Вы тут

Адам Глобус: Зараз такі хуткі, зменлівы і багаты на падзеі час, што хочацца мудрасці і цішыні


Адам Глобус любіць метаметафарыстаў і часам бярэ грошы за пытанні

Ён не баіцца выказвацца шчыра і адкрыта, ён можа быць парадаксальным, адначасова жорсткім і мудрым. Карацей, кожная сустрэча з настолькі яркім і таленавітым чалавекам, якім з'яўляецца беларускі пісьменнік і мастак Адам Глобус, — сапраўднае адкрыццё.


Зрэшты, інтэлектуальны складнік ягонай асобы быў прадвызначаны — Адам Глобус, ён жа Уладзімір Адамчык, вырас у літаратарскім асяроддзі: ён гадаваўся ў доме на Карла Маркса, дзе жылі Уладзімір Караткевіч, Янка Брыль, Іван Навуменка ды іншыя класікі, якія для яго былі проста суседзямі. Бацька, Вячаслаў Адамчык, — вядомы пісьменнік; брат, Міраслаў Шайбак, таксама зрабіўся пісьменнікам. А Глобус — дарэчы, не прыдуманы псеўданім, а прозвішча маці, настаўніцы, бібліятэкаркі.

Ён умее прыцягваць да сябе ўвагу. У свой час кніга Адама Глобуса пад назвай «Сучаснікі», з націскам на першы склад, выклікала сапраўдны скандал: там апісвалася пісьменніцкае закуліссе, пазбаўленае забранзавеласці. А былі яшчэ і эратычны «Дамавікамерон», які ўразіў смеласцю постсавецкае грамадства; вершы, што зрабіліся тэкстамі культавых рок-гуртоў, юбілейная выстаўка малюнкаў «18+», на якую сабраўся ўвесь беларускі бамонд, дый шмат чаго іншага...

— У адным з вашых інтэрв'ю я прачытала, што руская літаратура ХХ стагоддзя не паўплывала на вас. Таму хачу спытаць, ці ёсць сярод сучасных рускіх пісьменнікаў тыя, каго вы вылучаеце?

— А тых пісьменнікаў, што пішуць па-руску і жывуць у Амерыцы, таксама ўлічваць?

— Напэўна, залежыць ад таго, аб чым яны пішуць.

— А мне здаецца, што ўсё залежыць ад рускай мовы. Калі пішаш па-руску, ты рускі пісьменнік. Напэўна, у тым інтэрв'ю я не зусім дакладна сказаў. Я лічу, што руская літаратура — вялікая літаратура. І чаго там толькі няма, тым больш у XX стагоддзі. Але сучасная руская літаратура, у якой прысутнічаюць Лімонавы, Праханавы, Прылепіны... Ведаеце, для мяне гэта проста «дзіч».

— Чаму?

— Таму што яны здрадзілі гуманістычным каштоўнасцям, гуманізму. Я лічу, што ў літаратуры павінен прысутнічаць менавіта гуманізм. І таму ў сучаснай літаратуры я вылучаю сваіх сяброў. Напрыклад, метаметафарысты Паршчыкаў і Яроменка. Яны перакладалі мае вершы на рускую мову і зрабілі гэта добра, я іх паважаю. Усе вялікія рускія часопісы, такія як «Новый мир», «Дружба народов», «Литературная учеба», надрукавалі мае вершы. Асабліва здзівіла, што «Наш современник», напэўна, самы кансерватыўны рускі часопіс, таксама мяне надрукаваў. І таму я вельмі, па-руску кажучы, «трогательно» стаўлюся да сваіх перакладчыкаў.

А, напрыклад, паэта Аляксандра Яроменку я лічу геніем сучаснай рускай паэзіі:

В густых металлургических лесах,

где шел процесс созданья хлорофилла,

сорвался лист. Уж осень наступила

в густых металлургических лесах.

Дзякуй Богу, што ён жыве. Праўда, у хоспісе...

— А што датычыцца сучаснай беларускай літаратуры... Каго вылучаеце?

— Каму я даваў сваю прэмію «Залатая літара», таго і вылучаю: Андрэй Федарэнка, Альгерд Бахарэвіч, Андрусь Горват.

— Чаго не хапае маладым беларускім літаратарам?

— Грошай. Ведаеце, гэта добры адказ. У грошай ёсць сутнасць: іх заўсёды не хапае. Вось вы спытайце, і ўсе пісьменнікі вам адкажуць: «Мы ж бедныя, а ганарары маленькія». Людзі (пісьменнікі не выключэнне) вераць у грошы. Маўляў, будуць грошы, і яны адразу ўсё напішуць.

— Але я, хутчэй, мела на ўвазе адмоўныя тэндэнцыі. Ці ў нас усё добра ў сучасным беларускім літаратурным працэсе?

— Ну пры ўмове, што мы атрымалі Нобелеўскую прэмію?

Я лічу, што, напрыклад, Салжаніцын атрымаў прэмію за Дастаеўскага. «Запіскі з мёртвага дома» — жудасны твор, напісаны Дастаеўскім. Калі японскі пісьменнік Акутагава яго прачытаў, то ён сказаў, што такой фантазіі няма ні ў аднаго японца. Ён не здагадаўся, што гэта гіперрэалістычны твор напісаны з натуры. Але Дастаеўскі ў выніку розных абставіны, не мог атрымаць таго сусветнага прызнання, якое атрымаў Салжаніцын. А Салжаніцын такога па якасці твора стварыць не змог. Ён проста пераказаў Дастаеўскага для больш нізкага ўзроўню, затое для больш шырокай публікі.

Таму я лічу, што Святлана Алексіевіч атрымала прэмію за Брыля, Калесніка, Адамовіча, якія прыдумалі жанр магнітафоннай літаратуры. Дакументальную фіксацыю, як у творы «Я з вогненнай вёскі». Калі аўтары пісалі гэтую кніжку, мой бацька, Вячаслаў Адамчык, працаваў рэдактарам. Трэба было адрэдагаваць матэрыял такім чынам, каб, напрыклад, узмацніць мову Адамовіча або дадаць больш фактаў у часткі, якія пісаў Брыль. Трэба было ўсё гэта зрабіць роўна, таму бацька сядзеў і перапісваў. То-бок я быў сведкам стварэння гэтай літаратуры. Адамовічу і Брылю проста не хапіла часу да Нобелеўскай прэміі. За іх яе атрымала Алексіевіч. Увогуле, за ўсю літаратуру нашай Беларусі.

— Ці шкодзіць беларускай культуры раз'яднанасць паміж літаратарамі, мастакамі, рэжысёрамі?

— Я лічу, што ўсё добра (смяецца). Я вучыўся ў тэатральна-мастацкім інстытуце, і заўсёды ў нас быў канфлікт паміж мастакамі і артыстамі. Таму што артыст — гэта чалавек, які трымае паўзу. А мастак — гэта той, які гаворыць хутка і трымае рытм. Ну вось нарадзіліся мы такія: адны трымаюць паўзу, а іншыя — рытм. Мы ўсе розныя, не трэба нас змешваць.

— У адным з інтэрв'ю ў вас пацікавіліся наконт Беларускага свабоднага тэатра. І вы адказалі даволі сцісла. Ці змяніліся вашыя меркаванні?

— Іду па праспекце, сустракаю кіраўніка згаданага тэатра Колю Халезіна, ён мне кажа: «Слухай, у мяне ёсць магчымасць прывезці любога чалавека з замежжа ў Мінск. Вось каго назавеш, таго і запрашу». Я адказваю: «Ёсць такі драматург Том Стопард. Ты яго прывязі». Праходзіць час, мне тэлефануе Коля: «Я тут Стопарда прывёз. Ты прыйдзі з ім пагавары». — «А чаму я павінен з ім размаўляць?» — «Таму што ты павінен паказаць, якія мы разумныя».

Гэта адзіны раз, калі я быў у Свабодным тэатры: пагаварыць са Стопардам ды паказаць, якія мы разумныя. Я прыйшоў, мне Коля кажа: «Задавай сваё пытанне». Ну я і задаў. А Стопард тады ў мяне пытаецца: «Слухайце, а вы бераце грошы за свае пытанні?» — «Бывае, але зараз абсалютна бясплатна».

«Я адкажу на пытанне, але я здзівіўся, што вас гэта так хвалюе. Пытанне вымушае мяне чырванець».

А пытанне было такое: «Вы геніяльны драматург. І вы павінны распавесці гісторыю. У вас ёсць два артысты: Арлекін і П'еро. Праз каго вы будзеце расказваць гісторыю?»

Стопард абурыўся таму, што ён, постмадэрніст, павінен рабіць выбар. Я разбурыў сістэму каштоўнасцяў, прымусіў яго казаць, што Арлекін лепшы за П'еро. А ён як сапраўдны постмадэрніст павінен быў адказаць: «Ды мне ўсё адно».

— Якія культурныя мерапрыемствы, што адбываюцца ў Мінску, падаюцца вам найбольш цікавымі?

— На сённяшні дзень я са сваімі студэнтамі пайшоў бы ў Нацыянальны мастацкі музей, чытаць лекцыю, напрыклад, пра Жукоўскага. Таму што зараз такі хуткі, зменлівы і багаты на падзеі час, што хочацца мудрасці і цішыні.

Арына КАРПОВІЧ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

«Лепшы цюнінг для машын — правільны пратэктар шын»

Менавіта пад такім слоганам будзе праводзіцца Рэспубліканская прафілактычная акцыя, якая ініцыяваная на нашых дарогах Дзяржаўтаінспекцыяй краіны. 

Грамадства

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

Зімовы асартымент. Колькі каштуюць «вітаміны» на «Лебядзіным»

З якімі прыкметамі вы звязваеце набліжэнне зімы? 

Грамадства

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Якiя нашы звычкi шкодзяць здароўю i знiшчаюць iмунiтэт?

Мы ў жыццi шмат чаго робiм, што пагаршае наша здароўе — або адразу, або ў аддаленай перспектыве.