Вы тут

Цуд рукатворны, Альбо Іканапіс беларускай душы


«Залаты век беларускага іканапісу. XVII стагоддзе» ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі — выстаўка не толькі пра святых і іх справы, але і пра беларускую душу і талент, што праступаюць у абразах нават з традыцыйнымі сюжэтамі. 


Маці Божая Адзігітрыя

Ой, што ж гэта: ці я выбірала кірунак, ці гэта мой шлях вядзе, куды трэба і калі трэба? Задаеш сабе пытанні, шукаеш адказы — а тут падказка. Выстаўка беларускіх абразоў у Нацыянальным мастацкім музеі. Нельга сказаць, што для мяне гэта асабістае адкрыццё: і дарогу да храма ведаю, і на ранейшых падобных выстаўках у музеі бывала. Аднак часам чалавеку патрэбна паразмаўляць з самім сабою, а мастацтва стварае стварае глебу для ўнутранага дыялогу. І вось дзве лініі сышліся ў музейнай прасторы, каб даць такое неабходнае супакаенне і радасць праз мінулае, якое нам цяпер можа ўяўляцца змрочным (таму што далёкае), але дае прыклады неверагодных магчымасцей чалавека і творцы — быць сабой, нават у такім мастацтве як іканапіс, у якім былі замацаваныя пэўныя каноны. 

Ілля Прарок. Мсціслаўска-крычаўскі район

Маці Боажая Адзігітрыя. Брэст

Маці Божая Адзігітрыя. Слуцка-палескі рэгіён

Каб найлепш паказаць нашу асаблівую мясцовую іканапісную спадчыну, аб’ядналі намаганні чатыры музеі, у калекцыях якіх знаходзяцца прадстаўленыя творы: акрамя Нацыянальнага мастацкага, яшчэ Музей старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь, Магілёўскі абласны краязнаўчы музей імя Раманава. Ідэя і канцэпцыя належыць Юрыю Піскуну. Панарама атрымалася шырокая як па рэгіёнах, дзе былі створаныя абразы, так нават па часе: каб лепш адчуць асаблівасць мясцовага іканапісу, што асабліва выявілася ў XVII стагоддзі, нам прапануюць пачаць крыху раней і зазірнуць крыху далей. Самабытны стыль у іканапісе не ўзнікае імгненна — і гэта можна зразумець. І, як ні дзіўна, фарміраваўся ён не ў адарванасці ат таго свету, што акаляў нашых продкаў. Наадварот, пад яго уплывам: штосьці запазычвалася, засвойвалася, але нейкім чынам усё ж набывала асаблівы каларыт, блізкі і зразумелы мясцовым жыхарам. Майстры, засвоіўшы праваслаўныя каноны, ведалі падыходы да працы, што з’яўляліся ў Заходняй Еўропе, адчувалі асаблівы рэнесансны настрой, ды пры гэтым назіралі за жыццём на сваёй зямлі, за сваімі суседзямі — харошымі людзьмі, што паказвалі прыклад хрысціянскага жыцця. Вось жа Параскева Пятніца — знакаміты і пазнавальны абраз з рэнесанснымі рысамі: так, адметны фон, але не менш цікава ўглядацца ў твар. Часам здаецца, што такія рысы магла мець звычайная жанчына, якую выявіў майстар. І ці не таму ёсць адчуванне, што з абразу Багародзіцы глядзіць простая жанчына, маці, якая любіць свайго сына, разумее, што ў чалавечым жыцці шмат гора, але мае надзею, што дабро ў свет прыходзіць нездарма. І такія розныя нашы Багародзіцы ў выявах з розных мясцін. 

Тройца старазапаветная

Уваскрашэнне. Сашэсце ў пекла. Пінскі майстар

Надзея творцы — каб яго работы бачылі людзі. Надзея іканапісцаў — каб абразы служылі людзям. І мы рэдка задумваемся пра тое, што за кожнай іконай (акрамя Духа божага, без якога складана зрабіць такую працу) стаіць чалавек, мастак. Я вось ведала дагэтуль імя Пятра Яўсеевіча з Галынца. Але гісторыя не заўсёды захоўвае імёны. Нашчакі потым выяўляюць творы аднаго майстра — па ўласцівай толькі яму манеры, і тады ўзнікае умоўнае імя, напрыклад, «Брэсцкі майстар». Колькі такіх невядомых майстроў хавае гісторыя...

Цалаванне Іакіма і ганны Брэсці майстар

Царская брама. Пінск

А ў выпадку з беларускай гісторыяй, было шмат варункаў, калі самі храмы не захоўваліся, ды былі страчаныя іканастася ці абразы, створаныя для іх. Таму вялікая праца ў рэстаўратараў, якія раскрываюць запісаныя творы, узнаўляюць страчаныя фрагменты — і гэтыя элементы выстаўкі напоўненыя драматызмам з пазнакай часу і надзеяй на сучасныя магчымасці аднаўлення. А ёсць і адваротныя прыклады. Мае «землякі» — абразы з Брэстчыны, з царквы Нараджэння Маці Божай у мястэчку Шарашова. Цэлы ансамбль з 24 твораў, узор захаванага святочнага яруса беларускага іканастаса. Ці абразы іканастаса Успенскай царквы жыровіцкага манастыра, якія паступілі ў музей з ласкі мітрапаліта Мінскага і Слуцкага Філарэта. Вось што сапраўды цудоўна: каб не страціць, трэба думаць, каб захаваць, а музейнае жыццё з сучасным абсталяваннем гэтаму больш спрыяе. Выстаўкі забяспечваюць галоўнае, дзеля чаго былі створаныя абразы — каб людзі іх бачылі. І каб маглі ўступаць у пазачасовы дыялог з тымі, хто замацаваў святло беларускай душы. 

Ларыса ЦІМОШЫК

Фота аўтара

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Вогненныя вёскі. Нельга забыць. Вёскі Гродзенскага раёна, якіх аб'яднала трагедыя

Вогненныя вёскі. Нельга забыць. Вёскі Гродзенскага раёна, якіх аб'яднала трагедыя

На тэрыторыі Гродзенскага раёна фашысты правялі некалькі карных аперацый супраць мірных жыхароў. 

Культура

Святло як добры знак, альбо Крыху пра любоў Івана Пташнікава. У юбілейны год пісьменніка паразмаўлялі з яго дачкой Таццянай

Святло як добры знак, альбо Крыху пра любоў Івана Пташнікава. У юбілейны год пісьменніка паразмаўлялі з яго дачкой Таццянай

 У творах Івана Пташнікава вялікая сувязь з зямлёй, з радзімай — а гэта надзвычай актуальная тэма цяпер.

Грамадства

Тры дні — і паліва на двары. Пра санітарныя высечкі, ландшафтныя біятопы і нарыхтоўку дроў

Тры дні — і паліва на двары. Пра санітарныя высечкі, ландшафтныя біятопы і нарыхтоўку дроў

Сёлета Беларусь тройчы сутыкалася з моцнымі вятрамі, якімі было пашкоджана 4,4 мільёна м3.