Вы тут

Сабачая доля і каціны «імідж»


Як у Карэі ставяцца да хатніх гадаванцаў?

Ці не кожны з нас чуў, што ў Карэі ядуць сабак. Напэўна, гэта ўвогуле адзін з галоўных стэрэатыпаў, звязаных з карэйцамі. Але мала хто ведае, што яны баяцца катоў. Між тым у рэальнасці ўсё складаней: далёка не кожнаму карэйскаму сабаку наканавана скончыць жыццё «супавым наборам», а каты паступова з герояў жахлівых легендаў і фільмаў жахаў ператвараюцца ў атрыбут паспяховага чалавека.

01-3

Ад чаго лечыць «суп даўгалецця»?

У карэйскай нацыянальнай кухні сапраўды сустракаюцца стравы з сабачыны. Самае вядомае з іх — посінтхан. Назву гэтую можна ўмоўна перакласці як «суп даўгалецця». Ужываюць яго галоўным чынам у летнюю спякоту, і лічыцца, што такая страва вельмі ўжо карысная — лечыць і ад артрыту, і ад патлівасці, і нават ад імпатэнцыі, паведамляе Lеntа.ru. Аднак насамрэч сабачына шмат у чым сезонная ежа, што часта выкарыстоўваецца менавіта для прыцягнення аматараў экзотыкі.

У Карэі ёсць некалькі мясцовых парод сабак, і не ўсе яны «харчовыя». Самая вядомая з «неядомых»— чындокэ — знешне нагадвае караткашэрсную лайку ці японскіх іну і вылучаецца асаблівай кемлівасцю. Харчовыя ж сабакі яшчэ ў 1990-я актыўна прадаваліся ў Карэі на сезонных рынках. У Кітаі спрэчкі паміж аматарамі паласавацца сабачынай і абаронцамі жывёл ледзь не прывялі да масавых хваляванняў.

Гэтая традыцыя выклікае ў еўрапейцаў культурны шок, хоць у іншых народаў з неменшай агідай адносяцца, напрыклад, да страў з жаб ці да ўжывання ў ежу малочных прадуктаў. Як той казаў, кожнаму сваё, таму традыцыі варта паважаць. Зрэшты, калі ў 2002-м падчас чэмпіянату свету па футболе зноў пачалася кампанія супраць посінтхана, карэйскі ўрад адказаў: «Гэта наша нацыянальная традыцыя, мы яе нікому не навязваем і не рэкламуем, але гэта — наша права. Таму ніякіх дзеянняў па абмежаванні посінтхана мы распачынаць не будзем».

Сёння на адносіны да сабак (а насамрэч — да хатніх гадаванцаў увогуле) уплывае не толькі глабалізацыя, але і ўрбанізацыя. У вялікім горадзе жывёла губляе сваю традыцыйную сельскагаспадарчую ролю, ператвараючыся ў хатняга ўлюбёнца. У нечым чатырохногія гадаванцы служаць сурагатам дзяцей, у нечым — знакам статусу.

З аднаго боку, догляд гадаванца не павінен адымаць шмат часу, з другога — стасункі з ім павінны быць актыўнымі. Гэтымі меркаваннямі вызначаецца і выбар жывёл, якіх заводзяць карэйцы. Вялікія сабакі патрабуюць зашмат часу і месца, а птушкі і рыбы не забяспечваюць належны ўзровень камунікацыі. Застаюцца дэкаратыўныя сабачкі альбо каты.

Побач з пярэваратнямі

Дарэчы, пра катоў. Гэтыя жывёлы з'явіліся ў Карэі ў ХІ-ХІІ стагоддзях, і, пачынаючы з ХVІІ ст., іх можна пабачыць на традыцыйных карцінах, дзе яны лашчацца сярод кветак ці назіраюць за птушкамі. Аднак прыкладна з канца ХІХ стагоддзя і аж да пачатку цяперашняга кот выклікаў у карэйцаў сумесь агіды і забабоннага жаху. Ёсць кур'ёзная гісторыя пра тое, як карэйскі прынц наведаў амерыканскую місію, дзе для абароны ад мышэй трымалі котак. Калі яму, як лічылася, рэфарматару і чалавеку даволі прагрэсіўнаму, скокнула на калені кацяня, прынц так моцна спалохаўся, што страціў прытомнасць.

Ката ў Карэі ўспрымалі як жывёлу-паразіта, насельніка не хаты, а задняга двара ці сметніка. Валачашчую кошку па-карэйску клічуць «тодук коян'і» — «кошка-злодзей». Праўда, пры гэтым ніякіх лаянак, што ўспамінаюць кошку, у карэйскай няма, тым часам як «хэ сэкі» — «сукін сын» — ёсць і вельмі распаўсюджана.

У традыцыйнай карэйскай культуры боязь кошак — адна з самых распаўсюджаных прымхаў. Спаборнічаць з ім можа толькі страх перад лічбай 4 (у кітайскай мове слова «чатыры» сугучна слову «паміраць», з Кітая страх перад «чацвёркай» пашырыўся на Карэю і Японію) і вера ў тое, што не выключаны на ноч вентылятар паволі высмоктвае з чалавека жыццё.

З кошкамі дагэтуль звязана мноства прымхаў. Напрыклад, карэйцы вераць, што ў апошнюю ноч старога года жудасны дэманічны кот шукае каля хат пакінутыя за парогам чаравікі. А калі знаходзіць іх, тое робіць з абуткам зусім не тое, што вы падумалі, — інфернальная жывёла прымярае чаравікі, змяняючы тым самым да горшага ўвесь далейшы лёс іх уладальніка.

За хвост ката, які ўваходзіць у хату, можа трымацца дух памерлага, але бывае і так, што ў саму кошку можа ўсяліцца дух забітай кабеты. Апошнія забабоны, праўда, з'явіліся пад уплывам японскіх фільмаў пра катоў-пярэваратняў, якія ў Карэі аж да 1990-х не паказвалі ў рамках змагання з японскай культурнай экспансіяй, затое спраўна перараблялі іх сюжэты на карэйскі лад.

Пакутуюць ад такіх адносін галоўным чынам бадзяжныя кошкі, якіх у Сеуле налічваецца ад 30 да 200 тысяч (у залежнасці ад таго, хто лічыў). Выгляд у іх звычайна зашуганы і абадраны. Да таго ж некаторыя лекары традыцыйнай медыцыны лічаць кацінае мяса надзейным сродкам ад боляў у суставах, так што на асобных сезонных рынках гандлююць і кошкамі, якім наканавана стаць ежай. Часцяком ад гэтай долі іх ратуюць чулыя еўрапейцы. Зрэшты, у параўнанні з посінтханом «каціная настойка» сустракаецца значна радзей, а абаронцы жывёл актыўна выкрываюць міф пра яе карыснасць.

Змены да лепшага

Жыццё катоў у Карэі стала змяняцца да лепшага толькі ў апошнія 10-15 гадоў. Адбіваецца і замілаванне «коцікамі», што захапіла інтэрнэт, і папулярнасць анімэшных «кавайных нэка», і пэўнае павышэнне ўзроўню жыцця, пры якім змяншаецца патрэба вымяшчаць агрэсію на бадзяжных жывёл. Праўда, любімай свойскай жывёлай усё адно лічыцца сабака, кошку трымае толькі прыкладна адзін з 5000 карэйцаў. Прычым звычайна гэта дарагая пародзістая кошка — знак статусу з адпаведным «цэннікам».

Змяняецца стаўленне і да бадзяжных кошак. Цяпер жывёлы «ашываюцца» не толькі паблізу будыйскіх храмаў, як раней, але і каля некаторых харчэўняў, дзе іх падкормліваюць замежнікі. Узяць бадзяжнага ката дахаты лічыцца маветонам: маўляў, гэта яго карма — жыць на вуліцы. Але ёсць і тыя, хто рэгулярна падкормлівае такіх катоў. Праўда, рэпутацыя такіх людзей у грамадстве не вельмі добрая: лічыцца, што займаюцца гэтым толькі тыя, у каго няма сяброў і не склалася кар'ера. Таму падкормліваюць вулічных кошак чуллівыя карэйцы звычайна ў цёмны час сутак.

Моладзь жа ўсё часцей бярэ кошак з прытулкаў ці ходзіць у котакавярні, якія з'явіліся ў Карэі практычна адначасова з Японіяй. Для тых, хто не ў курсе: котакавярня — гэта месца, дзе ты плаціш за час і магчымасць пагуляць з вялікай колькасцю кошак любой масці. Пра гэтых жывёлін клапоціцца ўстанова. Ежа і напоі ў такіх кавярнях маюць другарадную ролю. Раней іх наведвала галоўным чынам багема, але цяпер многія карэйцы самых розных узростаў паступова перастаюць асцерагацца кошак.

Коцікі з'яўляюцца ў рэкламных роліках, на адзенні і аксесуарах, становяцца сімваламі тэлефонаў, гандлю праз інтэрнэт, фотаапаратаў, касметыкі і маладзёжных брэндаў. У тэлефонах ёсць як малюнкі кошак, так і каціныя сляды, што «бегаюць» па экране. Ёсць папулярныя дзіцячыя песні пра кошак і танцы, якім вучаць у дзіцячым садку. Дарэчы, «сабачы вальс» у Карэі вядомы як «каціны танец».

Кошкі пачынаюць фігураваць у мастацкім і дакументальным кіно ўжо не толькі ў якасці пачвар. Напрыклад, ёсць пацешная кароткаметражка пра бадзяжную кошку, аўтар якой атрымаў за яе некалькі прэстыжных прэмій. А адна з карэйскіх дызайнерак мэблі нават прыдумала «котааптымізаваную» канапу з пустымі валікамі, усярэдзіне якіх каты могуць хавацца, гуляць і не дзерці пры гэтым іншую мэблю кіпцюрамі.

Вядома, пра ўсеагульнае захапленне кошкамі ў Карэі казаць пакуль яшчэ заўчасна, але колькасць людзей, якія, убачыўшы гэтых жывёл, не кідаюцца ўбок, а наадварот — праяўляюць да іх прыязнасць, безумоўна, расце.

І апошняе. Мяркуем, усім будзе цікава даведацца, як гучаць па-карэйску звыклыя нам «гаў» і «мяў». Карэйскі сабака кажа «мен-мен», а котка — «яан» ці «яун». Пры гэтым «н» у абодвух выпадках вымаўляецца ў нос.

Падрыхтаваў Захар БУРАК.
litvinov@zviazda.by

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Сёння пачаў работу УНС у новым статусе

Сёння пачаў работу УНС у новым статусе

Амаль тысяча дзвесце чалавек сабраліся, каб вырашаць найважнейшыя пытанні развіцця краіны. 

Навука

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Наколькі эфектыўна працуе сістэма інтэлектуальнай уласнасці?

Расказаў першы намеснік старшыні Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь Дзяніс Каржыцкі.

Здароўе

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

У Нацыянальны каляндар плануюць уключыць новыя прышчэпкі

Як вакцыны выратоўваюць жыцці і чаго можа каштаваць іх ігнараванне?

Грамадства

Курс маладога байца для дэпутата

Курс маладога байца для дэпутата

Аляксандр Курэц – самы малады народны выбраннік у сваім сельсавеце і адзіны дэпутат сярод сваіх калег па службе.