Вы тут

Дзмітрый Давідоўскі: Нашымі пастаяннымі чытачамі былі Ніл Гілевіч, Іван Навуменка...


Ці магчыма наталіцца родным словам удосталь? Зайдзіце ў залу беларускай літаратуры Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі і адчуйце! Апынуўшыся тут, станеш кнігалюбам і аматарам чытання. І найперш — роднага. Бо перад вачыма разгортваецца непаўторны літаратурны кілім, дзе яркімі ўзорамі ззяюць імёны класікаў. Зала беларускай літаратуры НББ — задавальненне для самых патрабавальных бібліяфілаў. Што да мяне, дык гэта прыстанак для душы, прастора сяброўства. Асабліва калі побач — клапатлівы дарадца — такі, як вядучы бібліятэкар Дзмітрый Давідоўскі. Карыфей бібліятэчнай справы, прызнаны аўтарытэт, ён верны сваёй прафесіі (і аддзелу беларускай літаратуры) вось ужо 40 гадоў! І колькі на гэтым шляху адметнага! Пэўна, як красак на квяцістым кіліме?!


— Дзмітрый Мікалаевіч, 1 жніўня вы адзначыце 40-гадовы юбілей працоўнай дзейнасці. Ці памятаеце свае першыя крокі ў прафесіі?

 — Я працую ў бібліятэцы з 1980 года. Калі скончыў бібліятэчны факультэт Мінскага інстытута культуры, даведаўся цікавы факт: мой дзед, калі быў рэпрэсіраваны, працаваў у бібліятэцы. Такія паралелі... Мне мая работа заўсёды падабалася. На бібліятэчны факультэт ішоў мэтанакіравана. Па размеркаванні трапіў у Дзяржаўную бібліятэку БССР імя У. І. Леніна (цяпер Нацыянальная бібліятэка Беларусі), стары будынак — пачыналася ўсё менавіта адтуль. Тады гэта быў спачатку аддзел беларускай літаратуры і бібліяграфіі, потым — проста аддзел беларускай літаратуры (бібліяграфічная група сышла ў аддзел бібліяграфіі), а цяпер — зала. Такім чынам, я не «распыляўся» — не адыходзіў ад свайго асноўнага кірунку — беларускай літаратуры.

— Відавочна, беларуская літаратура для вас не пустыя словы... Хто з айчынных пісьменнікаў асабліва блізкі?

— Так атрымалася ў свой час, што з лёгкай рукі Рыгора Барадуліна я заняўся Уладзімірам Дубоўкам. З Барадуліным мяне звязвала 20-гадовае сяброўства. Трапіў да таварыша на дзень нараджэння, і ён мяне пазнаёміў з такой рознабаковай асобай, як народны паэт Беларусі Рыгор Барадулін. Гэты чалавек надзвычайны! З  ім можна было размаўляць на роўных. Ён тады прапанаваў мне скласці збор твораў Дубоўкі ў чатырох тамах. Але здарыліся нечаканасці: спачатку «адправілі» дырэктара выдавецтва «Мастацкая літаратура» Серафіма Андраюка і следам — Рыгора Барадуліна. А ён тады, у 90-х гадах, узначальваў аддзел збораў выбраных твораў. Калі Барадулін сышоў, справа заглохла. Я падрыхтаваў толькі першы том, але ён так і не выйшаў. Ужо потым, у 2002 годзе, на аснове таго першага тома ў серыі «Беларуская паэзія ХХ стагоддзя» ў маім укладанні выйшла кніга «О Беларусь, мая шыпшына».

— Чым запомніўся Барадулін?

— Барадулін быў хуліганам. Неяк, лежачы ў шпіталі, напісаў сам на сябе эпіграму: «За славай пёр як на ражне — // Аж адусюль свістала полымя, // А слава паказала мне // Свае дзве палавінкі голыя». А калі ўсур’ёз, то трэба адзначыць, што Барадулін не мог без кнігі. Ён з кніг браў матэрыялы для сваіх твораў. І ўвогуле, калі хочаш стаць класікам (узроўню Барадуліна), трэба адштурхоўвацца ад навуковых, гістарычных выданняў. Не так даўно мы арганізоўвалі выстаўку Леаніда Дайнекі. Дык ён карыстаўся і летапісамі, і гістарычнай літаратурай. Такім чынам, гэта абавязковая, неад’емная частка работы пісьменніка, творчага працэсу. Ніякім чынам не абыдзеш кнігу.

— А ці ёсць кніга, якую вы перачытвалі не раз?

— Такіх шмат. Цяпер перачытваю Генрыка Сянкевіча «Агнём і мячом», «Пан Валадыёўскі» ў арыгінале. Таксама Элізу Ажэшку на польскай, Ціта Лівія чытаю на латыні.

— Бібліятэкар-паліглот — выдатная рыса…

— Калісьці я пазнаёміўся з Беньямінам Айзікавічам Мельцэрам і вырашыў з  ім займацца мовамі. Ён быў унікальнай асобай. Працаваў у БДУ, выкладаў. Скончыў Кракаўскі, Сарбону. Падалося мала  — яшчэ і наш БДУ. Гэта былі 1930—50-я гады. Выкладаў гісторыю рымскага права, гісторыю крымінальнага права, сусветную гісторыю, антычную філасофію, лацінскую мову — потым як антысавецкую забаранілі. А яму было ўсё роўна, бо ён ведаў 25 жывых моў, латынь — 26-я. Пасля забароны лацінскай мовы стаў выкладаць нямецкую. Вось такі чалавек. Паяднаў нас сябар сям’і. Мельцэр жыў на Вайсковым завулку, я прыходзіў займацца да яго дадому.

— А што чытаеце цяпер?

— Кнігу артыкулаў беларускага журналіста Рамана Ярохіна «Интонация вздоха». Ён працаваў у Белдзяржвыдавецтве, потым — у аддзеле культуры газеты «Советская Белоруссия» — адтуль і пайшоў на пенсію. Яго меркаванні пераклікаюцца з маімі задумкамі. У  мяне даследаванні па творчасці Дубоўкі, Пэна, крыху ўспамінаў пра дзеда, маці — Ірыну Антонаўну Галубовіч. Яна была хірургам-анколагам, 22 гады ўзначальвала НДІ анкалогіі (цяпер РНПЦ АМР імя М. М. Аляксандрава). Спецыялістам вышэйшай кваліфікацыі прыйшла ўжо з  вайны. На фронце яна была старэйшай аперацыйнай сястрой. Уявіце: аперацыйная — велізарная палатка. Брыгада — два чалавекі: хірург і старэйшая сястра. Забівае хірурга — і, хочаш не хочаш, — станавіся. Таму ў інстытут мама прыйшла паступаць ужо высакакласным хірургам.

— Вы не пайшлі па слядах маці — абралі іншы кірунак…

— Мой бацька — матэматык, сястра — праграміст. А я… гуманітарый! Дарэчы, у маёй маці была выдатная памяць. Нават у 94 гады (незадоўга да смерці) мама на памяць магла чытаць Гейнэ на нямецкай, «Васіля Цёркіна», «Яўгенія Анегіна». Быў выпадак яшчэ на фронце (расказвала мне): ад слупняку паміраў нямецкі салдат, і мама чытала яму на нямецкай мове вершы Гейнэ — хацела, каб чуў у апошнія хвіліны сваю мову (хаця не ведала, што Гейнэ будзе пад забаронай).

— Разам з вамі ў аддзеле пашанотныя калегі: Ніна Касілава, Вольга Шугаева...

— Калі я пачынаў, са мной працавала Раіса Сіпакова, жонка Янкі Сіпакова, бібліёграф з вялікай літары. Ніна Ватацы  — адна з першых маіх настаўніц. Нельга не згадаць Валянціну Баханькову, жонку Адама Баханькова, Людку Сільнову. Так што ў нас была плеяда знакавых асоб. Толькі пералічыць гэтыя імёны — ужо гісторыя. Дарэчы, калі Ніна Ватацы (пайшла на пенсію ў 1990 годзе) даведалася, што Барадулін мне даручыў укладанне Дубоўкі, то была вельмі рада: «Нарэшце вам далі тое, што вам патрэбна». Яна мне адкрыла вельмі шмат.

— Ці памятаеце часы, калі да вас у аддзел заходзілі класікі?

— Нашымі пастаяннымі чытачамі былі Ніл Гілевіч, Іван Навуменка, Сяргей Законнікаў. А яшчэ — Леанід Дранько-Майсюк, Алесь Разанаў, Арсень Ліс, Уладзімір Міхнюк, мой выкладчык Анатоль Грыцкевіч, Аляксандр Гужалоўскі, Мікола Ермаловіч. Што да апошняга, то ў нас была маленькая зала, дык мы яе называлі ермаловіцкай, бо Мікола Іванавіч там праводзіў часу больш, чым дома. Бывала, яшчэ бібліятэка зачынена, а ён ужо стаіць каля ўвахода. Віталь Скалабан, Сяргей Сергачоў, Генадзь Сагановіч, Леанід Лыч — усіх не ўспомніш, таму што за 40 гадоў прайшло столькі асоб…

— Пэўна, вы ўжо не ўяўляеце сябе ў іншай прафесіі?

— Ніколі не было жадання кудысьці пераходзіць. Бо якія сустрэчы! Ужо нават у гэты будынак прыходзіў Мікола Аўрамчык, якраз у той год, калі яму споўнілася 90. Гэта, праўда, быў апошні яго візіт. А так ён з’яўляўся пастаянным чытачом, хоць жыў у вёсцы. Мы тады падрыхтавалі выстаўку да 90-годдзя, ён паглядзеў і  ўсклікнуў: «Гэта я столькі надрапаў?!» Таму, калі з такімі людзьмі сустракаешся, адбіць ахвоту працаваць тут немагчыма. Перад вачыма прайшло вельмі многа класікаў літаратуры — не такіх, як пісала мая суседка Ліда Арабей: «Зараз вельмі лёгка стаць класікам: дастаткова за свае грошы выдаць кнігу ў серыі “Класікі беларускай літаратуры”». Лідзія Арабей не дажыла да свайго 90-годдзя паўгода. Што самае цікавае — апошні твор датаваны 15 лютага, а памерла 20 лютага 2015 года — да апошняга працавала. Жылі мы на адной пляцоўцы — дзверы ў дзверы, кожны Новы год сустракалі разам.

Добрым сябрам быў пісьменнік Аляксандр Міронаў. Я часта да яго заходзіў. Яго дом быў на рагу Купалы і праспекта. Я жыў побач. Мая левая нага захацела да яго пайсці — я пайшоў без папярэджання.

Пазнаёміўся ў тыя часы і з Васілём Сёмухам (ён і Барадулін — два сябры не разлей вада) — не менш знакавая асоба: перакладчык, ведаў шмат моў, перакладаў з арыгінала. Напрыклад, са шведскай, з усіх прыбалтыйскіх, нямецкай, англійскай, французскай, бельгійскай на беларускую. 154 выданні — усё пераклады (Дзмітрый Мікалаевіч глядзіць у электронны каталог): Брэхт, Шылер, Ніцшэ, Гётэ, Рыльке, «Найвышэйшая песня Саламонава», «Фаўст», Новы Запавет з  царкоўнаславянскай. Трэба сказаць, што, калі класікам перакладу лічылі Семяжона, то Сёмуха пераўзышоў яго па ўсіх параметрах.

— У вашы часы кніга была папуляр­ ная больш, чым цяпер... Наколькі яна губляе пазіцыі?

— Шчыра кажучы, на мой погляд, не губляе. Інтэрнэт не заменіць. Мяркую па сваім досведзе. Я друкуюся, таму наведваю архівы (Нацыянальны архіў, Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва). Тое, што дае інтэрнэт быццам бы са спасылкай на архівы, — ні ў якія вароты! Працэнтаў на 90 — адсябяціна. А калі трымаеш кнігу — бачыш праўдзівую крыніцу. Інтэрнэту веры асаблівай няма. Так, можна пакапацца, выйсці на алічбаваную кнігу, але колькі патрэбна часу! А ў бібліятэцы бачыш дакумент на свае вочы.

— Такім чынам, кніга будзе жыць і бі­бліятэка застанецца запатрабаванай?

— Канечне. Хоць тэхналогіі, сацсеткі крыху яе адцяняюць. У НББ сёння ёсць свой інтэрнэт-партал з электронным каталогам, алічбаваным фондам. Але бібліятэка анлайн і была даступна ў прынцыпе. Літаратуру заказвалі з іншага горада, прыязджалі і атрымлівалі заказ.

— Раней было больш дыялогу непа­срэднага. А цяпер перашкода ў выглядзе манітораў...

 — Я б не сказаў... Адзінае, што цяпер мы карыстаемся электронным каталогам, дапамагаем у пошуку, а зносіны засталіся тыя ж. Хіба што са з’яўленнем электроннай пошты развучыліся пісаць. Таму я б раіў больш пісаць ад рукі. Бо даказана, што нават пры цяжкіх хваробах мозгу тыя, хто шмат піша, вяртаюць здольнасці. Ведаю выпадак адной жанчыны, якая не так даўно сышла на пенсію. У яе выдалілі лобную частку мозгу: пухліна. Сказалі, што будзе раслінай. І  што яна вырашыла? Пачала перапісваць энцыклапедыю. А пасля абараніла кандыдацкую дысертацыю, узначаліла ў навукова-практычным цэнтры гігіены буйны аддзел!

А як з вершамі? У вершах, напісаных, калі яшчэ не было гэтых цацак, адчуваеш: недзе збіваецца рытм, бо паэт не змог падабраць адпаведнага слова, ці штосьці заменена на рускае, як часам гэта рабіў Дубоўка, каб не згубіць мілагучнасці. (Дзіўна: будучы выдатным мовазнаўцам, ён сабе такое дазваляў.) І гэта перадавала пачуцці, чалавечую душу. А калі пачынаюць падбіраць рыфму праз камп’ютар, атрымліваецца нейкая штучная істота, штосьці незразумелае.

— Вы ўсё жыццё звязаны з чытан­ нем...

— Калі чытаеш, міжволі пачынаеш асэнсоўваць і шукаць свае адказы на пытанні, фарміруецца свой погляд, не кажучы ўжо пра развіццё пісьменнасці.

— Ці здараліся ў вашай практыцы смешныя выпадкі?

— Анатоль Сідарэвіч, як толькі дзверы адчыняе, пачынае спяваць нейкія народныя прыпеўкі ці размаўляць на замежных мовах (я неяк налічыў 12, уключаючы ідыш і арабскую). Калі ён прыходзіць, то здзіўляецца, што я ўжо набраў яго нумар білета і пытаюся, ці ўсё выдаваць і ў якую чаргу.

А вось аднойчы прыйшоў чытач-урач. Патрэбна была кніга. Я накіраваў яго шукаць у алфавітны каталог. Ён хадзіў-хадзіў хвілін 20, потым вяртаецца і кажа: «Каталог пайшоў на абед».

— 15 чэрвеня НББ адкрылася для наведвальнікаў пасля больш чым 2-ме­ сячнага перапынку ў сувязі з эпідэмія­ лагічнай сітуацыяй. Ці быў перапынак у працы кніжніцы выпрабаваннем?

— Кантакт трымалі анлайн. І чакалі, калі бібліятэка адкрыецца. Выпрабаванне ў першую чаргу псіхалагічнае: адчувалі сябе непатрэбнымі. Зусім іншая справа — калі маеш зносіны з чытачом: дапамагаеш, накіроўваеш. Канечне, без справы не сядзелі: работа ёсць заўсёды. Але псіхалагічна гняло. Чытачы самі ўжо тэлефанавалі: «Калі адкрыецеся?» Хочацца пажадаць, каб бібліятэка выстаяла. Думаю, яна будзе жыць, нягледзячы на развіццё тэхналогій, бо сапраўдны даследчык хоча паглядзець рукапіс старадаўні ці летапіс пагартаць, звярнуцца да арыгінала...

— Дзякуй, Дзмітрый Мікалаевіч, за цікавую размову! З надыходзячым 40-гадовым юбілеем вашай працоўнай дзейнасці! Поспехаў, здароўя, удзячных чытачоў!

Гутарыла Наталля СВЯТЛОВА, фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Водар лаванды вабіць на Веткаўшчыну

Як выглядае «беларускі Праванс», дакладна ведаюць жыхары глыбінкі Гомельскай вобласці.

Эканоміка

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

«Прадам утульную кватэру, а куплю яшчэ лепшую». А пра падаткі вы не забыліся?

Адна мая добрая знаёмая вырашыла палепшыць свае жыллёвыя ўмовы — прадаць сваю двухпакаёвую кватэру і купіць трохпакаёвую.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

БЛІЗНЯТЫ. Калі ёсць цікавыя ідэі, то менавіта цяпер яны будуць запатрабаваныя і нарэшце ажыццёвяцца. Тыдзень прынясе знаёмствы з новымі людзьмі, спатканні, вандроўкі і шмат яркіх уражанняў. Асабістае жыццё рэзка зменіцца, прычым менавіта так, як вы марылі. Вы больш не будзеце самотныя, сітуацыя вырашыцца на вашу карысць.

Грамадства

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

Ці варта засцерагацца ад вяртання анамальнай спякоты? Дзмітрый Рабаў расказаў пра надвор’е на астатнюю частку лета

«Верхавіна лета» прайшла, і ўжо мала хто памятае, што першая дэкада чэрвеня была халаднаватай і з замаразкамі.