Вы тут

Вішынг, фішынг, грумінг...


Імклівае развіццё лічбавых тэхналогій, рэзкае павелічэнне колькасці электронных паслуг, што аказваюцца насельніцтву, а таксама адсутнасць у значнай колькасці людзей, асабліва сталага ўзросту, пенсіянераў, базавых навыкаў аховы асабістай інфармацыі ў інтэрнэце прывялі да ўстойлівага росту колькасці кіберзлачынстваў у Беларусі. На жаль, сёння большасць грамадзян недастаткова інфармавана аб методыцы дзеянняў кіберзлачынцаў, фармальна ставяцца да аховы ўласнай інфармацыі, персанальных даных, а такім чынам — маёмасці.


— Так, калі ў 2017 годзе ў Мінскай вобласці кіберзлачынстваў было здзейснена 396, то ў 2021-м — ужо 2199. Але дзякуючы прафілактычнай рабоце праваахоўнікаў і павышэнню лічбавай адукаванасці насельніцтва негатыўныя тэндэнцыі ўдалося збіць: калі за 4 месяцы 2021 года зарэгістравана 1014 злачынстваў, то ў сёлета за той жа перыяд — 573, — распавёў начальнік упраўлення па супрацьдзеянні кіберзлачыннасці УУС Мінаблвыканкама, падпалкоўнік міліцыі Аляксандр Грыцук. — Праблема кіберзлачыннасці па-ранейшаму застаецца актуальнай, — дадаў ён.

Аляксандр Грыцук паведаміў, што ахвярамі ашуканцаў сёння становяцца не толькі людзі, якія абыходзяцца з тэхнікай на даволі слабым узроўні, але і тыя, хто, можна сказаць, падкаваны ў дадзенай тэме.

— Для нашай краіны ў асноўным актуальны вішынг — гэта калі зламыснік, выкарыстоўваючы тэлефонную сувязь, выдае сябе за супрацоўніка банка і падманам прымушае чалавека паведаміць яму рэквізіты рахункаў з мэтай выкрасці сродкі. Як толькі вы чуеце, што вам тэлефануюць з банка, — адразу кладзіце трубку. Супрацоўнікі банка не тэлефануюць кліентам па тэлефоне. Таксама асабліва папулярны стаў фішынг — гэта, калі практычна цалкам капіруецца афіцыйны сайт якога-небудзь рэсурсу і перадаецца ахвяры з мэтай уводу банкаўскіх рэквізітаў. Адрознівацца могуць толькі адна літара або лічба ў спасылцы. Асабліва часта такую схему выкарыстоўваюць ашуканцы з гандлёвай інтэрнэт-пляцоўкі Kufar. Там прапануюць з чата сайта перайсці ў які-небудзь месенджар, нібыта для зручнасці, і кідаюць туды спасылку падробленай старонкі банка. Парада — майце зносіны з прадаўцамі і пакупнікамі толькі праз афіцыйны чат сайта, паколькі ён абаронены. Не пераходзьце па спасылках, якія вам падаюць трэція асобы, — падкрэсліў Аляксандр Грыцук.

Таксама спецыяліст распавёў, як забяспечыць бяспеку дзяцей у інтэрнэце і прадухіліць іх уцягванне ў злачынную дзейнасць.

«Важна вучыць дзяцей лічбавай гігіене і распавядаць ім аб правілах паводзін і зносін у інтэрнэце. Паколькі часам пошук гульняў, жаданне паглядзець фільмы або мультфільмы можа прывесці на сайты з кантэнтам „18+“. У сувязі з гэтым бацькам неабходна абмяжоўваць дзяцей ад непатрэбнай інфармацыі, праводзіць з імі даверлівыя гутаркі, тлумачыць, што нельга дзяліцца асабістай інфармацыяй з незнаёмымі людзьмі, а тым больш адпраўляць свае фатаграфіі. МУС, у сваю чаргу, таксама бярэ актыўны ўдзел у такім інфармаванні, напрыклад, з 23 мая да 1 чэрвеня праводзіць дэкаду кібербяспекі», — распавёў спецыяліст.

Паводле яго слоў, асноўнымі пагрозамі для дзяцей цяпер выступаюць грумінг — заваёўванне даверу даросламу ў дзіцяці з мэтай яго сексуальнай эксплуатацыі, кібербулінг — цкаванне карыстальнікаў праз сацыяльныя сеткі, форумы, анлайн-гульні і месенджары, а таксама так званыя групы смерці ў сацыяльных сетках.

Кажучы аб прыкметах, з дапамогай якіх можна вызначыць наяўнасць праблем у дзіцяці ў інтэрнэце, Аляксандр Грыцук вылучыў частыя перапады настрою, змяненне манеры карыстання гаджэтамі, рэзкае павелічэнне або памяншэнне колькасці сяброў у сацыяльных сетках і выдаленне сваіх акаўнтаў. Таксама, на яго думку, бацькам важна маніторыць старонку дзіцяці, наяўнасць абразлівых каментароў і тыя карцінкі, якія ён посціць.

«Выклікае занепакоенасць і кіберзлачыннасць сярод сучасных падлеткаў. Часцяком яны становяцца абнаяўшчыкамі альбо закладчыкамі, таму што іх прыцягваюць лёгкія грошы і хуткі заробак. Паводле статыстыкі, за апошнія чатыры месяцы 8 непаўналетніх прыцягнутыя да крымінальнай адказнасці за такую дзейнасць. Акрамя таго, дзеці цяпер займаюцца сватынгам — гэта загадзя лжывы выклік міліцыі, аварыйна-выратавальных і іншых службаў. Такія выклікі і паведамленні дзарганізуюць нармальную работу транспарту, спецслужбаў, прадпрыемстваў і дзяржаўных устаноў, наносіцца істотная эканамічная шкода. Таксама інфармацыя аб ілжывых выбухах, падпалах і іншых дзеяннях можа пасеяць паніку сярод насельніцтва. Важна адзначыць, што адказнасць за такое злачынства пачынаецца з 14 гадоў».

Каб прадухіліць выпадкі спажывання дзецьмі непатрэбнай інфармацыі, спецыяліст параіў карыстацца функцыяй «бацькоўскі кантроль», якая даступная для ўсіх гаджэтаў.

«Важна памятаць: ведаць і шпіёніць — зусім розныя паняцці. Дзіця мае права на недатыкальнасць асабістай перапіскі, але дадаць яго ў сябры ў сацыяльных сетках і падтрымліваць зносіны на прасторах інтэрнэту можна», — сказаў на заканчэнне Аляксандр Грыцук.

Пра тое, якая работа праводзіцца па выяўленні кіберзлачынцаў, пра колькасць распачатых спраў распавёў начальнік аддзела па расследаванні злачынстваў супраць інфармацыйнай бяспекі і незаконнага абароту наркотыкаў следчага ўпраўлення УСК па Мінскай вобласці, падпалкоўнік міліцыі Ігар Дамарацкі. Прадстаўнік Следчага камітэта асобна спыніўся на іншых спосабах крадзяжу грошай у інтэрнэце з выкарыстаннем папулярных у Беларусі гандлёвых пляцовак і ў сацыяльных сетках.

— Ключавым фактарам, што спрыяе здзяйсненню махлярства гэтага віду, з’яўляецца бестурботнасць і залішняя даверлівасць грамадзян, — растлумачыў Ігар Дамарацкі.

Ігар Дамарацкі таксама паведаміў, што сёння, у пагоні за лёгкім заробкам, непаўналетніх спрабуюць прыцягнуць да работы закладчыкаў шляхам вярбоўкі праз сацыяльныя сеткі.

— Справы аб кіберзлачынствах расследуюцца доўга, бо часта многія фігуранты крымінальнай справы і арганізатары знаходзяцца за мяжой. У такім выпадку мы накіроўваем запыт у краіны. Напрыклад, цяпер вядзецца крымінальная справа ў адрас 21-гадовага жыхара горада Жодзіна, які ў сетцы прыцягнуў людзей, што валодаюць навыкамі праграмавання, а таксама 500 воркераў, якія прапаноўвалі ахвярам што-небудзь купіць альбо выканаць паслугі. Пад яго кіраўніцтвам было створана больш за 50 фішынгавых сайтаў, якія выкарыстоўваліся для падману пацярпелых, і 20 сродкаў электроннага плацяжу, у асноўным па-за тэрыторыяй Беларусі. Усе пацярпелыя — грамадзяне Расіі і Казахстана.

Для пошуку такіх злачынцаў Следчы камітэт стварыў сістэму «СЛЕД», якая дапамагае ўстанавіць факты ўчыненых злачынстваў і выявіць зламысніка.

Спецыяліст адзначыў, што, у параўнанні з 2020 годам, у 2021-м назіралася значнае зніжэнне кіберзлачыннасці па Мінскай вобласці. Было распачата больш за 2 тысячы крымінальных спраў па артыкуле 212 КК РБ. У выніку такіх злачынстваў грамадзянам і жыхарам Мінскай вобласці быў нанесены матэрыяльны ўрон на суму больш за 3 мільёны беларускіх рублёў. Сёлета за чатыры месяцы следчымі Мінскай вобласці распачата 577 крымінальных спраў, з якіх 495 праходзяць па артыкуле 212 КК РБ. У асноўным такія злачынствы здзяйсняліся з дапамогай метадаў фішынгу, вішынгу, а таксама фіксаваліся выпадкі тэлефонных махлярстваў.

«У расследаванні крымінальных спраў у сферы кіберзлачыннасці абавязкова выкарыстоўваецца лічбавая інфармацыя аб нумарах тэлефонаў, электронных поштах і кашальках, якімі карысталіся зламыснікі для здзяйснення злачынстваў. У сувязі з гэтым Следчым камітэтам была распрацавана аўтаматызаваная інфармацыйная сістэма „След“. Дадзеную сістэму пастаянна ўдасканальваюць і ўкараняюць у службовую дзейнасць менавіта нашы следчыя. Туды ўносяцца ўсе зафіксаваныя электронныя і лічбавыя сляды, што дапамагае ўстанаўліваць мноства фактаў учыненых злачынстваў, а таксама знаходзіць злачынцаў і прыцягваць іх да крымінальнай адказнасці», — распавёў Ігар Дамарацкі.

На яго думку, асноўная прычына узнікнення крымінальных спраў — недастатковая лічбавая і камп’ютарная адукаванасць насельніцтва. «Мы пастаянна выступаем у працоўных калектывах, звяртаемся з інфармацыйнымі пісьмамі ў арганізацыі па месцах работы нашых пацярпелых, праводзім круглыя сталы, аднак без павышэння ўзроўню асабістай адказнасці нашых грамадзян супрацьстаяць такім злачынствам праваахоўным органам досыць праблематычна», — падсумаваў следчы

Больш падрабязна на тэлефонных махлярствах спыніўся старшы оперупаўнаважаны аддзела па раскрыцці разбояў, рабаванняў і іншых злачынстваў супраць уласнасці ўпраўлення крымінальнага вышуку крымінальнай міліцыі УУС Мінскага аблвыканкама, маёр міліцыі Сяргей Горбач.

— У апошні час пачасціліся выпадкі, калі ашуканцы тэлефануюць на хатнія тэлефоны пажылым людзям, прадстаўляюцца сваякамі, паведамляюць, што трапілі ў аварыю, ад асобы «следчага» просяць перадаць кур’еру альбо перавесці на рахунак буйную суму грошай для пагашэння шкоды, — растлумачыў Сяргей Горбач.

Як правіла, усё гэта суправаджаецца крыкамі, плачам, староннімі гукамі на заднім фоне. Таксама махляр робіць усё, каб ахвяра заставалася на лініі, каб рэальны сваяк не змог датэлефанавацца.

— Цяжка заставацца спакойнымі, калі вам кажуць, што блізкія трапілі ў бяду. Зламыснікі дзейнічаюць прафесійна, выкарыстоўваючы розныя псіхалагічныя прыёмы, яны не даюць магчымасці пакласці трубку і стэлефанавацца з роднымі. Таму пры паступленні падобных званкоў трэба спыніць размову, патэлефанаваць сваяку, які нібыта трапіў у ДТЗ, і паведаміць пра званок ў міліцыю. Бо праваахоўнікі ніколі не будуць патрабаваць ад вас грошы за спыненне крымінальнай справы, — адзначыў маёр міліцыі.

— Што датычыцца раскрыцця такіх злачынстваў, то схема тут досыць складаная, як правіла, арганізатары злачынстваў знаходзяцца за межамі краіны, — дадаў афіцэр.

Забяспечыць бяспеку ў сетцы — пытанне нумар 1. Рост і развіццё разнастайных спосабаў узаемадзеяння з кіберпрасторай справакавалі павелічэнне колькасці інтэрнэт-злачынстваў рознага характару. Яны ж, у сваю чаргу, сталі наступствам слабога інфармавання насельніцтва аб сучасных ашуканскіх схемах. А іх на сённяшні дзень нямала.

Фішынг, вішынг, анлайн-крэдыты, рознага роду махінацыі ў сферы крыптавалюты — усё гэта толькі некаторая частка кібератак, якім падвяргаліся беларусы за апошні год.

Неабходна быць вельмі асцярожнымі ў прадастаўленні асабістай інфармацыі ў сацыяльных сетках. Непажадана выкладваць падрабязную інфармацыю пра сябе і сваіх блізкіх, уключаючы нумары тэлефонаў, адрасы. Асабліва ўстрымайцеся ад абмену якімі-небудзь інтымнымі данымі.

Акрамя таго, выкарыстоўваючы для ўваходу на свой рахунак іншую прыладу, сярод якіх рабочы камп’ютар, тэлефон і гэтак далей, паклапаціцеся аб тым, каб цалкам выдаліць інфармацыю аб доступе ў рахунак, уключаючы захаваныя паролі, лагін, пошту, электронны ключ доступу і г.д.

Кібератакам у апошні час сталі падвяргацца не толькі фізічныя асобы, але і прадпрыемствы, калі зламыснікі, завалодаўшы паштовымі звесткамі, з падробленых, але дзіўна падобных і, здавалася б, знаёмых для ахвяры адрасоў, адпраўляюць рэквізіты для фінансавага разліку. Па даных УУС, нядаўна адно з прадпрыемстваў Мінскай вобласці падобным чынам пазбавілася сумы ў памеры больш за 100 тысяч рублёў. На шчасце, адзін з удзельнікаў злачыннай схемы ўжо затрыманы і вядзецца следства.

Важнай тэмай з’яўляецца бяспека дзяцей у інтэрнэце. Цяпер у МУС праводзіцца адпаведны інфармацыйны тыдзень пад назвай «Кібердзеці».

Узрост карыстальнікаў сеткі настолькі знізіўся, што нават дзеці дашкольнага ўзросту ўжо маюць асабістыя акаўнты і валодаюць тэхнікай лепш за многіх дарослых. У сувязі з гэтым узраслі і выпадкі кіберзлачынстваў у адрас непаўналетніх. Сярод іх: уцягванне шляхам перапісак з псіхалагічным ціскам у выраб дзіцячай парнаграфіі, групы смерці, а таксама пераход па спасылках са шкоднасным кантэнтам.

Ва УУС раяць устанаўліваць на гаджэты дзіцяці функцыю бацькоўскага кантролю, а таксама праводзіць даверныя і інфармацыйныя гутаркі на тэму бяспекі ў інтэрнэце, сачыць за псіхалагічным станам дзіцяці, каб выявіць выпадкі кібербулінгу, грумінгу, секстынгу.

Падводзячы вынікі, праваахоўнікі параілі ўсім быць пільнымі і пераправяраць любую інфармацыю, каб не трапляць у сеткі ашуканцаў.

Данііл ХМЯЛЬНІЦКІ

Прэв’ю: pexels.com

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

Прыёмная кампанія: хто штурмаваў ВНУ? Рэкорды і антырэкорды

У БДУ 82 % залічаных на першы курс набралі 300 балаў і больш.

Калейдаскоп

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Склад для дачніка. Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму

Парады ад практыкаў, як лепш захаваць ураджай на зіму.