Вы тут

Цукар, які мацуе, і калдуны з паляндвіцы і бараніны: гастранамічная спадчына Мельхіёра Ваньковіча


Так ужо скла­ла­ся, што ся­рэд­не­ста­тыс­тыч­ны су­час­ны бе­ла­рус пра жыц­цё ў За­ход­няй Бе­ла­ру­сі ве­дае ня­мно­га. Зра­зу­ме­ла, у між­ва­ен­най Рэ­чы Па­спа­лі­тай жы­ло­ся ня­прос­та, ад­нак кар­ці­на та­го жыц­ця не зво­дзіц­ца цал­кам да па­лі­тыч­ных і на­цы­я­наль­ных рэ­прэ­сій. Боль­шасць лю­дзей цяж­ка пра­ца­ва­ла, спра­ба­ва­ла за­ра­біць ней­кую ліш­нюю за­ла­тоў­ку, на­быць па­трэб­нае для дзя­цей, па­гля­дзець но­вае кі­но, па­тан­ца­ваць пас­ля цяж­кой пра­цы. Бо жыц­цё ў сва­ёй асно­ве заўж­ды ад­ноль­ка­вае — ка­му-ка­му, а Кух­міст­ру гэ­та бач­на лепш за ін­шых.

1387258185570_1

Дык вось, жы­лі не­як на­шы лю­дзі і пры Піл­суд­скім. Боль­шасць, са­праў­ды, ня­лёг­ка. Гас­па­дар­ка цяж­ка ад­наў­ля­ла­ся пас­ля ва­ен­най раз­ру­хі. З ад­на­го бо­ку — Са­вец­кі Са­юз, з дру­го­га — За­хад, які зла­дзіў амаль што эка­на­міч­ную бла­ка­ду. А ка­лі ў кан­цы 1920‑х на­дыш­ла Вя­лі­кая дэ­прэ­сія, зра­бі­ла­ся зу­сім цяж­ка. Экс­пар­та­ваць ад­ноў­ле­ная дзяр­жа­ва маг­ла ма­ла што. На­прык­лад, цу­кар. Вось яго і спра­ба­ва­лі пра­да­ваць за мя­жу, каб не­як звес­ці кан­цы з кан­ца­мі. Але за­ход­нія ка­пі­та­ліс­ты лю­дзі жорст­кія, асаб­лі­ва ў цяж­кія ча­сы. Дык яны так збі­лі цэ­ны на той цу­кар, так вы­кру­ці­лі ру­кі экс­пар­цё­рам, што поль­скі цу­кар, у тым лі­ку і вы­раб­ле­ны з бе­ла­рус­кіх бу­ра­коў, пра­да­ваў­ся ў Анг­ліі за 17 та­га­час­ных поль­скіх гро­шаў за кі­ла­грам, ха­ця на ра­дзі­ме каш­та­ваў аж­но 1 зло­ты 55 гро­шаў. Бо вы­со­кія бы­лі ак­цы­зы на цу­кар, якія да­ва­лі поль­скай дзяр­жа­ве больш гро­шай, чым каш­та­ва­ла бу­даў­ніц­тва ўсіх да­рог. І за гэ­тыя ж гро­шы аплач­ваў­ся дэм­пін­га­вы экс­парт цук­ру на За­хад. Ка­жуць, што кем­лі­выя анг­лій­скія фер­ме­ры па­ча­лі на­ват кар­міць поль­скім цук­рам… свін­няў, так што на­ват гэ­та збі­ла цэ­ны на анг­лій­скі бе­кон і яшчэ больш ус­клад­ні­ла эка­на­міч­нае ста­но­ві­шча Поль­шчы, якая так­са­ма той бе­кон экс­пар­та­ва­ла. Та­кія вось эка­на­міч­ныя па­ра­док­сы. Так, ча­сам «эфек­тыў­ныя ме­не­джа­ры» ду­раць са­міх ся­бе і сваю кра­і­ну.

Але ні­чо­га леп­ша­га пры­ду­маць не змаг­лі, як на­ла­дзіць ма­сі­ра­ва­ную рэ­кла­му цук­ру до­ма. І да­ру­чы­лі вя­до­ма­му пуб­лі­цыс­ту (а па су­мя­шчаль­ніц­тве — ка­пі­рай­та­ру) Мель­хі­ё­ру Вань­ко­ві­чу вы­най­сці ма­гіч­ную фор­му­лу, якая пры­му­сі­ла б спа­жыў­ца куп­ляць больш цук­ру.

Мель­хі­ёр Вань­ко­віч, трэ­ба ад­зна­чыць, наш зям­ляк. На жаль, да­гэ­туль на Бе­ла­ру­сі амаль не­вя­до­мы. Ён на­ра­дзіў­ся 10 сту­дзе­ня 1892 го­да ў ма­ёнт­ку Ка­лю­жы­цы (су­час­ны Бя­рэ­зін­скі ра­ён), у тым са­мым ма­ёнт­ку і той са­май сям'і, дзе ста­год­дзем ра­ней на­ра­дзіў­ся вя­до­мы мін­скі мас­так Ва­лен­тый Вань­ко­віч. Яшчэ да Дру­гой су­свет­най вай­ны Мель­хі­ёр Вань­ко­віч пра­сла­віў­ся як «ка­роль поль­ска­га рэ­парт­ажу», а яго­ пра­ца ва­ен­на­га ка­рэс­пан­дэн­та пры ар­міі ге­не­ра­ла Ан­дэр­са яшчэ больш уз­мац­ні­ла гэ­тую сла­ву. Вань­ко­віч пра­жыў доў­гае, ня­лёг­кае і слаў­нае жыц­цё (па­мёр у 1974 го­дзе), у якім знай­шло­ся мес­ца і эміг­ранц­кім ба­дзян­ням, і зня­во­лен­ню ў ПНРаў­скай тур­ме за не­за­леж­ную ін­тэ­ле­кту­аль­ную па­зі­цыю. Да­рэ­чы, не­за­доў­га да смер­ці ён ства­рыў яшчэ адзін «хі­то­вы» рэ­клам­ны сло­ган, для авія­кам­па­ніі LОT: «LОTам — блі­жэй». Яго кні­гі «Шча­ня­чыя га­ды», «Апо­весць пра біт­ву за Мон­тэ-Ка­сі­на», «Зёл­кі на кра­та­ры», «Ту­ды-сю­ды», у якіх шмат мес­ца ад­ве­дзе­на і стра­ча­ным рэа­лі­ям Бе­ла­ру­сі, зра­бі­лі­ся кла­сі­кай поль­скай лі­та­ра­ту­ры ХХ ста­год­дзя і ў знач­най сту­пе­ні «рас­ця­га­ны» на цы­та­ты — муд­рыя, ча­сам пры­крыя і сар­кас­тыч­ныя.

14-4

Дык вось, у 1931 го­дзе для цук­ро­вых за­вод­чы­каў ён ства­рыў рэ­клам­ны сло­ган уся­го з двух слоў: «Сukіеr krzері!» (Цу­кар ма­цуе). Бы­ла пра­ве­дзе­на маш­таб­ная рэ­клам­ная кам­па­нія ў прэ­се, праз пост­ары ў кра­мах і ін­шае, якая за­клі­ка­ла куп­ляць больш цук­ру, бо ён быц­цам бы ка­рыс­ны для зда­роўя, асаб­лі­ва для дзе­так. І кос­ці ад яго ні­бы мац­не­юць і рас­туць хут­чэй. Уся­го бы­ло ство­ра­на не­каль­кі дзя­сят­каў ві­даў рэ­клам­ных пла­ка­таў, якія апе­ля­ва­лі пе­ра­важ­на да жан­чын. І на ней­кі час сі­ту­а­цыя з про­да­жам цук­ру іс­тот­на па­леп­шы­ла­ся, бо якая ж ма­ці па­шка­дуе не­аб­ход­на­га для свай­го дзі­ця­ці? Га­на­рар, які вы­пла­ці­лі Вань­ко­ві­чу за гэ­тыя 2 сло­вы, склаў рэ­корд­ныя 5000 зло­тых. Та­га­час­ны ме­сяч­ны за­ро­бак прэ­зі­дэн­та Рэ­чы Па­спа­лі­тай скла­даў 3000 зло­тых, а за­ро­бак на­стаў­ні­ка — 300 зло­тых. А за 2 сло­вы столь­кі на­ўрад ці за­раб­ля­лі і леп­шыя за­ход­нія ка­пі­рай­та­ры тых ча­соў. Мож­на ска­заць, што гэ­тыя пост­ары ў знач­най сту­пе­ні сфар­мі­ра­ва­лі сім­ва­ліч­ную, эс­тэ­тыч­ную ат­мас­фе­ру між­ва­ен­най Поль­шчы, у тым лі­ку і За­ход­няй Бе­ла­ру­сі. Да­гэ­туль вы­най­дзе­ная Вань­ко­ві­чам «ма­гіч­ная фор­му­ла» за­ста­ец­ца са­май вя­до­май у гіс­то­рыі поль­ска­га рэ­клам­на­га біз­не­су. А ство­ра­ная, лі­чы­це, мін­ча­ні­нам.

Вы­ха­ва­ны ў ат­мас­фе­ры шля­хец­кіх фаль­вар­каў ся­рэд­няй за­мож­нас­ці, Вань­ко­віч вы­дат­на ве­даў тра­ды­цый­ную «ліц­він­скую» кух­ню. Спа­дзя­ю­ся, у гэ­тай руб­ры­цы яшчэ не раз зга­да­ем па­на Мель­хі­ё­ра доб­рым сло­вам. Не­ка­то­рыя з за­фік­са­ва­ных ім рэ­цэп­таў увай­шлі ў гіс­то­рыю, як і яго рэ­клам­ныя сло­га­ны і афа­рыз­мы.

Кал­ду­ны Мель­хі­ё­ра Вань­ко­ві­ча

Склад­ні­кі: Для цес­та — 2 шклян­кі му­кі, 2/3 шклян­кі ва­ды, соль.

Для на­чын­кі — 200 г яла­віч­най па­лянд­ві­цы, 200 г ба­ра­но­ва­га лою, 200 г ба­ра­ні­ны (сцяг­но), 2–3 лыж­кі бу­лё­ну, тро­хі цук­ру, со­лі, ма­я­ра­ну, час­на­ку.

Для вар­кі — 2 л бу­лё­ну (мож­на з ку­бі­каў); 80 г вярш­ко­ва­га мас­ла.

Пры­га­та­ван­не: З му­кі і пад­со­ле­най ва­ды (кі­пе­ню, што астыў) за­мя­сіць элас­тыч­нае цес­та. (Ідэа­льна — мя­сіць на пра­ця­гу 30 хві­лін). Вы­біць аб сталь­ні­цу з усіх ба­коў. Пры­крыць сур­вэт­кай і па­кі­нуць на 30 хві­лін.

Мя­са ста­ран­на ачыс­ціць ад аба­ло­нак. Лой па­ста­віць на 20 хві­лін у ма­ра­зіль­нік, каб за­цвяр­дзеў. Ба­ра­ні­ну і па­лянд­ві­цу на­рэ­заць дроб­ны­мі ку­бі­ка­мі і па­ся­чы це­са­ком, лой на­стру­гаць на­жом на тон­кія плас­цін­кі. Пе­ра­мя­шаць мя­са, лой, пры­пра­вы, да­даць тро­хі бу­лё­ну, доб­ра пе­ра­мя­шаць. Цес­та, па пор­цы­ях, рас­кач­ваць у пласт таў­шчы­нёй іль­ня­но­га па­лат­на. Рас­кла­даць шэ­ра­га­мі «куль­кі» з фар­шу на ад­ным плас­це цес­та, на­кры­ваць дру­гім, аб­ціс­ка­ю­чы паль­ца­мі ва­кол «ку­лёк», вы­ра­заць кал­ду­ны кі­ліш­кам для га­рэл­кі. Укла­даць кал­ду­ны ў кі­пя­чы пад­со­ле­ны бу­лён не­вя­ліч­кі­мі пар­ты­я­мі, каб маг­лі ўсплыць ад­ным сло­ем. Пас­ля ўсплы­ван­ня ва­рыць 3–5 хві­лін, за­тым — на­ступ­ную пар­тыю і г. д.

На дно паў­міс­кі па­клас­ці не­каль­кі ка­вал­каў мас­ла (не­рас­топ­ле­на­га), за­тым па чар­зе пар­тыі кал­ду­ноў, пе­ра­кла­да­ю­чы на­ступ­ны­мі ка­вал­ка­мі мас­ла. Ес­ці лыж­кай з глы­бо­кіх та­ле­рак або мі­сак. Мож­на па­сы­паць зя­ле­ні­вам.

Цы­та­ты М. Вань­ко­ві­ча:

«Больш ка­рыс­на мець прэ­тэн­зіі да ся­бе са­мо­га, чым да ін­шых»

«Ня­ма ні­чо­га больш не­на­дзей­на­га, чым ліч­ба»

«Жан­чы­на ўпар­та ве­рыць у тое, што муж­чы­на зме­ніц­ца, і ў тое, што са­ма яна не змя­ня­ец­ца»

«Ма­ма — гэ­та мяк­кія ру­кі. Ма­ма — гэ­та ме­ла­дыч­ны го­лас, под­ых на вы­ця­тае мес­ца. Ма­ма — гэ­та са­мо да­бро і пры­ем­насць, неш­та, што хо­чац­ца мець у кож­ную хві­лі­ну жыц­ця по­бач з са­бой, ва­кол ся­бе, не­дзе ўда­ле­чы­ні. Але ад­на­ча­со­ва ма­ма — гэ­та і стро­гія пра­ві­лы, ня­ўмоль­ныя «ідзі спаць», жах­лі­выя «апра­ні гэ­та, ка­лі лас­ка». Ма­ма — рас­ці­ран­не шорст­кім руч­ні­ком, ад­ме­ра­ныя га­дзі­ны, жыц­цё пры­ем­нае, зыч­лі­вае, со­неч­нае, але без сюр­пры­заў і вель­мі свя­тое.

Кухмістр Верашчака

Выбар рэдакцыі

Калейдаскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Казярогам важна на гэтым тыдні скончыць неадкладную справу, якая ўжо даўно не дае спакою.

Здароўе

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Як вясной алергікам аблегчыць сваё жыццё?

Некалькі парад ад урача-інфекцыяніста.