Вы тут

Як змяняецца глабальны геапалітычны расклад?


15 краін Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёна падпісалі насамрэч гістарычную дамову аб рэгіянальным усёабдымным эканамічным партнёрстве (Regіonal Comprehensіve Economіc Partnershіp — RCEP). Маштаб уражвае — удзельнікамі пагаднення сталі Кітай, Японія, Паўднёвая Карэя, Аўстралія, Новая Зеландыя, В'етнам, Камбоджа, Тайланд, Інданезія, Сінгапур, Бруней, Лаос, Малайзія, М'янма і Філіпіны. Чым адметная глабальная дамова?


Траціна планеты

Азіяцка-Ціхаакіянскі рэгіён у значнай ступені змог утрымаць пандэмію пад кантролем і зараз імкнецца хутчэй аднавіць эканоміку. Важны крок для гэтага — стварэнне RCEP. Паводле розных ацэнак, гэтая дамова стане найбуйнейшым у свеце блокам свабоднага гандлю і шмат у чым вызначыць эканамічнае развіццё постковіднага свету.

Паводле інфармацыі Nіkkeі Asіan Revіew, з-за каранавірусных абмежаванняў цырымонія праходзіла анлайн. Прымаючым бокам выступіў В'етнам, які займае пасаду старшыні АСЕАН у 2020 годзе. На кадрах з мерапрыемства відаць, як кіраўнікі дзяржаў RCEP стаялі за сваімі міністрамі гандлю, а тыя, у сваю чаргу,
падпісвалі копіі пагаднення і дэманстравалі іх на камеры.

«Неўзабаве пагадненне будзе ратыфікавана і ўступіць у сілу, што паскорыць аднаўленне нашых эканомік пасля пандэміі і забяспечыць агульны росквіт усіх краін-удзельніц», — заявіў Нгуен Суан Фук, прэм'ер-міністр В'етнама, які праводзіў цырымонію ў якасці старшыні АСЕАН. Пакт пачне дзейнічаць па меры яго ратыфікацыі краінамі-ўдзельніцамі, што можа заняць прыкладна два гады.

Экспертныя ацэнкі RCEP моцна адрозніваюцца. Некаторыя лічаць пагадненне хутчэй сімвалічным, іншыя разглядаюць яго як падмурак для новага сусветнага парадку, у якім ключавая роля будзе належаць Кітаю. Агенцтва Bloomberg падкрэслівае, што на ўдзельнікаў здзелкі прыпадае амаль траціна насельніцтва планеты (2,2 млрд чалавек ) і сусветнага ВУП ($26,2 трлн).

Мяркуецца, што на працягу 20 гадоў на тэрыторыі аб'яднання будуць паступова зніжацца або адмяняцца і без таго нізкія гандлёвыя тарыфы паміж удзельнікамі. У некаторых краін партнёрства ўжо ёсць уласныя пагадненні аб свабодным гандлі, але яны працуюць з пэўнымі агаворкамі. Напрыклад, прадукт, выраблены ў Інданезіі, але ў якім аўстралійскія кампаненты, можа падпасці пад тарыфы ў краінах зоны свабоднага гандлю АСЕАН (куды не ўваходзіць Аўстралія). Стварэнне RCEP вырашае гэтую праблему, паколькі да ўсіх удзельнікаў будзе прымяняцца аднолькавы рэжым. Гэта таксама дасць стымул кампаніям краін-удзельніц шукаць пастаўшчыкоў у сваім гандлёвым рэгіёне.

«Пагадненне дапаможа знізіць або адмяніць тарыфы на прамысловую і сельскагаспадарчую прадукцыю і ўсталюе выразныя правілы для абмену данымі», — адзначыў Луонг Хаанг Тай, кіраўнік Дэпартамента шматбаковай гандлёвай палітыкі Міністэрства прамысловасці і гандлю В'етнама. Партнёрства таксама ўключае палажэнні аб інтэлектуальнай уласнасці, тэлекамунікацыях, фінансавых паслугах і электроннай камерцыі.

У адрозненне ад ЕС, удзельнікі RCEP не ўсталёўваюць адзіных стандартаў у адносінах да працы і навакольнага асяроддзя, а таксама не абавязваюць краіны-ўдзельніцы адкрываць уразлівыя галіны сваіх эканомік. Дзякуючы такім гнуткім правілам пагадненне адначасова адпавядае інтарэсам самых розных краін рэгіёна — ад М'янмы і В'етнама да Сінгапура і Аўстраліі.

Як падкрэслівае дырэктар па даследаваннях Пертскага амерыкана-аўстралійскага цэнтра (Perth USAsіa Centre) Джэфры Уілсан, RCEP усталёўвае правілы для гандлю, якія будуць спрыяць інвестыцыям і іншым відам бізнесу ў рэгіёне, што, на яго думку, робіць пагадненне «важнай платформай для аднаўлення Інда-Ціхаакіянскага рэгіёна пасля пандэміі COVІD-19».

Без Індыі і ЗША

Акрамя Кітая і дзесяці краін АСЕАН да пагаднення таксама далучыліся Аўстралія, Новая Зеландыя, Паўднёвая Карэя і Японія. Пры гэтым Індыя і ЗША — два іншыя буйныя рэгіянальныя гульцы — апынуліся па-за рамкамі партнёрства. Нью-Дэлі адмовіўся падпісваць пагадненне, апасаючыся, што кітайскія тавары могуць нашкодзіць індыйскаму ўнутранаму рынку. Да таго ж за апошні год інда-кітайскія адносіны сапсаваліся з-за памежных спрэчак. Сярод іншага індыйскія фермеры занепакоеныя канкурэнцыяй з вытворцамі малака і сыру з Новай Зеландыі і Аўстраліі.

Пры гэтым Нью-Дэлі прымаў актыўны ўдзел у распрацоўцы RCEP, таму магчымасць далучыцца да здзелкі ў краіны застаецца. «Становішча, якое дазваляе Індыі далучыцца пазней, сімвалічнае і дэманструе жаданне Кітая выбудаваць эканамічныя масты з трэцяй па памеры эканомікай рэгіёна», — заявіў Bloomberg галоўны эканаміст S&P Global Ratіngs Шон Роач.

У новым блоку не аказалася і ЗША, якія не праявілі цікавасці да RCEP нават на стадыі абмеркавання. Для Вашынгтона гэта партнёрства здалося занадта старамодным, паколькі яно засяродзілася толькі на тарыфах і элементарных мерах па спрашчэнні гандлёвых працэдур. Раней ЗША ўваходзілі ў больш шырокае пагадненне паміж 11 дзяржавамі Трансціхаакіянскага партнёрства (ТЦП). Акрамя гандлю, гэтая дамова закранала пытанні экалогіі, працоўныя нормы і рэгулявала правілы для дзяржаўных прадпрыемстваў.

Пасля перамогі на выбарах Дональда Трампа ЗША пакінулі ТЦП. Такім чынам, найбуйнейшая эканоміка свету больш не знаходзіцца ні ў адным з двух галоўных гандлёвых саюзаў Азіі — самага дынамічнага рэгіёна Зямлі. Усё можа змяніцца пасля прыходу ў Белы дом дэмакрата Джо Байдэна. Цалкам можа быць, што ён вырашыць перагледзець цяперашнюю амерыканскую гандлёвую палітыку. ЗША неабходна пашыраць сваю прысутнасць у гэтай частцы свету. Сваю зацікаўленасць у тым маюць і некаторыя саюзнікі Вашынгтона ў Азіі, якія асцерагаюцца кітайскага дамінавання.

Справа на 100 трыльёнаў долараў

Заходнія эксперты бачаць у падпісанні RCEP страту Злучанымі Штатамі традыцыйных дамінуючых пазіцый у Азіяцка-Ціхаакіянскім рэгіёне на карысць Кітая. Яны адзначаюць, што заключэнне пагаднення ў Ханоі на фоне гандлёвай вайны з ЗША — вялікі поспех Пекіна. Для Кітая RCEP — першая шматбаковая гандлёвая здзелка. Яна відавочна выгадная краіне, якая на сённяшні дзень з'яўляецца найбуйнейшым рэгіянальным рынкам з больш чым 1,3 мільярда жыхароў. «Гэта дае магчымасць Пекіну заявіць пра сябе як пра лідара ў пытаннях глабалізацыі і шматбаковага супрацоўніцтва, што дае яму большы ўплыў на правілы рэгіянальнага гандлю», — лічыць Гарэт Кажа, старшы эканаміст лонданскага кансалтынгу Capіtal Economіcs.

Прэм'ер-міністр Кітая Лі Кэцян назваў RCEP «перамогай шматбаковасці і свабоднага гандлю» і, кажучы больш лірычна, «праменем святла і надзеі сярод аблокаў». Партнёрства дасць Пекіну магчымасць умацаваць адносіны з многімі сваімі суседзямі і пачаць выпраўленне цяперашніх супярэчнасцяў. Як адзначаюць эксперты, Паднябесная робіць сур'ёзную заяўку на тое, каб стаць лідарам шостага тэхналагічнага ўкладу, перамагчы ў гонцы за трансфармацыю ўсёй глабальнай эканамічнай сістэмы.

Nіkkeі Asіan Revіew звяртае ўвагу, што Кітай упершыню ўвайшоў у пагадненне аб свабодным гандлі такіх маштабаў. У перыяд, калі ЗША ўсё з меншай ахвотай праяўляюць цікавасць да міжнародных гандлёвых праектаў, а перамовы па гандлёвай здзелцы па брэксіце паміж Вялікабрытаніяй і ЕС ідуць са скрыпам, Азія мае намер «стаць лідарам у фарміраванні новай глабальнай гандлёвай архітэктуры».

Паводле даследавання Інстытута міжнароднай эканомікі Петэрсана, RCEP будзе найбольш выгадны для Кітая, Японіі і Паўднёвай Карэі. Для іх гэта таксама прэв'ю трохбаковага пагаднення аб свабодным гандлі. Раней бакі вялі перамовы пра такую магчымасць, але кожны раз заходзілі ў тупік з-за палітычных рознагалоссяў.

Паводле ацэнак экспертаў, агульны ВУП краін, якія ўвайшлі ў глабальнае пагадненне, да 2050 года можа скласці неверагодныя 100 трыльёнаў долараў. Нездарма прэм'ер-міністр Сінгапура Лі Сянь Лун заявіў, што падпісанне RCEP — вялікі крок наперад для ўсяго свету. На нашых вачах глабальны эканамічны цэнтр прыцягнення перамяшчаецца ў Азію.

Захар БУРАК

Фота з адкрытых крыніц

Загаловак у газеце: Цэнтр змяшчаецца на Усход

Выбар рэдакцыі

Здароўе

Чаму беларусы не спяшаюцца прышчапляцца?

Чаму беларусы не спяшаюцца прышчапляцца?

Праз які час праводзіць рэвакцынацыю ад COVІD-19 і ці патрэбна яна ўвогуле?

Грамадства

Як абараніцца ад махляроў у сферы сучасных тэхналогій

Як абараніцца ад махляроў у сферы сучасных тэхналогій

Фішынг, вішынг — два кіты кіберзлачыннасці

Грамадства

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

Арктычнае ўварванне на змену цёпламу паветру. Калі чакаць першы снег? Прагноз ад Дзмітрыя Рабава

З чым звязана такая восеньская зменлівасць надвор’я і калі чакаць першы снег.