роз Венсан Жанбрун паведаміў у «Твітэры», што ў ноч на 2 ліпеня пратэстоўцы напалі на яго дом. Ён дадаў, што пацярпелі яго жонка і дзіця. Сам кіраўнік горада падчас нападзення знаходзіўся ў мэрыі. «Нападнікі пратаранілі мой дом на машыне, пасля падпалілі аўтамабіль, каб учыніць пажар у доме, дзе спалі мае жонка і двое маленькіх дзяцей», — напісаў Жанбрун. Журналіст і палітычны дзеяч, колішні кандыдат на выбарах прэзідэнта Францыі Эрык Земур заўважыў, што баіцца разгортвання грамадзянскай вайны ў Пятай рэспубліцы. «Мы дакладна бачым, што знаходзімся на парозе грамадзянскай вайны», — заявіў Земур у эфіры тэлеканала Europe 1.

Услед за Францыяй акцыі пратэсту перакінуліся на суседнія краіны. Дэманстрацыі прайшлі ў Бруселі, дзе Макрон знаходзіўся з візітам падчас пачатку беспарадкаў. Пазней мітынгі арганізавалі і ў Швейцарыі. Больш за ўсё ад пагромаў пацярпела Лазана, дзе марадзёры сталі рабаваць магазіны. Таксама пратэсты прайшлі на тэрыторыях Францыі ў Карыбскім басейне. Міністр замежных спраў і віцэ-прэм'ер Італіі Антоніа Таяні апасаецца, што беспарадкі і масавыя пратэсты могуць распаўсюдзіцца на іншыя краіны Еўропы, і заклікае гэтага не дапусціць. Пра гэта паведаміла РІА «Навіны».

Усяго за час беспарадкаў паліцыя арыштавала ў Францыі каля 3400 чалавек. Французскія суды працуюць практычна кругласутачна па спрошчанай працэдуры, якая, як правіла, прымяняецца пры парушэннях правілаў дарожнага руху або дробных крадзяжах. Міністр юстыцыі Эрык Дзюпон-Марэці заявіў, што з тымі, хто чыніў беспарадкі, трэба разабрацца жорстка, і заклікаў пракурораў дамагацца турэмнага зняволення для тых, каго абвінавачваюць у фізічным гвалце або сур'ёзным вандалізме. Сярод арыштаваных ёсць фельчары, работнікі рэстаранаў, заводскія рабочыя, студэнты і беспрацоўныя. Па даных французскіх улад, да нядаўніх падзей у большасці з іх ні непрыемнасцяў з паліцыяй, ні судзімасцяў не было. Большасць з арыштаваных — непаўналетнія, таксама як і забіты Наэль: сярэдні ўзрост арыштаваных — 17 гадоў, некаторым і ўвогуле толькі 12. Іх справы слухаюцца ў спецыяльных судах, у якіх разгляд ідзе павольней, а турэмнае зняволенне лічыцца крайняй мерай.

Крывавы трыгер

Беспарадкі выклікалі занепакоенасць упраўлення ААН па правах чалавека. «Для Францыі гэта момант, каб сур'ёзна заняцца глыбокімі праблемамі расізму і дыскрымінацыі ў праваахоўных органах», — заявіла прэс-сакратар упраўлення Равіна Шамдасані. Reuters пісала, што смерць Наэля пры затрыманні стала трэцім такім інцыдэнтам у краіне з пачатку года. Паводле даных агенцтва, летась паліцыянты 13 разоў стралялі ў кіроўцаў, якіх спынялі на дарогах. У 2021 годзе ад рук праваахоўнікаў такім чынам загінулі два чалавекі, яшчэ трое — у 2020-м. Пры гэтым большасць ахвяр мелі арабскае ці афрыканскае паходжанне. Эксперты лічаць, што інцыдэнт з забойствам падлетка стаў трыгерам для выказвання прэтэнзій да ўлады, якія даўно збіраліся, — людзі незадаволеныя непапулярнай пенсіённай рэформай, стаміліся ад эканамічнага крызісу, які цягнецца яшчэ з часоў пандэміі каранавіруса.

Афіцыйны прадстаўнік МЗС РФ Марыя Захарава парэкамендавала Парыжу зрабіць тэмай ліпеньскага саміту НАТА ў Вільнюсе ўнутрыпалітычную сітуацыю ў Францыі. «Можа быць, партнёры і саюзнікі дапамогуць: паставяць Францыі ўзбраенні са збедненым уранам для абароны паліцыі ад народа або народа ад паліцыі — гэта ўжо як самі вырашыце», — напісала дыпламат у сваім Telegram-канале. Яна звярнула ўвагу, што Францыю пры Макроне «ліхаманіць» беспарадкамі ўжо шмат гадоў. «Адны толькі «жоўтыя камізэлькі» нанеслі французскім гарадам шкоды на мільёны еўра... Сёлета ў знак пратэсту супраць пенсіённай рэформы ў Францыі на вуліцы выходзілі сотні тысяч чалавек — у Парыжы, Марселі і па ўсёй краіне. Дэманструючы тым самым раз'яднанасць улады і грамадства», — адзначыла Марыя Захарава.

Афіцыйны прадстаўнік урада Германіі Штэфен Хебестрайт заявіў, што ў Берліне з заклапочанасцю назіраюць за падзеямі ў суседняй краіне. МЗС Вялікабрытаніі заклікала грамадзян краіны, якія знаходзяцца ў Францыі, пазбягаць раёнаў, дзе адбываюцца беспарадкі, і прытрымлівацца рэкамендацый мясцовых улад. З такім жа заклікам выступіла і Пасольства ЗША ў Францыі.

Занепакоенасць выказалі палітыкі, дзеячы культуры і спорту. Французскі футбаліст Кіліян Мбапэ назваў сітуацыю непрымальнай. «Мне балюча за маю Францыю», — напісаў ён у «Твітэры». Кіраўнік французскіх левых Жан-Люк Меланшон заклікаў да змен у праваахоўных органах. «У Францыі больш няма смяротнага пакарання. Ніводзін паліцэйскі не мае права забіваць, акрамя як у мэтах самаабароны», — нагадаў палітык.

Бомба запаволенага дзеяння

Большасць французаў адзначыла, што прэзідэнт краіны Эмануэль Макрон «быў не на вышыні» падчас пагромаў. Пра гэта паведамляе ТАСС са спасылкай на даныя апытання сацслужбы YouGov для інтэрнэт-выдання HuffPost. У прыватнасці, паводле апытання, 79 працэнтаў жыхароў Францыі лічаць, што работа Макрона падчас беспарадкаў была нездавальняльнай. Больш за ўсё дзеяннямі французскага лідара ў гэтай сітуацыі незадаволены выбаршчыкі правай партыі «Нацыянальнае аб'яднанне» — 97 працэнтаў. Паводле інфармацыі YouGov, 87 працэнтаў французаў падчас апытання выказаліся супраць беспарадкаў. Толькі 10 працэнтаў рэспандэнтаў падтрымалі пагромшчыкаў, 3 працэнты апытаных устрымаліся ад адказу.

Цяперашнія беспарадкі нагадалі французам аб падзеях 2005 года. Тады дваіх падлеткаў, Заяда Бэну і Буну Траарэ, забіла токам, калі тыя ўцякалі ад паліцыі і залезлі ў трансфарматарную будку ў прыгарадзе Парыжа Клішы-су-Буа. У маладзёжным асяроддзі Францыі тады палічылі, што вартавыя парадку вінаватыя ў гібелі непаўналетніх, пасля чаго ў краіне ўспыхнулі акцыі пратэсту. Пасля пратэстаў 2005 года ўлады не зрабілі ніякіх радыкальных крокаў, а замест гэтага засяродзіліся на развіцці інфраструктуры і транспартнай сеткі ў бедных раёнах. Як піша The Guardіan, падобныя праекты толькі «замазалі расколіны, але не перамаглі сегрэгацыю, сацыяльную няроўнасць, расізм і беднасць, з якімі жыхары гэтых раёнаў па-ранейшаму сутыкаюцца штодня». У агні сёлетніх пратэстаў згарэлі пабудаваныя ў тыя гады аўтобусныя прыпынкі і бібліятэкі, і падпальвала іх пакаленне, народжанае ўжо пасля беспарадкаў 2005 года.

Журналістка Fіnancіal Tіmes размаўляла з наведвальнікамі вулічнага рынку ў бедным прыгарадзе на ўсход ад Парыжа — Клішы-су-Буа. «Паглядзіце на гэтыя кварталы! Якія яны закінутыя! У такіх месцах нічога не адбываецца, акрамя правапарушэнняў, — распавёў ёй 43-гадовы мясцовы жыхар па імені Набіль. — А як бацькі мы ведаем, што, калі нашы дзеці патрапяць у бяду, ім пагражае смерць». Журналісты «Бі-бі-сі» наведалі іншую лакацыю — у квартале «Фрэ-Валон», сацыяльным жылым комплексе на поўначы Марселя. Бандытызм і наркагандаль даўно сталі тут штодзённасцю. «Мы тут жывём як на памыйніцы, — з горыччу заўважыла «Бі-бі-сі» мясцовая жыхарка Мада. — Тут проста небяспечна. Людзі спаражняюцца ў ліфтах і на лесвічных клетках. Для палітыкаў мы нішто. Мы сапраўды нішто».

Як адзначыў на YouTube-канале БелТА пісьменнік, палітолаг Анатоль Ліўры (Францыя, Швейцарыя), калі раней так званыя гета былі сканцэнтраваны каля трох-чатырох вялікіх гарадоў, то цяпер этнічныя хваляванні прыкметна пашырылі свае межы. «Нянавісць літаральна культывуецца, і галоўны пасыл — адпомсціць не толькі за сябе, але і за сваіх абдзеленых продкаў. І на гэтым справа не скончыцца. Гэта толькі адзін з этапаў перманентнай грамадзянскай вайны, якую заходнія алігархі развязалі супраць сваіх народаў, — падкрэсліў Анатоль Ліўры. — Да ўсіх буйных свят, накшталт Каляд, 14 ліпеня і іншых, спалучаных з водпускам, пачнецца час «вялікіх агнёў». Спаляць сотні аўтамабіляў, будуць страляць у сем'і мэраў. Дастаткова быць французскімі пажарнікамі, якія прыехалі тушыць агонь, і цябе могуць забіць».

Прэзідэнт Асацыяцыі мэраў Францыі (AMF), кіраўнік муніцыпалітэта горада Кан Давід Ліснар выказаў меркаванне, што беспарадкі ў рэгіёнах краіны будуць нарастаць у найбліжэйшыя гады. Аб гэтым ён сказаў у эфіры радыёстанцыі RTL. Па словах Ліснара, хваляванні ў Францыі назіраюцца ўжо на працягу 30 гадоў, і сітуацыя толькі пагаршаецца, а беспарадкі ў найбліжэйшыя пяць ці 10 гадоў стануць яшчэ цяжэйшымі. Кіраўнік асацыяцыі адзначыў, што муніцыпалітэты заклікаюць улады краіны ўсвядоміць сур'ёзнасць сітуацыі. Ён падкрэсліў недапушчальнасць мірыцца з тым, што разбурэнне і падпалы школ, мэрый, нападзенні на прадстаўнікоў улады становяцца эпізодамі паўсядзённага жыцця.

Як заўважыў forbes.ru старшы выкладчык кафедры еўрапейскіх даследаванняў факультэта міжнародных адносін Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага ўніверсітэта, эксперт Расійскага савета па міжнародных справах Аляксей Чыхачоў, французскі ўрад зноў паспрабуе «спусціць усё на тармазах». «Хутчэй за ўсё, радыкальна нічога змяняцца не будзе, — рэзюмаваў эксперт, — а значыць, у французскім грамадстве застанецца бомба запаволенага дзеяння — і праз нейкі час гэта ўсё зноў выбухне».

«Заходнім элітам страшна, што іх народы выйдуць на вуліцы і скажуць канчатковае «не» неаліберальным каштоўнасцям»

На Захадзе баяцца Беларусі, бо яна небяспечная для іх сваім аўтарытэтам, самастойнасцю і сілай дзяржавы. Аб гэтым Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка заявіў на ўрачыстым сходзе ў гонар Дня Незалежнасці.

Кіраўнік дзяржавы звярнуў увагу, што Захад зноў лепіць з нас ворагаў, бо баяцца. Не ў тым сэнсе, што тут «агрэсары», якія збіраюцца на кагосьці нападаць, занявольваць. «Мы для іх небяспечныя аўтарытэтам, самастойнасцю і сілай беларускай дзяржавы. У рэшце рэшт, і гэта самае галоўнае, — сваім прыкладам, — падкрэсліў Прэзідэнт. — Прыкладам адсутнасці прорвы паміж багатымі і беднымі, прыкладам сацыяльнай абароненасці ўсіх грамадзян, прыкладам здаровага грамадства і традыцыйных каштоўнасцяў. І многімі іншымі дасягненнямі беларускага народа, якія імпануюць простым еўрапейцам і амерыканцам».

Заходнім элітам страшна, што заўтра іх народы выйдуць на вуліцу і скажуць канчатковае «не» неаліберальным каштоўнасцям, лічыць Прэзідэнт. «Яны ўжо там. Толькі нам праз іх сродкі масавай інфармацыі не гавораць, супраць чаго ў Францыі, Бельгіі, іншых краінах змагаюцца звычайныя людзі. Яны змагаюцца, каб сказаць не. Яны хочуць нармальна жыць», — заўважыў беларускі лідар. Яны пярэчаць каштоўнасцям, якія дзеляць грамадства на касты, даюць прывілеі выбраным, кідаюць народы ў амаральную і бездухоўную прорву ў пагоні за нажывай, дадаў Аляксандр Лукашэнка. Мацней страху, што людзі выйдуць на вуліцы, па словах Прэзідэнта, англасаксонская прагнасць і смага заваёў, вядомая з найстаражытнейшых часоў, — прыродныя багацці і абшары ўсходнеславянскіх земляў дагэтуль не даюць заснуць заходнім элітам.

Прэзідэнт Беларусі не выключае грамадзянскай вайны ў Еўрасаюзе. Аб гэтым кіраўнік дзяржавы днямі заявіў на сустрэчы з журналістамі замежных і беларускіх СМІ. Аляксандру Лукашэнку было зададзена пытанне, ці магчыма такое развіццё падзей з улікам нарастання супрацьстаяння карэнных еўрапейцаў і выхадцаў з іншых краін, у тым ліку мусульманскіх, — спаленне Карана ў Швецыі, беспарадкі ў Францыі, узрастанне негатыву, які прадуцыруюць еўрапейскія бюракраты ў Германіі.

«Я не выключаю. Але не хацеў бы, каб гэтая грамадзянская вайна была ў Еўропе, — адзначыў Прэзідэнт. — Але яны ўрачыстым маршам ідуць да гэтага грамадзянскага супрацьстаяння. І нават больш моцна, чым у Францыі. У Францыі ўжо даўно можна было б усё гэта пагасіць, калі б не ўпартасць нейкая ўлад. Калі вінаватыя, з людзьмі трэба размаўляць. А там віна ёсць і ўлад».

Захар БУРАК

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Зоркі абяцаюць шмат прыемных момантаў і добрых навін для Блізнятаў.

Памяць

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Партызанскі ўнёсак у «Баграціён»

Беларуская наступальная аперацыя пачалася 23 чэрвеня 1944 года.