Вы тут

Скульптар Іван Міско рыхтуе помнік палёту Гагарына


Адно з тых месцаў, дзе можна даведацца пра гісторыю касманаўтыкі, — не нейкі навуковы музей, а майстэрня мінскага скульптара. Заўсёды, калі прыходзіш у музей-майстэрню народнага мастака Беларусі Івана Якімавіча Міско, трапляеш у зачаравальны свет спалучэння зорнай тэмы і мастацтва, а таксама віраванне творчай думкі, бо гаспадар майстэрні, як ён жартуе, яе жывы экспанат, заўсёды мае што распавесці і абмеркаваць, заўсёды здзяйсняе новыя праекты, многія з якіх па-ранейшаму звязаныя з асваеннем космасу.


Нядаўна мы збіраліся ў майстэрні Івана Якімавіча, каб адзначыць яго 92-годдзе. Цэлы дзень у «жывы музей», які з’яўляецца філіялам Музея гісторыі Мінска, прыходзілі артысты, спевакі, пісьменнікі, мастакі, грамадскія дзеячы, прадстаўнікі самых розных арганізацый. На адным з пастаментаў, прыхіленая да эскіза, заўважалася новая дэталь: дыплом XІX Міжнароднага праваслаўнага Срэценскага кінафестывалю «Сустрэча», які адбыўся напрыканцы лютага ў Обнінску. Дыплом сведчыць: у намінацыі «Найлепшы тэлевізійны фільм» перамагла стужка «Зямное прыцягненне Івана Міско» беларускага рэжысёра Сяргея Кацьера. Узнагарода прэстыжная, бо заявак на ўдзел у кінафоруме было пададзена звыш 170 — з Расіі, Грузіі, Кітая, Італіі і іншых краін свету, у асноўным конкурсе задзейнічана 55 работ. Але менавіта гісторыя выдатнага беларускага скульптара Івана Міско, які ў стужцы распавядаў пра сваё дзяцінства, сваю працу і тое, як касманаўтыка заняла цэнтральнае месца ў яго творчасці, кранула гледача. Сяргей Кацьер у адным з інтэрв’ю сказаў: «Івана Якімавіча ведаю вельмі даўно, не раз наведваў яго майстэрню, прыводзіў туды сваіх сяброў. Мяне заўсёды захапляў гэты таленавіты, ні да кога не падобны чалавек і творца. Ён шмат гадоў працаваў у праграме „Інтэркосмас“, яго добра ведаюць і ў Зорным гарадку, і на радзіме Гагарына. Здымкі фільма вяліся і ў майстэрні Івана Міско, і ў вёсцы Чамяры на малой радзіме скульптара».

— Творчыя спрэчкі ў нас з рэжысёрам былі, і гэта добра — атрымаўся цікавы вынік, — гаворыць Іван Міско. — Цікава і тое, што ў фільме зняты працэс работы над помнікам Якубу Коласу ў Стоўбцах. Над якімі праектамі думаю цяпер? Хутка ж Дзень касманаўтыкі. Чакаю палёту беларускай касманаўткі. Калі ён адбудзецца, пакажу сваю новую работу, прысвечаную гэтай падзеі. Так што чакаю старту... І, дарэчы, «На старт» — новая кампазіцыя, прысвечаная Алегу Навіцкаму, над якой працую.

Дзень касманаўтыкі, з якім скульптара віншуюць не менш, чым з днём нараджэння, прынясе яшчэ адну падзею — адкрыццё зробленай Іванам Якімавічам мемарыяльнай дошкі касманаўту-беларусу Алегу Навіцкаму ў Чэрвені, на будынку школы, дзе той вучыўся.

— Дошка ўжо адлітая, чакаем, каб касманаўт прыехаў на адкрыццё, — кажа Іван Якімавіч, у майстэрні якога Алег Навіцкі бывае часта.

Дыплом фестывалю «Сустрэча» прыхінуты да цікавага скульптурнага эскіза — круга, састаўленага з двух каменных палавін, белай і чорнай. Што гэта такое?

— Гэта эскіз помніка ў гонар палёту Юрыя Гагарына, для яго роднага горада, — тлумачыць скульптар. — Яшчэ адзін праект, здзяйсненне якога я хацеў бы звязаць з Днём касманаўтыкі. Фатаграфуйце, але пакуль не трэба паказваць чытачам газеты выяву — некаторыя дэталі будуць мяняцца. Тым больш яшчэ шукаюцца сродкі на ўвасабленне.

— Гэта вы па замове рабілі?

— Не. Гэта мая прапанова. Сваякі Юрыя Гагарына эскіз ухвалілі. Ідэя помніка — палёт Гагарына вакол Зямлі, які заняў дзень і ноч. Паўзверх светлай (дзень) і цёмнай (ноч) частак планеты — аўтограф касманаўта, як траекторыя палёту. Адразу думаў напісаць «Юрый Гагарын», потым мне падказалі: дастаткова аднаго слова, проста пазнавальнага ва ўсім свеце «Гагарын». Чорны граніт, белы мармур і бронзавыя літары.

— Якой велічыні будзе памятны знак?

— У дыяметры круг павінен быць большы за два метры. Таўшчыня гранітнай пліты плануецца дзесьці трыццаць-сорак сантыметраў. Цяжкі атрымаецца помнік. Памер аўтографа — дзесьці метр дзевяноста ў даўжыню. Мне вельмі хочацца, каб гэты знак стаяў на радзіме Гагарына. Я буду рабіць яго без аўтарскага ганарару. Гэта будзе падарунак ад Музея гісторыі Мінска і ад мяне гораду Гагарыну. Засталося знайсці сродкі. З дырэктарам Музея гісторыі Мінска Галінай Ладзісавай паедзем у горад Гагарын, вызначым, у якім месцы можа стаяць помнік, і дакладна вылічым маштаб: два метры, ці два дваццаць, ці два пяцьдзясят... Гэта пазнаецца толькі на месцы: бліжэй ад дому ці далей стане помнік, у парку ці скверы... Хачу, каб усё-ткі стаяў бліжэй да дому Гагарына, бо адтуль пачаўся яго палёт, адтуль яго душа.

Як патлумачыў Іван Міско, помнік зробяць у Мінску, а забяруць яго і ўсталююць за свой кошт прадстаўнікі горада Гагарын. А наконт таго, як правільна ўпісаць помнік у прастору, як знайсці «зерне», якое яго вылучыць, Іван Якімавіч прыводзіць у прыклад манумент-помнік маці-патрыётцы Купрыянавай, эскіз якога таксама стаіць у майстэрні. Над гэтым шасціфігурным манументам, усталяваным у Жодзіне, Іван Міско працаваў разам са скульптарамі Андрэем Заспіцкім і Мікалаем Рыжанковым і архітэктарам Алегам Трафімчуком.

— На чым тут будуецца кампазіцыя? Малодшы брат, які ідзе на вайну, затрымліваецца, адстае ад старэйшых, паварочвае галаву да маці, якая іх праводзіць. Купрыянава ўспамінала: «Я гляджу — а мой малодшы не ідзе, стаіць, і без галаўнога ўбору, а цяпер холадна, галава мерзне. Сумачка ў яго за плячыма... Дык быў у мяне кавалачак сала, я яму паклала... І цёплую бялізну яшчэ паклала, каб не мёрз. І калі ні прыду да помніка — ён зноў стаіць і глядзіць на мяне». Асаблівасць гэтага помніка — ён на адным узроўні з дарогай, а маці нібыта на парозе. А па дарозе Брэст — Масква прайшла вайна, яна сама — помнік... А калі б кампазіцыя стаяла на высокім п’едэстале, адарваная ад зямлі, было б зусім не тое. 

У першапачатковым варыянце нашага праекта меліся і дзверы, і вокны, і парог, і ручнік вісеў — літаратуршчына такая... Адкідвалі дэталі, адкідвалі... І застаўся толькі погляд развітання маці і сына. На гэтым і трымаецца работа. Цяжка злавіць такое «зерне». Помніцца, як на адкрыццё прыехала Валянціна Церашкова, жанчыны з 30 краін свету. І калі знялі покрыў — я ўбачыў слёзы на іх вачах. За гэты помнік нам далі Дзяржаўную прэмію СССР.

Плануе Іван Якімавіч зрабіць сваю выставу ў Зорным гарадку, марыць, каб пасля яна была правезеная па краінах-удзельніцах праекта «Інтэркосмас», у якім беларускі скульптар быў задзейнічаны. Але прыйдзецца прадставіць работы ў выглядзе фотаздымкаў на вялікіх планшэтах — не так проста перавозіць скульптуры.

— Чакаю паездкі ў дарагі мне Зорны гарадок... Колькі я там быў, колькі працаваў... Так што Зорны гарадок — мой другі дом.

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

 Для чаго Аляксей Хомчык стаў урачом?

Для чаго Аляксей Хомчык стаў урачом?

«Дзядзька Васіль загінуў, ты павінен працягнуць яго справу. Ты добра вучышся, павінен стаць доктарам».

Грамадства

Буякі, суніцы і лісічкі — прыцэньваемся да падарункаў чэрвеня

Буякі, суніцы і лісічкі — прыцэньваемся да падарункаў чэрвеня

«Ёсць і імпартныя, іспанскія — яны па-ранейшаму ў раёне 70 рублёў за кіло, 30 рублёў — кантэйнер».

Экалогія

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

У Беларусі пабудуюць 30 рэгіянальных смеццеперапрацоўчых заводаў

Агульная плошча звалак у Беларусі займае каля 4 тысяч гектараў.