Вы тут

Стварыць свята? Гэта проста


«...Усякі чалавек, які мае сэрца, не можа хацець вайны»

Гэтыя нататкі я стаў пісаць па просьбе маіх нашчадкаў, і першае, у чым пераканаўся — час не лечыць: з таго чорнага панядзелка, які гэткай жа чорнай ніткай прашыў усё маё наступнае жыццё, прайшло больш за 80 гадоў! Шмат, здавалася б, аднак успаміны — уласныя, маёй мамы, іншых людзей, ды яшчэ і на паперы — надоўга пазбавілі сну.

Сялянскія карані маіх блізкіх продкаў заглыблены ў Карэліцкім раёне Гродзенскай вобласці. Дзядуля Ануфрый і бабуля Наталля неверагодна цяжкай працай здолелі сабраць грошы і за дзесяць гадоў да пачатку вайны купіць зямлю ў вёсцы Падасоўцы цяпер Баранавіцкага раёна.

Сям’я, што на ёй пасялілася, па тагачасных мерках належала да сераднякоў. У ёй падрасталі два сыны — Дзяніс і Юзік — і дачка Алена, якая пазней стала маёй мамай. Дзяніс праз нейкі час пабраўся шлюбам з Лідай Лешык, Юзік — з Аляксандрай (Саняй) Ваўчок. Першыя сужэнцы жылі і вялі гаспадарку разам з бацькамі, другія — асобна. Дачка вышла замуж у суседнюю вёску Сялец. Ва ўсіх трох сем’ях падрасталі малыя. У Дзяніса — дзве дзяўчынкі Зіна і Марыйка, у Юзіка — два сынкі Сярожа і Славік…

У верасні 1939 года Заходняя Беларусь была ўз’яднана з Усходняй, у чэрвені 1941-га яе акупавала фашысцкая Германія. На захопленай тэрыторыі ўсталяваўся вельмі жорсткі рэжым: у ваколіцах вёскі Падасоўцы дзейнічалі партызаны, немцы, не могучы справіцца з імі, зрывалі злосць на мірным насельніцтве.

...Жанчыны ў той панядзелак губляліся ў здагадках, куды гэта пазабіралі мужчын? Можа, на сход ці на чыгунку — на нейкую цяжкую работу? Бо калі б збіраліся гнаць у Нямеччыну, то загадалі б нешта ўзяць — з вопраткі, з харчоў... І старога Русана павялі... Які ён работнік?

Гаспадыні, чакаючы дадому сваіх, углядаліся ў дарогу, але замест вяртання мужчын заўважылі, што ў вёсцы пажар, і захваляваліся яшчэ больш. Найстарэйшая, бабуля, загадала вынесці і схаваць у садзе найлепшую вопратку, коўдры, бялізну…

А вось схавацца самім — думка не прыйшла: перашкодзіла не тое ўпэўненасць у сваёй невінаватасці, не тое наіўная вера ў справядлівасць ці проста боязь парушыць акупацыйны рэжым. Ну як жа — зойдуць немцы, глянуць у спіс, што вісіць на сцяне, — спытаюць, дзе астатнія? Падумаюць, што ў партызанах…

У хату і сапраўды заходзіў эсэсавец, нешта гергетаў, камандаваў, каб выходзілі.

Там, на дварэ, яны ўбачылі замучанага Дзяніса. Рукі яго былі звязаныя, як у нейкага бандыта.

Сэрцам чуючы нядобрае, бабуля кінулася спачатку да сына, каб не тое затуліць, не тое развітацца, потым да немца:

— Паночку, ён ні ў чым не вінаваты! Развяжыце яго!

Просьбы гэтай нібы не чулі! Не зважалі і на малую Зіну, якая заходзілася ад плачу.

Між тым адзін з эсэсаўцаў ужо расчыняў дзверы гумна, падганяў усіх картавым «шнеллер!» Амаль адразу ж прагучалі стрэлы і запалалі агнём пабудовы: гумно, хата, хлеў, свіран…

Гэткім жа чынам, трохі раней, карнікі расправіліся з роднымі Юзіка: цёткай Саняй, Славікам і Сярожам. Немец расстраляў іх у сенцах.

Для самога Юзіка рыхтаваўся іншы сцэнарый — публічнага пакарання цераз павешанне. Для гэтага дзядзьку разам з іншым вяскоўцам адвезлі ў вёску Дабромысль. Але часу на тое, каб паставіць шыбеніцу і сагнаць людзей, у немцаў чамусьці не хапіла. Мужчын адвезлі за царкву, загадалі выкапаць магілу... Прагучалі выстралы.

У той панядзелак у вёсцы Падасоўцы загінулі трыццаць два жыхары. Сярод іх Касянікі — Іван, Станіслаў, Станіслава, Мірон, Раман; Шымчыкі — Якаў, Кацярына, Алена, Марыя, Надзея; Мятушэўскія — Аляксандр, Анастасія, Ніна, Аляксандр; Санкоўскія — Юльян і Уладзіслаў; Кот Уладзіслаў; Нядзелька Мікалай…

Знішчаных немцамі вёсак у Беларусі — не адна сотня, колькасць чалавечых ахвяр — дзясяткі тысяч.

Напрыканцы толькі адна цытата. Імператар Аляксандр ІІІ казаў: «Я рады, што быў на вайне і бачыў сам усе жахі, непазбежна звязаныя з вайной, і пасля гэтага я думаю, што ўсякі чалавек, які мае сэрца, не можа хацець вайны, а ўсякі палітык, якому Богам давераны народ, павінен прымаць усе меры для таго, каб пазбягаць жахаў вайны».

Сяргей РУСАН

г. Баранавічы


Няхай будзе цяжка рукам…

На многіх помніках цяпер сустракаецца кароткі надпіс — па-руску: «Родители не умирают, лишь рядом быть перестают».

І гэта чыстая праўда.

...Пасля заканчэння медвучылішча Антаніна Старышава апынулася ў Сталінградзе, аднак працаваць па спецыяльнасці не паспела — пачалася вайна. Дзяўчына, як амаль усе тады, стала рвацца на фронт і — хай не адразу — просьбу яе пачулі. Трапіўшы ў 10-ю паветрана-дэсантную брыгаду, Тоня з першых дзён адчула, наколькі важная для параненых сама прысутнасць медыка, сама надзея на дапамогу. А таму маладзенькая медсястрычка разам з хірургамі гадзінамі, а то і суткамі працавала ля аперацыйнага стала, рабіла перавязкі, падбадзёрвала, суцяшала параненых…

Пасля вайны не магла ўспамінаць хіба што бітву на Мамаевым кургане, дзе людзей было як снапоў... І дапамагчы ім было ўжо немагчыма.

...Да Берліна нялёгкімі франтавымі дарогамі прайшоў Іосіф (па-вясковаму Юзік) Трубко. З многімі баявымі ўзнагародамі ён вярнуўся ў вёску і быў там паважаным чалавекам, аж пакуль не прызначылі фінінспектарам, не абавязалі спаганяць падаткі за кожны ствол пладовых дрэў і куст агрэсту, за кожную галаву нават дробнай свойскай жывёлы. Фізічна работа ў былога франтавіка была як быццам не цяжкай, але маральна…

Вяскоўцы, не маючы грошай на аплату гэтых падаткаў, высякалі сады, як маглі хавалі альбо збывалі жыўнасць. На пытанне, каму гэта выгадна і каму патрэбна, — інспектар адказаць не мог. А тут яшчэ і сябрук моўчкі падвёў яго да яблыні белага наліву, дзе пладоў было, як зорак на небе, і сказаў: «Я лепей сяду ў турму, але дрэва губіць не стану — мне перад Богам сорамна».

Інспектару таксама было сорамна займацца тым, чым ён займаўся, і таму, каб не ўдзельнічаць у гэтай абіралаўцы, Іосіф сышоў у плытагоны. Казаў: «Цяжка рукам, затое душы лягчэй».

...Тамара — дачка Іосіфа і Антаніны — у дзяцінстве мала думала аб тым, што давялося перажыць бацькам. Яна расла вельмі спрытнай і кемлівай, вельмі артыстычнай. Сама навучылася іграць на гітары.

Маці, згледзеўшы гэтую схільнасць, завяла дачку ў музычную школу па класе баяна.

Потым была паспяховая вучоба ў педагагічным інстытуце — з удзелам ва ўсіх грамадскіх справах, ва ўсіх канцэртах і гульнях КВЗ, дзе на ўра прымалася кожнае выступленне Тамары.

Атрымаўшы дыплом, яна пяць гадоў працавала ў школе-інтэрнаце для дзяцей-сірот, выйшла замуж за маладога механіка Аляксея Лобача, нарадзіла двух сыноў.

З часам Тамару Іосіфаўну запрасілі на працу ў СШ № 2, і... завіравала жыццё ў калектыве! Са сваіх калег настаўніца музыкі стварыла калектыў мастацкай самадзейнасці, які выступаў з канцэртамі то ў вясковых клубах, то на прадпрыемствах, то ў актавых залах... Традыцыйныя жнівеньскія педсаветы ў раёне ператварыліся ў сапраўдныя святы!

У рэпертуары педагога з амаль 50-гадовым стажам шмат задушэўных песень. Сярод любімых — бацькоўскія «На безыменнай вышыні», «Валгаградская бярозка», «Алёша», «На Мамаевым кургане цішыня»…

— Праўду кажуць, што жыццё пражыць не поле перайсці, — уздыхае Тамара Іосіфаўна. — Усяго хапіла: крыўдаў, хвароб, непрыемнасцяў, цяжкіх страт... Перажываць іх мне заўсёды дапамагала і дапамагае гераічная самаахвярнасць мамы, сумленнасць таты.

...Бацькі сапраўды не паміраюць: яны жывуць, пакуль жывуць іх дзеці, пакуль жывая памяць.

Ніна БУРКО

Бярэзінскі раён


Стварыць свята? Гэта проста

Навагоддзе, мусіць, самая любімая пара і для дзяцей, і для дарослых, бо ці не ўсе мы чакаем здзяйснення мар, цудаў, падарункаў. Ад каго? Ад родных і блізкіх, ад тых, хто побач. 

Да чараўнікоў, якія могуць падарыць свята, далучыліся і супрацоўнікі бібліятэкі.

Для выхаванцаў Цэнтра карэкцыйна-развіваючага навучання і рэабілітацыі мы разам з удзельнікамі аматарскага аб’яднання «Бусляня» правялі дабрачынны тэатралізаваны паказ «Выхадкі Бабы-Ягі». Падчас яго казачныя героі зладзілі для дзяцей займальныя гульні і віктарыны, спартыўныя эстафеты і вясёлыя танцы.

Не засталіся без увагі і людзі старэйшага пакалення: у рамках дабрачыннай акцыі «Ад усёй душы» мы павіншавалі са святамі нашых ветэранаў — былых бібліятэкараў, падзякавалі ім за працу, уручылі падарункі. Дзед Мароз са Снягуркай стварылі святочны настрой, а казачныя персанажы пажадалі шчаслівага Новага года, здароўя і радасці.

Тамара МІНКІНА

г. Шклоў


Напісанае застаецца

Наш прыяцель жыве ў вялікай вёсцы пад Мінскам. Там у яго дом, сад, агарод (20 сотак зямлі) і вельмі шмат розных клопатаў — нават зімой. Перад Новым годам ён, напрыклад, купляе шмат невялічкіх падарункаў, складвае іх у прыгожы мяшок, прыбіраецца ў касцюм Дзеда Мароза (дочкі — у Снягурак-сняжынак), і ўсе разам яны выпраўляюцца па хатах, дзе ёсць дзеці альбо адзінокія бабулі-дзядулі. Для іх ладзяцца маленькія канцэрты-віншаванні, ім уручаюцца гасцінцы.

Вось і ў той вечар яны ўжо з паўвуліцы прайшлі, павіншавалі каго-нікаго — ідуць далей. Аж бачаць: кампанія пад ліхтаром, як чорная хмара — падлеткі…

У Дзеда Мароза (ён потым расказваў) было ў думках некуды збочыць, не рызыкаваць, бо нарвацца ж можна на што заўгодна... Але ён не збаяўся: разам са світай падышоў да маладых людзей, павітаўся, пацікавіўся, можа, нехта вершык раскажа ці песню спяе…

— А цукеркі будуць? — з рогатам спыталі хлопцы.

— Ну вядома ж! — паабяцаў Дзед Мароз.

А далей кампанія расступілася, выпхнула ў круг аднаго з хлапчукоў. І ўжо ён, сцягнуўшы з галавы шапку, стаў чытаць:

Погиб поэт! — 

невольник чести —

Пал, оклеветанный молвой,

С свинцом в груди 

и жаждой мести,

Поникнув гордой головой...

Карацей, прыйшлося «дзеду» раскашэліцца на цукеркі. І парадавацца таму, што жывуць паэты...

Вера АДАМЧЫК

г. Мінск

Выбар рэдакцыі

Рэлігія

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

200 гадоў пад заступніцтвам Пятра і Паўла

Гомельскі кафедральны Свята-Петра-Паўласкі сабор — адзін з самых велічных праваслаўных храмаў Беларусі, адзін з нямногіх помнікаў архітэктуры зрэлага класіцызму, які захаваўся да нашых дзён.

Здароўе

Як мыць садавіну, гародніну і зеляніну, каб не атруціцца?

Як мыць садавіну, гародніну і зеляніну, каб не атруціцца?

«Апрацоўваць гародніну і садавіну сродкам для мыцця посуду нельга».

Спорт

Які наш спорт сёння?

Які наш спорт сёння?

«З кожным днём сітуацыя ў свеце мяняецца так, што ў вялікай ступені гэта закранае і спорт».