Вы тут

Замест «Антонаўкі» — «Імант»? «Яблычныя» клопаты беларускіх селекцыянераў


Хочаш быць маладым — еш яблыкі, хочаш быць здаровым — еш яблыкі, хочаш быць разумным — еш яблыкі. Такое выказванне прыпісваецца Авіцэне, і калі верыць гэтаму, у нас ёсць усе шанцы быць здаровымі, разумнымі і не старэць. Як адзначаюць у Інстытуце пладаводства, беларускія глебы і клімат ідэальныя для вырошчвання яблыкаў.


— Усе глебы ў Беларусі прыдатныя для вырошчвання яблынь, — расказвае вядучы навуковы супрацоўнік аддзела селекцыі пладовых культур РУП «Інстытут пладаводства», кандыдат сельскагаспадарчых навук Сяргей Ярмоліч. — Ёсць рэгіёны ў Гомельскай і Брэсцкай абласцях, дзе пераважае пясок, але там усё роўна вырошчваюцца яблычныя сады — недахоп вільгаці, перагною або мінеральных рэчываў папаўняецца звычайнымі тэхналагічнымі метадамі. У любой вобласці нашай краіны яблыні і грушы даюць ураджаі.

Гадоў 50 таму беларусь асацыявалася ў замежнікаў — у першую чаргу ў жыхароў брацкіх рэспублік — з «антонаўкай» і «белым налівам», хоць абодва сарты — расійскай селекцыі. Сёння, па словах Сяргея Ярмоліча, іх месца занялі беларускія сарты «імант» і «дарунак».

Колер і форма

— У апошняе дзесяцігоддзе ў сувязі з тым, што фермеры выйшлі на высокі ўзровень вырошчвання пладовых культур, Беларусь, калі казаць пра яблыкі, асацыюецца не з «белым налівам», а з сартамі «імант» і «дарунак», што пастаўляюць у Маскву і Санкт-Пецярбург нашы вытворцы, — распавядае суразмоўнік. — Гэта яблыкі позняга тэрміну паспявання, якія доўга захоўваюцца. Сорт «імант» мае плады кругла-канічнай формы, насычанага чырвонага колеру і кіславата-салодкага смаку. Па якасці яны не адрозніваюцца ад імпартных (спажывец часам блытае іх з вядомым нямецкім сортам «гластэр»). «Дарунак» мае плады круглай формы, яны таксама насычана-чырвоныя і іх гэтак жа ахвотна купляюць. Гэтыя два сарты ведаюць усе, хто займаецца экспартам і перапродажам яблыкаў у апошнія дзесяць гадоў.

Форма яблыкаў — далёка не найменш значны крытэрый для селекцыянера. Як і афарбоўка пладоў, тлумачыць суразмоўнік. Смак, вядома, вельмі важны — але ж спажывец у крамах выбірае яблыкі па вонкавым выглядзе, а не на смак. Гэта на рынку яблыкі можна пакаштаваць.

— Зараз рынак патрабуе, каб яблыкі былі круглыя ці кругла-канічныя. Класічная плоска-акруглая форма пладоў менш запатрабаваная. Гэта звязана з тым, што марачныя сарты ўкладваюцца ў ячэйкі, у якія выдатна ўваходзяць яблыкі больш круглай і выцягнутай формы. Плоска-акруглыя плады не так кампактна змяшчаюцца ў тару для перавозкі. І з пункту гледжання лагістыкі значна больш запатрабаваныя круглыя, а ў ідэале — кругла-канічныя плады.

Што датычыцца колеру, ён павінен быць аднастайны — чырвоны бачок не вітаецца пакупніком.

— Таксама апошнім часам рынак патрабуе, каб яблыкі былі аднастайнага колеру — чыста жоўтыя, чырвоныя або зялёныя, без плям і паўтонаў. Еўропа і ЗША ўжо даўно дыктуюць гэты трэнд, які падхапілі ва ўсім свеце, — расказвае спецыяліст.

Аб смаку... спрачаюцца

Пакуль гараджане даядаюць імпартныя яблыкі ўраджаю мінулага года («У буйных гіпермаркетах пераважаюць распаўсюджаныя імпартныя сарты», — кажа Сяргей Ярмоліч), уладальнікі прысядзібных участкаў якраз цяпер набываюць і высаджваюць саджанцы яблынь.

— Нашы садаводы вельмі пільна сочаць за дзейнасцю інстытута, і як толькі з'яўляюцца новыя сарты, яны набываюць атожылкі, нават не чакаючы з'яўлення ў продажы саджанцаў, прышчапляюць іх і да моманту афіцыйнага прызнання сорту ўжо каштуюць плады, вырашчаныя сваімі рукамі, — распавядае суразмоўнік.

Калі новы сорт набывае фермер да ўключэння першага ў Дзяржрэестр, з ім заключаецца дамова аб нераспаўсюджванні. Калі сорт будзе ўключаны ў Дзяржаўны рэестр сартоў, фермер зможа прадаваць плады, а пакуль — проста пакаштаваць іх і паглядзець, як будзе адчуваць сябе культура на яго зямлі. Інстытут пладаводства ж, са свайго боку, забяспечвае навуковую падтрымку: спецыялісты выязджаюць да фермера, праводзяць кансультацыі і назіраюць за ростам дрэўцаў.

— У сувязі з тым, што рынак перанасычаны сартамі яблыкаў позніх тэрмінаў паспявання, у апошнія пяць гадоў селекцыянеры працавалі над сартамі, што даюць ранні ўраджай, — адзначае суразмоўнік. — Яны запатрабаваныя таму, што фактычна ўжо ў пачатку лета можна есці яблыкі ўраджаю не мінулага, а гэтага года. Вельмі ранняга тэрміну паспявання — наш новы сорт «ранак». Ён дае плады раней, чым нават даволі вядомая «папіраўка» — ужо ў сярэдзіне ліпеня можна збіраць ураджай: яблыкі ярка-жоўтага колеру, круглай формы і кісла-салодкага смаку. Стварэнне ранніх сартоў дазваляе пашырыць тэрміны спажывання яблыкаў: свежыя яблыкі цяпер могуць быць на стале з ліпеня і аж да наступнага мая. Такім чынам, «выпадае» толькі чэрвень. Садоўніку застаецца правільна падабраць сарты яблынь, якія ён высадзіць у сваім садзе.

Раней з ранніх сартоў айчыннай селекцыі ў арсенале дачнікаў быў у асноўным толькі народны «белы наліў», далей распаўсюдзіліся сарты «алена» і «каваленкаўскае».

— З сартоў сярэдняга тэрміну паспявання ў апошнія гады з'явіліся «аксаміт» і «паланэз», — расказаў спецыяліст. — Плады ярка-чырвонага колеру, спеюць у жніўні.

Яблыкі гэтых двух сартоў салодкія. Уласна, слодыч пладоў і была адным з ключавых крытэрыяў, якія закладваліся падчас работы над іх вывядзеннем.

Цяпер пагаворым пра смак яблыкаў. Вось вы якія любіце яблыкі? Калі кісла-салодкія, вы не ў трэндзе. Справа ў тым, што Еўропа, як расказалі спецыялісты, дыктуе моду на салодкія яблыкі.

— Кісла-салодкі — гэта класічны яблычны смак. Сярод імпартных сартоў яблыкаў таксама ёсць кісла-салодкія або кіслыя (у асноўным зялёнай афарбоўкі), але іх няшмат. Як правіла, імпартныя, звыклыя ў тым ліку і нашаму гараджаніну яблыкі — выразнага салодкага смаку.

Смак яблыкаў «з кіслінкай» больш гарманічны, кажа суразмоўнік, і пакаленне сярэдняга і старэйшага ўзростаў аддае перавагу менавіта такім яблыкам. Але падраслі дзеці, што выхоўваліся на салодкіх сартах, пакаленні дачнікаў паступова змяняюцца, і менавіта на больш маладых садаводаў і былі арыентаваныя айчынныя сарты «аксаміт» і «паланэз», працягвае спецыяліст.

Тэрмін захоўвання яблыкаў залежыць ад сорту. Ранняспелыя яблыкі збіраюць у ліпені, сярэдняспелыя — у жніўні, познія — у кастрычніку (сярод іх таксама запатрабаваныя ўжо ўпадабаныя айчыннымі дачнікамі новыя сарты «белана» і «дыямент»). Але калі раннія яблыкі захоўваюцца максімум два месяцы, познія будуць мець таварны выгляд і смакавыя якасці да наступнага мая. Асабліва калі гэта сорт не толькі позняга тэрміну паспявання, але і позняга тэрміну спажывання — такім пладам трэба паляжаць некалькі тыдняў, каб яны максімальна праявілі свой смак. Зрэшты, большасць сартоў яблыкаў можна есці адразу з дрэва.

Грушы: з'ядаем хутка?

Калі з саджанцамі яблынь у айчынных садаводаў усё ў парадку — існуе шырокі спектр сартоў розных тэрмінаў паспявання, — то беларускія грушы пакуль у асноўным можна набыць толькі восенню і толькі на рынках.

— У прыватным сектары грушы вырошчваюць, але буйныя гаспадаркі ў вялікіх аб'ёмах саджаць гэтую культуру пакуль не рашаюцца, — гаворыць суразмоўнік. — Да нядаўняга часу існавала праблема: у беларускай селекцыі практычна не было сартоў, якія доўга захоўваюцца. Пераважалі сарты ранняга і сярэдняга тэрміну паспявання. А расійскія і іншыя імпартныя сарты груш у нашых кліматычных умовах не набіралі патрэбных памераў і смаку. Быў адзіны сорт — «беларуская позняя», — які запатрабаваны дагэтуль, таму што плады захоўваюцца аж да лютага. Па колеры гэтыя грушы падобныя на шырока вядомую «канферэнцыю», але адрозніваюцца ад яе па форме і смаку. А ў асноўным садаводам прапаноўваліся сарты груш, якія захоўваліся месяц-два, і рэалізаваць якія трэба было да Новага года. І гаспадаркі, вырасціўшы такія грушы, сутыкаліся з праблемай, як хутка іх прадаць.

Новы сорт грушы названы «завея», і галоўная яго каштоўнасць у тым, што плады ў звычайным склепе, без спецыяльных умоў, могуць захоўвацца аж да сакавіка.

— Гэта сорт позняга тэрміну паспявання, плады здымаюць у канцы кастрычніка, — расказаў спецыяліст. — Грушы «завея» — насычанага жоўтага колеру і класічнай формы, з хрумсткай мякаццю.

Будзем вырошчваць персікі

Сёння, кажа селекцыянер, саджанцы і чаранкі яблынь не так запатрабаваныя ў дачнікаў і ўладальнікаў прысядзібных участкаў, як костачкавыя — вішня і чарэшня, сліва, а таксама персікі і абрыкосы.

— Апошнім часам больш купляюць костачкавыя. І ў гэтым кірунку таксама вядзецца асноўная селекцыйная работа. Створаны новы сорт слівы, які цяпер перададзены на дзяржаўныя выпрабаванні. Гэта сорт «панна», вельмі буйнаплодны — плод насычанага сіняга колеру, вагой каля 50 грамаў, з маленькай костачкай, што аддзяляецца. На мой погляд, ён перасягае многія імпартныя сарты. Таксама перададзены на выпрабаванне першы беларускі сорт персіка «лойка», з'явіліся айчынныя сарты абрыкоса — буйнаплодны салодкі «дэбют», «камея» і «лявон».

Як расказаў Сяргей Ярмоліч, персікі і абрыкосы беларускія садаводы спрабуюць вырошчваць ужо не першы год. Зімы перасталі быць суровымі, клімат стаў мякчэйшы, і ў людзей з'явіўся інтарэс да такіх культур. Персікавыя і абрыкосавыя дрэвы цалкам нармальна адчуваюць сябе ў нашым клімаце, але ўраджай замежных сартоў атрымаць можна далёка не кожны год, да таго ж плады не паспяваюць добра выспець.

— Лепш за ўсё гэтыя культуры развіваюцца на поўдні Брэсцкай і Гомельскай абласцей. Але прыватнікі спрабуюць вырошчваць іх і ў Віцебскай вобласці. На жаль, замежныя сарты гэтых культур пакутуюць нават ад нашых цёплых зім. Сама расліна не загіне: абрыкосавае дрэва, напрыклад, можа вытрымліваць маразы да -30°. Больш шкоды будучаму ўраджаю наносіць звычайнае ў нашых шыротах пахаладанне падчас цвіцення гэтых культур: калі надвор'е ў дадзены перыяд будзе сапраўды халоднае, ураджаю можна не дачакацца.

Беларускія сарты персіка і абрыкоса створаныя з улікам асаблівасцяў нашага клімату. Некаторыя садаводы ўжо прышчапілі іх чаранкі на сваіх «сотках». А саджанцы беларускага персіка з'явяцца ў продажы на працягу найбліжэйшых некалькіх гадоў, калі сорт пройдзе ўсе неабходныя выпрабаванні і будзе ўключаны ў Дзяржаўны рэестр сартоў.

Аляксандра АНЦЭЛЕВІЧ

Фота: pixabay.com

Выбар рэдакцыі

Палітыка

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

Лукашэнка: Беларусь і Расія сур'ёзна рушылі наперад у пытанні ўзгаднення саюзных праграм

У Маскве адбылася сустрэча і перагаворы кіраўніка нашай краіны з яго калегам Уладзімірам Пуціным.

Эканоміка

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

За якія парушэнні могуць прыпыніць работу магазінаў?

МАРГ час ад часу прыпыняе работу магазінаў.

Грамадства

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

Еш ананасы, яблыкі жуй! Як падтрымаць імунітэт без аптэчкі?

З авітамінозам у нас прынята змагацца па-старому...

Грамадства

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

Брагінскія кавуны з прыстаўкай «эка-»

На Гомельшчыне актыўна рэалізоўваюцца праекты па развіцці тэрыторый, пацярпелых у выніку катастрофы на ЧАЭС.