Вы тут

На Талачыншчыне нарадзіўся мастак-сцэнограф «Абая»


У апошнія гады шырокае развіёццё атрымалі беларуска-казахскія літаратурныя сувязі. У многім — дзякуючы сяброўству выдавецкай установы «Літаратура і мастацтва», а пазней — і Выдавецкага дома «Звязда» з казахскімі пісьменнікамі і кнігавыдаўцамі. Паэты, публіцысты, літаратуразнаўцы, перакладчыкі з Казахстана — частыя госці ў Беларусі. І на круглым стале беларускіх і замежных літаратараў «Мастацкая літаратура як шлях адзін да аднаго», які традыцыйна праводзіцца ў пярэдадзень Дня беларускага пісьменства, і на Міжнародным сімпозіўме літаратараў «Пісьменнік і час». Зусім нядаўна членамі Саюза пісьменнікаў Беларусі сталі літаратары з Казахстана — кандыдат філалагічных навук, супрацоўніца Інстытута літаратуры і мастацтва імя М. А. Ауэзава Святлана Ананьева і паэтэса, народны пісьменнік Казахстана Любоў Шашкова (дарэчы, наша зямлячка, нарадзілася на Гомельшчыне). А ў 2010 годзе ў «Літаратуры і мастацтве» пабачыла свет кніга паэзіі легендарнага казахскага асветніка і паэта Абая «Стэпавы прастор». Перакладчыкам выступіў лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь Мікола Мятліцкі. І такіх прыкладаў сяброўства, літаратурнага братэрства можна прывесці даволі шмат. 


А вось па-за ўвагай застаецца даволі цікавы лёс нашага земляка, асобы, якая таксама з’яўляецца па-свойму знакавай у гісторыі беларуска-казахскіх літаратурных, культурных стасункаў. Размова — пра беларускага тэатральнага мастацка Васіля Васільевіча Галубовіча (1910 — 1991), які нарадзіўся на Віцебшчыне, у Коханава Талачынскага раёна. Якая ж сувязь у мастака-сцэнографа з казахскай літаратурай..? 

Але звернемся ўвогуле да біяграфіі нашага земляка. У юным узросце Васіль Галубовіч пераехаў ва Украіну. У Екацярынаслаўлі (цяпер — Дніпро) атрымаў сярэднюю адукацыю. Малады чалавек, захоплены тэатрам, наведваў драматычную студыю пры чыгуначнай станцыі Дзіёўка (гэта прыгарад Екацярынаслаўля; цяпер ужо — у складзе Дніпра). У 1927 годзе наш зямляк паступіў у Кіеўскі мастацкі інстытут, які закончыў у 1932 годзе. Калі Васіль Галубовіч паступаў у Кіеўскі мастацкі інстытут, рэктарам гэтай аўтарытэтнай, творчай ВНУ працаваў Іван Іванавіч Врона (1887 — 1970) — рускі і савекці мастацтвазнаўца, крытык, мастак, кандыдат мастацтвазнаўства. У 1930 — 1932 гг. Іван Іванавіч загадваў кніжным выдавецтвам у Кіеве. А ў 1933 годзе былы рэктар быў рэпрэсіраваны. У 1944 г. (часткова) і ў 1958 г. (поўнасцю) мастака і даследчыка рэабілітавалі. Іван Врона — аўтар унікальнай манаграфіі «Украінская савецкая графіка». Сярод настаўнікаў, выкладчыкаў Васіля Галубовіча было і шмат іншых знакамітасцяў... У тым ліку — і першы рэктар Украінскай акадэміі мастацтваў, прафесар Кіеўскага мастацкага інстытута, заслужаны дзеяч мастацтваў Украінскай ССР Фёдар Крычэўскі... 

Закончыўшы вучобу ў Кіеве, Васіль Галубовіч вяртаецца ў Днепрапятроўск (Дніпро). Спярша працуе кіраўніком мастацка-плакатнай майстэрні пры Цэнтральным палацы культуры металургаў Поўдня. Праз некаторы час Васіль ужо працуе як тэатральны мастак. Спярша — у Тэатры юнага гледачяа. Затым — у оперным тэатры Днепрапятроўска. У 1941 годзе, з пачаткам Вялікай айчыннай вайны, тэатральны мастак — у эвакуацыі. Працуе ў саратаўскіх тэатрах — юнага гледача і ў драматычным тэатры імя Карла Маркса. 

У 1946 — 1958 гады ўраджэнец Коханава — галоўны мастак Казахскага драматычнага тэатра. Гэты перыяд можна лічыць даволі плённым для станаўлення прафесіяналізму, для масшўтабных творчых здзяйсненняў Васіля Галубовіча. Заснаваны ў 1925 годзе годзе галоўны драматычны тэатр Казахстана, ужо на той час набыў істотны вопыт. На сцэне пачалі ставіцца складаныя спектаклі. Спектакль «Абай» па раману Мухтара Аўэзава, які і раней супрацоўнічаў з тэатрам, паставілі ў 1949 годзе. Працуючы над дэкарацыямі, мастацкімі рашэннямі ў афармленні спектакля, выбары касцюмаў, Васіль Галубовіч імкнуўся пранікнуць у глыбіні казахскай нацыянальнай культуры, імкнуўся асэнсаваць, кім жа з’яўляецца асветнік, паэт, пачынальнік сучаснай казахскай нацыянальнай літаратуры для народа Казахстана, для гісторыі гэтага края. Працу рэжысёра, працу акцёраў, як і працу мастака —сцэнографа заўважылі. У 1952 годзе разам з калегамі Васіль Галубовіч атрымлівае Дзяржаўную прэмію СССР (у тыя часіны, праўда, галоўная прэмія называлася Сталінскай) за спектакль «Абай». 
Высокая ўзнагарода не спыніла росту, мастацкага развіцця мастака-сцэнографа. Новыя адкрыцці і знаходкі гледачы, калегі па працы разгледзелі і ў мастацкім афармленні іншых спектакляў, у якіх Васіль Галубовіч удзельнічаў як галоўны мастак. Адметнасць тых часін для тэатра была яшчэ і ў тым, што ў сярэдзіне 1950-х гадоў даволі часта драматычная трупа звярталася да гістарычнай, глыбока нацыянальнай тэматыкі. У 1954 годзе В. Галубовічу прысвоілі званне заслужанага дзеяча мастацтваў Казахскай ССР. 

У 1958 годзе наш зямляк вяртаецца ў Беларусь. Працуе чатыры гады галоўным мастаком Тэатра імя Янкі Купалы. Наступныя дзесяць гадоў — галоўным мастаком Рускага драматычнага тэатра БССР. У Купалаўскім тэатры Васіль Васільевіч аформіў спектаклі «Дні нашага нараджэння» па п’есе Івана Мележа, «Уваскрасенне» (паводле рамана Л. Талстога), «Смерць ваяводы» па п’есе Ю. Славацкага і іншыя адметныя пастаноўкі. У Рускім драматычным тэатры БССР мастак стварыў дэкарацыі да спектакляў «Узнятая цаліна» (паводле М. Шолахава), «Галоўная стаўка» Кастуся Губарэвіча, «Марыя» Анатолія Салынскага, «Птушкі нашай маладосці» Іона Друцэ... У другой палове 1970-х гг. Васіль Васільевіч працаваў і над афармленнем спектакляў для Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра. 

... Талочынскі край — радзіма многіх цікавых дзеячаў культуры і мастацтва. У Высокім Гарадцы нарадзілася паэтэса Вера Вярба. Як, дарэчы, і славуты беларускі празаік, аўтар раманаў «Вязьмо», «Сцежкі-дарожкі», «Крывічы» Міхась Зарэцкі. З вёскі Перавалочная — драматург і кінасцэнарыст Алесь Петрашкевіч. З вёскі Звенячы — народны мастак СССР, Герой Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР Міхаіл Савіцкі... А ў Коханаве, дзе зрабіў свае першыя крокі Васіль Галубовіч, нарадзіўся мастак. Кніжны графік Валерый Славук. Родам з Новага Сяла — мастак, даследчык культуры Леанід Баразна. У самім Талачыне нарадзіўся тэатральны рэжысёр і акцёр Валерый Анісенка. З Рыдомлі — драматург, празаік, публіцыст Алесь Рылько... Край паэтаў і мастакоў, акцёраў і музыкаў!.. Унікальнае культурна-асветніцкае гняздо Віцебшчыны і ўсяе Беларусі!.. 

Кастусь ХАДЫКА

Прэв'ю: pexels.com

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Захаваць. Нельга знесці

Захаваць. Нельга знесці

Знакі прыпынку нарэшце расстаўлены.

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Стральцам на гэтым тыдні не трэба пераацэньваць сваіх магчымасцяў.