Вы тут

Адбылася сустрэча навукоўцаў, літаратараў і журналістаў


Мова — адзін з найважнейшых складнікаў культурнага кода нацыі і патрыятычнага выхавання. Яна выступае не толькі сродкам камунікацыі, але і галоўным элементам культуры, сімвалам нацыянальнай свядомасці, падмуркам нацыянальнай ідэнтыфікацыі, гістарычнай памяці, сродкам захавання і перадачы сацыяльнага вопыту, а значыць і асновай кансалідацыі нацыі. Падчас сустрэчы напярэдадні Дня роднай мовы навукоўцы, літаратары і журналісты абмеркавалі пытанне зацікаўленасці сучаснай моладзі ў веданні беларускай мовы. У чым асаблівасць нашай мовы і што робіцца дзеля яе папулярызацыі ў сучасных рэаліях?


— Калі мы гаворым пра родную мову, не толькі нейкія нацыянальныя матывы закранаюцца, мы гаворым пра пытанні выхавання, фарміравання духоўнасці народа, — распачаў размову прафесар кафедры перыядычнага друку і веб-журналістыкі факультэта журналістыкі БДУ Віктар ІЎЧАНКАЎ. — У 2008 годзе быў прыняты Закон Рэспублікі Беларусь аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі, які дзейнічае з 2010 года, і мы сёння бачым вынікі той эпахальнай падзеі. На працягу трох апошніх гадоў я праводзіў міні-даследаванне, як нашы сродкі масавай інфармацыі рэалізуюць асноўныя палажэнні гэтага закона. І вынікі паказваюць, што сёння амаль усе палажэнні, усе асноўныя патрабаванні выконваюцца нашымі СМІ. Ёсць і пэўныя тэндэнцыі, якія сведчаць, што не ўсе правілы аднолькава зручна прыжываюцца. Таму я хацеў бы закрануць жывую прыроду існавання нашай роднай мовы. Дзе пачынаецца мова? У сям’і, у навучальнай установе ці ўжо ва ўсвядомленым узросце, калі чалавек асэнсоўвае свае патрыятычныя пачуцці? Для мяне бачыцца так: калі яшчэ немаўлём чалавек чуе ад бацькоў і пераймае, што ёсць роднае, то пасля ён навучаецца адчуваць і бачыць блізкае і роднае ў акаляючым свеце. І менавіта з гэтага і нараджаецца патрыятызм. Ён побач, ва ўсім, чым мы жывем. 

Падтрымаў думку пра тое, што патрыятызм пачынае фарміравацца праз мову менавіта ў сям’і, і дырэктар Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа, кандыдат філалагічных навук, дацэнт Ігар КАПЫЛОЎ:

— Сапраўды, патрыятызм праз мову павінен пачынацца з сям’і, а пасля фарміравацца ў школе, у асяроддзі аўдыя-і візуальнай інфармацыі. Усё гэта і фарміруе любоў да мовы... У НАН праводзіцца шмат мерапрыемстваў, прысвечаных фарміраванню патрыятызму, і адны з іх — рэспубліканскія конкурсы. Так, сёлета праходзіць конкурс, прысвечаны міру і стваральнай працы. І хачу з прыемнасцю адзначыць, што ёсць у межах гэтага конкурса намінацыя «Мова маёй зямлі». Надзвычай актыўна прымаюць удзел у ім грамадзяне нашай краіны ад 6 да 96 гадоў. Яшчэ з дапісьмовых часоў беларусы валодалі самабытнай культурай слова, якая асабліва ярка выявілася ў фальклорных творах. І гэтыя скарбы таксама трэба далучаць да выхавання патрыятызму праз мову. Тым больш што ў нашай мове ёсць, напрыклад, вельмі самабытныя прыказкі і прымаўкі, якія таксама трэба ўводзіць у карыстанне. І ў нашым інстытуце зараз рыхтуецца «Беларускі фальклорна-этна-лінгвістычны атлас». Праца рыхтавалася не адно дзесяцігоддзе. Калегі сабралі звыш 17 000 розных тэкстаў, аб’ездзілі 1 610 вёсак ва ўсіх рэгіёнах Беларусі. Думаю, гэтыя матэрыялы таксама можна выкарыстоўваць, бо там жывая і надзвычай цікавая моўная стыхія захоўваецца. 

У ходзе абмеркавання сённяшніх працэсаў развіцця беларускай мовы, яе захавання звярнуліся прысутныя і да літаратуры. І тут найбольш актуальнымі з’яўляюцца пытанні папулярызацыі моўнай спадчыны, уключэння яе ў сучасны моўны кантэкст, заахвочвання карыстацца ёю людзей розных узростаў і інтарэсаў. 

— Беларусь не малая краіна. У розных месцах — розныя гаворкі, і з гэтай разнастайнасці фарміравалася наша літаратурная мова, — дзеліцца намеснік дырэктара выдавецтва «Мастацкая літаратура», рэдактар часопіса «Полымя» Віктар ШНІП. — А як папулярызуецца беларуская мова сёння? Цяпер я ўваходжу ў склад журы такіх літаратурных конкурсаў, як «Ліхтар», «Брама мар», «Першацвет». І прыемна, што моладзь творчая піша па-беларуску. Саюз пісьменнікаў Беларусі таксама шмат конкурсаў для творчай моладзі праводзіць па ўсёй Беларусі, бо ў кожнай вобласці існуе аддзяленне саюза, і ўсе працуюць для таго, каб падтрымаць нашу творчую моладзь. Ёсць часопісы «Бярозка», «Маладосць», «Полымя», дзе таксама заўсёды рады цікавым аўтарам. Акрамя гэтага, я бываю на прэзентацыях кніг, творчых сустрэчах, дзе з прыемнасцю адзначаю, што маладыя ведаюць беларускую мову і карыстаюцца ёю. 

Пра тое, як рэагаваць на ўсё, што адбываецца сёння ў сучаснай літаратуры, сваім меркаваннем падзяліўся дырэктар філіяла «Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы» Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі, доктар філалагічных навук, прафесар Іван САВЕРЧАНКА, які адзначыў, што, пачынаючы з 1991 года, з’явілася плеяда яркіх творцаў, празаікаў, паэтаў, публіцыстаў, якімі створана шмат новых і якасных твораў па асэнсаванні беларускай гісторыі, падзей грамадскага жыцця і г.д. 

— Я хачу сказаць, што па-ранейшаму выключную ролю адыгрывае ў выхаваўчым працэсе, у фарміраванні культуры мовы наша літаратурная класіка. Спецыфіка слоўнага мастацтва ў тым, што яно не знікае, калі яно — літаратурны шэдэўр. І такі твор уздзейнічае не толькі на сучаснікаў, яго ўплыў на грамадства, на развіццё асобы з часам толькі ўзмацняецца. Гэта тычыцца спадчыны нашых класікаў: Купалы, Коласа, Багдановіча, Гарэцкага і іншых, каго мы і сёння з захапленнем чытаем... 

Варта адзначыць, што сёння актыўна выдаюцца зборнікі твораў класікаў беларускай літаратуры, ідзе актыўная праца над падрыхтоўкай слоўнікаў, і такім чынам не толькі ў краіне, але і за яе межамі адбываецца дэманстрацыя нашых моўных скарбаў і здабыткаў нашага пісьменства. Напрыклад, у мінулым годзе Інстытутам мовазнаўства імя Якуба Коласа быў выдадзены «Тлумачальны слоўнік для школьнікаў», а зараз вядзецца праца над фундаментальным слоўнікам, які будзе змяшчаць 250 тысяч слоў. Распрацоўваецца праект электроннага даведніка (інфармацыйна-даведачнага партала), які дазволіць зрабіць беларускую мову яшчэ больш блізкай і зручнай у выкарыстанні для кожнага. 

Алена ДРАПКО

Прэв’ю: БелТА

Выбар рэдакцыі

Гараскоп

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

Усходні гараскоп на наступны тыдзень

У пачатку тыдня да Ракаў могуць падступна падкрасціся трывогі і сумневы.

Здароўе

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Як працуюць санаторныя школы-інтэрнаты для дзяцей, хворых на скаліёз?

Па статыстыцы на пяць хворых дзяўчынак прыходзіцца толькі адзін хлопчык.

Рэгіёны

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

У якіх ўмовах працавалі медыкі ў гады вайны?

Подзвіг ваенурачоў адлюстроўвае выстава Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея.

Грамадства

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Што трэба ведаць тым, хто адпачывае каля вадаёмаў

Нават пры наяўнасці на пляжы ратавальнай станцыі не варта грэбаваць элементарнымі правіламі бяспекі.