Вы тут

Выстаўка «Таямніцы канцылярыі» дазваляе здзейсніць падарожжа ў мінулае


Мала хто задумваецца, як з'явіліся такія звыклыя і патрэбныя ў жыцці рэчы, як аловак, ручка... Сёння канцылярскія прылады людзі ўспрымаюць як нешта само сабой зразумелае. Імі вучні карыстаюцца ў школах, студэнты — ва ўніверсітэтах, а дарослыя — у сваіх офісах. Выстаўка «Таямніцы канцылярыі», што адкрылася днямі ў Музеі кнігі Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, дазваляе здзейсніць падарожжа ў мінулае і даведацца гісторыі розных прылад. Пра некаторыя экспанаты «Звязда» распытала ў іх уладальніка — калекцыянера, лаўрэата прэміі «За духоўнае адраджэнне» Уладзіміра Ліхадзедава.


Ручка з паўмесяцам Станіслава Маеўскага 

— Гэты чалавек быў найбуйнейшым вытворцам алоўкаў, пер'яў і канцылярскіх прылад у царскай Расіі, і потым, пасля рэвалюцыі, у Польшчы. Ён арганізаваў сваю фірму ў 1889 годзе. Яна знаходзілася ў горадзе Прушкаў пад Варшавай. Гэтая вытворчасць існуе і да сённяшняга дня. Маеўскі з'яўляўся вялікім канкурэнтам знакамітага Фабэра. Яго лагатып з паўмесяцам і шасціканцовай зоркай не разгаданы і дагэтуль. Але фірменны знак прысутнічае на кожнай каробцы алоўкаў. Гэтая сярэбраная ручка, як мне здаецца, хутчэй за ўсё была выпушчана ў ліку невялікай партыі асадак з фірменным лагатыпам, якія зрабілі па замове вытворцы. Іх потым выкарыстоўвалі ў якасці падарункаў сябрам альбо высокапастаўленым асобам.

А ўвогуле ў фабрыкі вельмі цікавы лёс. Калі пачалася Першая сусветная вайна, Маеўскі эвакуіраваў сваё абсталяванне. (Фабрыка ў Прушкаве была разбурана. Існуе паданне, што кіраваў танкавым корпусам, які разбамбіў фабрыку, сын Фабера.) Ёсць легенда, што Маеўскі першапачаткова планаваў арганізаваць вытворчасць у нашым Барысаве. І цэлы састаў з яго абсталяваннем стаяў у горадзе некалькі тыдняў. Ён хацеў прыстасаваць з гэтай мэтай лесапільны завод. Але, паколькі фронт набліжаўся, вырашыў перанесці ўсё ў глыбінку Расіі — у Славянск (цяпер тэрыторыя Украіны) і там арганізаваў вытворчасць алоўкаў у гады Першай сусветнай вайны. А пасля рэвалюцыі Маеўскі ўсё ж такі з'ехаў у Прушкаў, але яго абсталяванне засталося. І тады ў Прушкаве ён зноў стаў найбуйнейшым вытворцам, а ў Славянску на тым абсталяванні адкрылі алоўкавую фабрыку «Славянская».

Пісьмовы набор з сям'і Манюшкаў 

— Яго я набыў на аўкцыёне ў Варшаве. Карыстаўся ім Станіслаў Манюшка ці не — дакладна невядома (бо ён памёр у 1872 годзе), а такія наборы тады якраз толькі пачалі выпускаць. Таму, калі кампазітар ім і карыстаўся, то перад самай смерцю. Але з іншага боку там мы бачым вензель Манюшкі: альбо ён сам, альбо нехта з яго сям'і набор выкарыстоўваў. Ён зроблены з дарагіх матэрыялаў: чарапахавы панцыр, золата. Такія рабілі ў невялікай колькасці. Звярніце ўвагу на сургуч: для багатых людзей туды дадавалі залаты парашок, і атрымліваўся сургуч з залатымі крупінкамі.

Рэліквія сям'і Манюшкаў.

Пісьмовы прыбор маршала Сямёна Канстанцінавіча Цімашэнкі

— Пасля Вялікай Айчыннай вайны маршал Цімашэнка камандаваў у нашых акругах (Баранавіцкім — з сакавіка 1946 года, а з 1949 года — Беларускім). Тут ажаніўся з настаўніцай з Мінска. І гэты прыбор, магчыма, яму зрабілі ў 1945 годзе, а можа, крыху пазней. Але бачна, што ён ручной работы. Выкарыстаны мосенж, шкло, падобнае да рубінавага. Увесь набор важыць каля васьмі кілаграмаў. Пасля ад'езду маршала гэты набор застаўся ў сям'і яго першай жонкі.

Пісьмовы набор маршала Цімашэнкі.

Пёравая ручка пачатку ХХ стагоддзя з нагоды адкрыцця 10 мая 1906 года Сімплонскага тунэля ў Альпах

— Сярэбраная асадка з надпісам «20 кіламетраў», каму належала, невядома. Я набыў яе з цікавасці. Калі пачаў вывучаць гэты надпіс, знайшоў інфармацыю, што ў 1906 годзе адкрыўся чыгуначны тунэль у Альпах на дарозе, якая звязвае швейцарскі Брыг з італьянскім горадам Домадасола. Ён з'яўляўся найдаўжэйшым тунэлем у свеце больш за паўстагоддзя. Урачыстае адкрыццё руху па ім адбылося 10 мая 1906 года ў прысутнасці караля Італіі Віктара Эмануіла ІІІ і прэзідэнта Швейцарскай канфедэрацыі Людвіга Форэра. І яго працягласць была амаль 20 кіламетраў (19 803 метры). То бок гэтая асадка — цікавы артэфакт свайго часу.

Пяро Адама Міцкевіча

— Найбуйнейшая вытворчасць стальных пёраў называлася «Рускае таварыства стальных пёраў у Рызе». Яны выпускали розныя пёры і, як і многія вядомыя фірмы, рабілі гэта і прымяркоўваючы да юбілеяў. Так, напрыклад, у 1898 годзе яны зрабілі пяро да 100-гадовага юбілею Адама Міцкевіча, а затым выпусцілі пяро да юбілею Аляксандра Пушкіна. Гэта ў пэўнай меры здзіўляе, бо ў Расійскай імперыі Міцкевіч лічыўся польскім паэтам. Але, відаць, гэта дэманструе, што яго творчасць мела вялікае значэнне. Пяро сталёвае, і на ім можна ўбачыць партрэтны бюст Міцкевіча. Зробленае яно па аналогіі з пяром Пушкіна. Выпускалі юбілейныя пёры невялікім тыражом, што робіць іх вельмі рэдкімі.

Пісьмовыя прылады князёў Радзівілаў

— Іх я таксама купіў на аукцыёне, але невядома дакладна, каму менавіта яны належалі. Думаю, гэта недзе пачатак ХХ стагоддзя. Усё зроблена з дрэва — нож для паперы, пёравая ручка і аловак. Але набор больш нагадвае сувенірную прадукцыю, бо карыстацца ім, мабыць, было не вельмі зручна. Таму што на ўсіх прыладах зверху — паляўнічыя сабакі.

Аловачніца гісторыка і краязнаўцы Атона Гедэмана

— Яго бацька быў немцам, які напрыканцы ХІХ стагоддзя прыехаў асушаць Рэчыцкае Палессе. Тут ажаніўся з беларускай, і ў іх нарадзіўся сын Атон. Адвучыўшыся ў гімназіі, пасля рэвалюцыі ён перабраўся ў Рэчыцу. Там займаўся гісторыяй, працаваў настаўнікам і напісаў кнігу «Гісторыя Браслаўскага павета» і іншыя, якія з аўтографамі таксама прадстаўлены на выстаўцы. Купіў я ў далёкіх сваякоў Гедэмана гэтую аловачніцу. Яна мае выгляд хімеры і там ёсць гравіроўка, таму можна рабіць выснову, што прывезена яна ў 1920—1930-я гады.

Ручка «Граф Цэпелін»

— Граф Цэпелін вядомы як вынаходнік дырыжабля. Дырыжабль (іх называлі цэпелінамі) прылятаў у нейкае месца, і людзі каталіся на ім, а пасля атрымлівалі сувеніры. І вось гэтыя дзве асадкі — з такой падзеі, калі дырыжабль прылятаў у Талін, здаецца, у 1930 годзе. Мясцовы ювелір зрабіў сярэбраныя ручкі ў выглядзе дырыжабля. Кожны, хто набыў квіток на цэпелін, атрымліваў такую ручку ў падарунак.

...Уладзімір Аляксеевіч спадзяецца, што магчымасць азнаёміцца з яго калекцыямі будзе аднойчы ў яшчэ большага кола людзей. Зараз ён адкрыты для прапаноў, якія дазволілі б прадставіць усе яго знаходкі канцылярскіх прылад і шматлікіх паштовак. Хочацца спадзявацца, што з часам такі музей у нас з'явіцца.

Алена ДРАПКО

Фота Яна ХВЕДЧЫНА

Загаловак у газеце: Сведкі гісторыі пісьменнасці

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Жыццёвы шлях Якава Крэйзера. Першы камдзiў, якi атрымаў Зорку Героя, заслужыў яе, абараняючы Барысаў

Жыццёвы шлях Якава Крэйзера. Першы камдзiў, якi атрымаў Зорку Героя, заслужыў яе, абараняючы Барысаў

У пачатковы перыяд Вялiкай Айчыннай вайны зацятыя баi разгарнулiся пры абароне Барысава — старадаўняга беларускага горада на Бярэзiне. 

Грамадства

Схадзіць на «Куфар» і застацца без грошай. На папулярным сайце можна сустрэць махляра, замаскіраванага пад пакупніка

Схадзіць на «Куфар» і застацца без грошай. На папулярным сайце можна сустрэць махляра, замаскіраванага пад пакупніка

«Лічбавыя жулікі», якія здымаюць грошы з чужых банкаўскіх карт, звычайна маскіруюцца пад інтэрнэт-рэсурсы, вартыя даверу.