Вы тут

Якіх кніг чакае айчынны чытач?


Кніжная справа, як часам складваецца ўражанне, істотна саступае развіццю новых электронных тэхналогій. Ці так гэта? У чым прычына, што падаюць тыражы кніг? Чаму кнігі на прылаўках кнігарняў досыць дарагія? І ўвогуле, што насамрэч адбываецца ў кнігавыдавецкім свеце? Якімі тэндэнцыямі характарызуецца гэты кірунак у пачатку 2021 года? Які быў кніжны год для Беларусі ў 2020 годзе?.. У рэчышчы гэтых пытанняў мы і вырашылі пагутарыць з дырэктарам аднаго з найбольш вядомых дзяржаўных кніжных выдавецтваў — «Мастацкай літаратуры», Алесем БАДАКОМ.


Фота Кастуся Дробава.

— Алесь Мікалаевіч, наколькі стратны быў мінулы год для кнігавыдавецтва з-за пандэміі?

— На жаль, пандэмія, якая сур'ёзна ўдарыла па сусветнай эканоміцы, не абышла бокам і кніжны рынак, у тым ліку, зразумела, і беларускі. У 2020 годзе колькасць выпушчаных кніг скарацілася на 14,7 %, а тыраж — на 19 % адносна 2019 года. Для параўнання хачу сказаць, што ў Расіі па выніках 2020 года падзенне па колькасці найменняў склала 13,3 %, а па тыражы — 19,2 %. Такім чынам, гэтыя паказчыкі можна назваць вельмі блізкімі да нашых, і, я думаю, яны таксама будуць мала адрознівацца, калі браць пад увагу кніжныя рынкі іншых краін. Праўда, калі гаварыць пра выдавецтва «Мастацкая літаратура», то летась упалі толькі колькасныя паказчыкі — на 15 %, а тыраж вырас на 12 %.

— І на чым з тэматычных дзялянак у такім разе быў зроблены акцэнт?

— У першую чаргу тыражы выраслі за кошт класікі. Мы большую ўвагу ўдзялялі перавыданням класікі, ведаючы, што такая літаратура запатрабаваная бібліятэкамі, універсітэтамі, школамі, ды і проста аматарамі якаснай літаратуры. І, я думаю, не памыліліся, бо, скажам, у той жа Расіі тыраж новых выданняў і новых аўтараў скараціўся амаль на чвэрць, што і зразумела: для падобных кніг існуе павышаная рызыка іх выпуску, паколькі чытач значна больш ахвотна рэагуе на ўжо правераныя імёны і назвы.

— На якія яшчэ праблемы ў дачыненні да мінулага года вы звярнулі б асаблівую ўвагу?

— 2020 год абвастрыў праблему, якая, у прынцыпе, заўсёды стаяла паміж чытачом і выдаўцом. Чытач хоча кнігу якасную і танную, а выдавец не можа выпусціць кнігу сабе ў страту. Што такое танная кніга? На думку 54 % наведвальнікаў маскоўскіх кніжных магазінаў, «дарослая» кніга павінна каштаваць не больш за 500 рублёў, а 41 % лічыць, што дзіцячая кніга не павінна каштаваць больш за 300 рублёў. Зразумела, гэта так званы паталок, а нармальная цана, на іх думку, яшчэ ніжэйшая. 500 расійскіх рублёў — гэта прыкладна 17,5 беларускага рубля, 300 расійскіх — 10,5 беларускага рубля. І можна сказаць, што цанавыя запыты беларускіх пакупнікоў знаходзяцца прыкладна на тым жа ўзроўні.

Аднак трэба прызнаць, што некаторыя нашы кніжныя праекты проста нерэальна ўціснуць у гэтыя цанавыя рамкі, што значна ўплывае і на тэрміны рэалізацыі кніг, і на магчымасць своечасовых разлікаў з нашымі партнёрамі, у тым ліку з друкарнямі.

Разам з тым хачу адзначыць, што дзякуючы дзяржаўнай падтрымцы айчыннага кнігавыдавецтва, а таксама дзякуючы выкарыстанню ўнутраных рэзерваў выдавецтва «Мастацкая літаратура», летась стала магчыма знізіць сярэднюю цану на кнігу да 16,8 рубля (у 2019 годзе сярэдняя цана складала 18,9 рубля).

— І наколькі гэта выгадна самому выдавецтву?

— Так, пры сярэдняй цане 16,8 рубля чысты прыбытак выдавецтва ад аднаго экземпляра кнігі складае ўсяго 1,5 рубля: гэта, мякка кажучы, не самыя вялікія грошы, якія можна ўкласці ў рэкламу і ўвогуле ў «мадэрнізацыю» свайго жыцця.

— «Мастацкая літаратура» заўжды вызначалася асаблівай увагай да рэкламы кнігі праз прэзентацыі, аўтограф-сесіі...

— На жаль, пандэмія звяла да мінімуму традыцыйныя для выдавецтва мерапрыемствы і акцыі, якія, сапраўды, заўсёды адыгрывалі вялікую ролю ў кніжнай рэалізацыі: гэта выступленні ў бібліятэках, у школьных і студэнцкіх аўдыторыях, аўтограф-сесіі, прэзентацыі і г. д. І ўвогуле, каранцін унёс значныя папраўкі ў выдавецкую дзейнасць, змяніў падыходы да фарміравання асартыментнага партфеля выдавецтва, прымусіў шукаць новыя бізнес-мадэлі, актывізаваць унутраныя рэсурсы і сваю прысутнасць у інтэрнэце, у тым ліку паскорыўшы працэсы кніжнай анлайнізацыі.

Так, напрыклад, даволі шырокі розгалас атрымаў леташні сумесны праект выдавецтва «Мастацкая літаратура» і Белкнігі «Сустрэчы з Караткевічам», які быў рэалізаваны ў кніжным магазіне «Светач», дзе праходзілі запісы сустрэч з вядомымі творчымі асобамі, хто блізка ведаў Караткевіча. Гэтыя сустрэчы выкладваліся на YouTube, такім чынам колькасць тых, хто іх прагледзеў, аказалася значна большая, чым калі б такія сустрэчы праходзілі ў афлайн-фармаце.

— Як мне падаецца, пандэмія не дужа і «сапсавала» юбілей Караткевіча... Выходзілі перавыданні яго твораў. «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі» выпусціла персанальную энцыклапедыю «Уладзімір Караткевіч». Вашае выдавецтва працягнула выданне 25-томнага Збору твораў класіка...

— Сапраўды, менавіта юбілей Караткевіча прадэманстраваў, што папяровая кніга не страціла сваёй прыцягальнасці. Каб не паглыбляцца ў праблему электронных і папяровых кніг, скажу толькі, што летась доля масквічоў, якія чыталі электронныя кнігі, склала 13,2 %, а пік прыйшоўся на 2015 год, калі доля аматараў электронных кніг складала 29,3 %. На жаль, мне не даводзілася сустракаць апытанні, якія датычацца беларускіх чытачоў, але няма сумнення, што яны павінны праводзіцца. Дык вось, летась Караткевіч стаў, бадай, самым запатрабаваным сярод чытачоў беларускім пісьменнікам. Прычым фактычна ўсе дзяржаўныя і многія прыватныя выдавецтвы выдалі за год хоць бы адну яго кнігу, а некаторыя і некалькі.

А сёлета мы бачым усплёск цікавасці да творчасці Мележа і Шамякіна, чые 100-гадовыя юбілеі толькі што адзначылі, таму папяровую кнігу хаваць рана. Але пры гэтым яна павінна адпавядаць часу: быць цікавай, арыгінальнай паводле зместу і афармлення.

— Адным словам, патрэбны самыя розныя ініцыятывы...

— Сёння вялікая адказнасць у рэалізацыі кніг кладзецца і на аўтараў. Напісаць добры твор мала, яго трэба данесці да чытача, гэта значыць, прадаць. У гэтым плане мне падаецца вельмі актуальным і своечасовым конкурс LіtUp, арганізаваны летась Міністэрствам інфармацыі. Асаблівасць яго заключалася ў тым, што ад удзельнікаў конкурсу патрабавалася не толькі даслаць свой рукапіс, але пасля ў рамках Мінскай міжнароднай выстаўкі — прэзентаваць яго, даказаць на публіцы яго вартасць. Конкурс, несумненна, адбыўся: у ім узяло ўдзел больш за сто чалавек, з якіх 16 сталі фіналістамі. І многія фіналісты-дэбютанты вельмі дастойна трымаліся перад мікрафонам, так што, мне здаецца, мы, выдаўцы, часам перабольшваем, калі кажам, што ведаем не толькі ўсіх цяперашніх цікавых беларускіх аўтараў, але і ледзь не заўтрашніх.

— Алесь Мікалаевіч, апошнім часам згадваецца і ваша, «Мастацкай літаратуры», новая ініцыятыва — маю на ўвазе ідэю, звязаную з выданнем літаратурна-мастацкіх часопісаў у рамках работы кніжнага выдавецтва...

— Гаворачы пра аптымізацыю выдавецкай дзейнасці і далучэнне часопісаў да выдавецтва «Мастацкая літаратура», спадзяюся, што ў выніку гэтага ў «Мастацкай літаратуры» з'явяцца дадатковыя магчымасці ўплываць на літаратурны працэс і большую ўвагу звяртаць менавіта на сучасную беларускую літаратуру.

А ўвогуле, нашае жаданне і надалей быць не столькі канкурэнтамі — з Выдавецкім домам «Звязда», з выдавецтвамі «Беларусь» і «Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», якія робяць неверагодна шмат для развіцця беларускага кнігавыдавецтва і беларускай літаратуры, — як партнёрамі, таварышамі і сябрамі, працуючы на карысць Беларусі. Таму што ў нас адны задачы і адна Радзіма.

Гутарыў Мікола БЕРЛЕЖ

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Экалагічна і эканамічна: як жыць па прынцыпе «Нуль адходаў»?

Экалагічна і эканамічна: як жыць па прынцыпе «Нуль адходаў»?

Гэта прынцыпы, накіраваныя на зніжэнне колькасці смецця і захаванне рэсурсаў планеты.

Фінансы

Як засцерагчы сябе ад крадзяжу грошай з карткі?

Як засцерагчы сябе ад крадзяжу грошай з карткі?

У I квартале 2021 года было зарэгістравана звыш 800 крадзяжоў грошай праз інтэрнэт, гэта ў 4,5 раза больш, чым за такі ж перыяд год таму.

Эканоміка

Больш за палову аўтамабільнага рынку планеты стане электрычным ужо праз пяць гадоў

Больш за палову аўтамабільнага рынку планеты стане электрычным ужо праз пяць гадоў

А наша краіна разлічвае, што праз чатыры гады кожная 20 машына будзе электракарам.

Палітыка

Прэзідэнт: сцяг і герб Беларусі адлюстроўваюць нацыянальную ідэю народа — імкненне да незалежнага і мірнага жыцця

Прэзідэнт: сцяг і герб Беларусі адлюстроўваюць нацыянальную ідэю народа — імкненне да незалежнага і мірнага жыцця

Урачысты рытуал ушанавання дзяржаўных сцяга і герба праходзіць у Мінску з удзелам Аляксандра Лукашэнкі.