Вы тут

З рэдакцыйнай пошты


Мэр... Першы і апошні

У Васіля Прадуна — адметная біяграфія. Ён першы і апошні мэр горада Ганцавічы. Чаму першы? Таму што — быў такі час — у пачатку дзевяностых — і людзі выбралі. Чаму апошні? Таму што праз шэсць гадоў гарвыканкам ліквідавалі. У працоўнай кніжцы Васіля Васілевіча так і запісана: «Звольнены ў сувязі з ліквідацыяй...»

Фота Алы Пятліцкай.

З мэраў — у беспрацоўныя — такое, мусіць, і ў сне пабачыць нялёгка, а чалавек на яве перажыў.

— Жонка Святлана тады падтрымала, — гаворыць Васіль Васілевіч. — Яна для мяне — як сонца ў аконцы... Як убачыў некалі на танцах у Доме культуры, так і закахаўся, адразу вырашыў, што будзе маёй. Так што пашанцавала.

Але ж гэта было потым, спачатку хлопец выбіраў прафесію.

— Ну падабалася мне электрычнасць, святло. Пасля школы, — успамінае Васіль Васілевіч, — марыў стаць энергетыкам, паступаў у Беларускі політэхнічны інстытут (БПІ). З першай спробы не хапіла балаў, па конкурсе не прайшоў. А бацька працаваў намеснікам галоўнага бухгалтара на Ганцавіцкім гароднінасушыльным заводзе. Кажа: не паступіў, дык ідзі на завод, будзеш скрынкі збіваць. Ну і збіваў, пакуль у войска не прызвалі.

Пасля двух гадоў службы ён яшчэ раз падаў дакументы ў політэхнічны, і гэтым разам удача ўжо ўсміхнулася.

Як вучыўся, размова асобная: і ў будатрады ездзіў, і вагоны разгружаў... Шмат чаго перажыў...

Пасля інстытута атрымаў накіраванне ў Баранавіцкі раён электрасетак. А там адразу: «Хочаш у Ганцавічы начальнікам апера-тыўна-дыспетчарскай службы?» Ну хто б не хацеў — у родны раён, да сваіх людзей...

Пяць гадоў адпрацаваў на гэтай пасадзе. У раёне ўсю энергасістэму ведаў, усе слупы, можна сказаць, сваімі рукамі памацаў.

— Потым у райсельгастэхніку галоўным энергетыкам паклікалі, — успамінае мужчына. — Я згадзіўся: новая цікавая работа. Дванаццаць гадоў працаваў, зноў жа, кожную вёску ведаў, кожны калгас.

— А якім жа чынам, — пытаю, — у мэры трапілі?

— Дык пачатак дзевяностых, «разгул дэмакратыі», — усміхаецца Васіль Васілевіч. — Мэраў тады выбіралі. Актывісты прапанавалі мяне. Я ўсур'ёз нават не ўспрыняў — спачатку... Але ж выбралі! Шэсць гадоў адпрацаваў старшынёй гарвыканкама, першым і апошнім мэрам у гісторыі горада. За гэты час шмат чаго ўдалося зрабіць і па будаўніцтве жылля, і па добраўпарадкаванні. Адну з вуліц і бібліятэку імем Васіля Праскурава назвалі, нашага земляка, пісьменніка, журналіста. Ініцыятыва была з боку творчай інтэлігенцыі. Я толькі падтрымаў і адстаяў ва ўсіх уладных інстанцыях, — успамінае Васіль Васілевіч.

...Размову з ім мы вядзём у яго дома, у сціплай двухпакаёвай кватэры па вуліцы Кастрычніцкай, якую ён атрымаў яшчэ тады, калі працаваў у раённых электрасетках.

— І што, — пытаюся, — будучы мэрам, не маглі палепшыць свае жыллёвыя ўмовы? Магчымасці ж, напэўна, былі?

— А як жа... І ніхто б не папракнуў... Двое дзяцей, разнаполыя. Мог на трохпакаёўку прэтэндаваць. Сумленне не дазволіла, — прызнаецца Васіль Прадун. — Кожны раз, калі здавалі новы дом, некаму, на мой погляд, кватэра была больш патрэбная.

Жонка і ў гэтым мужа не папракнула.

— Сёння я разумею, што не даў сям'і ўсяго, што, напэўна, мог, — уздыхае Васіль Васілевіч. — Але ж, калі б павярнуць жыццё назад, я ўсё роўна па-іншаму не зрабіў бы.

...А ўвогуле ён аптыміст.

— Памятаю, пасля звальнення з мэраў прыйшоў у цэнтр занятасці... Беспрацоўны ж, трэба на ўлік станавіцца... А там глядзяць на мяне, як на хворага: дзе ж мы вам работу знойдзем?.. Я сказаў: дзяўчаты, не хвалюйцеся, я гэта сам зраблю.

Такім чынам, хай не адразу, але ў працоўнай кніжцы Васіля Васілевіча з'явіўся новы запіс: старшы інспектар Ганцавіцкай раённай групы энерганагляду РЭУ «Брэстэнерга», потым — кіраўнік гэтай групы.

Адказнасць за тое, што робіць, у крыві ў гэтага чалавека, але ж не ўсё залежыць ад яго самога. Васіль Васілевіч не захацеў гаварыць аб прычынах сыходу з энерганагляду. Сказаў: «Так здарылася». Як удалося потым высветліць, нічога такога, што магло б запляміць яго сумленне... Аднак перад адыходам на пенсію яму давялося стаць... электраманцёрам па рамонце і абслугоўванні электраабсталявання ў вайсковай часці ў Машуках. А там не жартачкі, там сур'ёзныя электронныя сістэмы. Прыйшлося яшчэ і павучыцца, але ж спраўляўся...

У выніку — амаль 45 гадоў працоўнага стажу.

Нехта скажа, што гэта — звычайная біяграфія звычайнага чалавека? Так.

І выдатнай асобы.

Вячаслаў БУРДЫКА, г. Ганцавічы


Ажываюць спрадвечныя муры

У нашу Грушаўку, што непадалёк ад Ляхавіч, зачасцілі турысты — краязнаўцы, студэнты, школьнікі і проста тыя, хто любіць паходы і вандроўкі.

Сюды іх прыцягвае сядзіба, дзе ў ХVІІ стагоддзі жыў вядомы ў той час палітык і патрыёт Рэчы Паспалітай Тадэвуш Рэйтан. Працяглы час ён, з'яўляючыся паслом сойма ў Варшаве, смела выступаў за адзінства нацыі, супраць расколу, які непазбежна прывёў бы да падзелу краіны.

Аднак ёсць звесткі, што Тадэвуш Рэйтан быў не толькі вядомым палітыкам, але і дружалюбным, шчырым чалавекам: дапамагаў сялянам насеннем і кармамі для жывёлы, бяднейшым — матэрыяламі для будаўніцтва жылля.

Ад грушаўскай сядзібы Тадэвуша Рэйтана, якая займала амаль 15 гектараў, засталося, на жаль, няшмат: вялікі жылы дом, капліца, некалькі гаспадарчых прыбудоў, паўразбураная вінакурня. На сядзібе ўстаноўлены памятны знак на беларускай і польскай мовах.

Цяпер на тэрыторыі вядуцца рамонтна-аднаўленчыя работы. Пад рукамі мінскіх рэстаўратараў і іншых спецыялістаў ажываюць спрадвечныя муры. Паводле праекта, тут адкрыюцца краязнаўчы музей і гасцініца, у адным з памяшканняў размесціцца мастацкая майстэрня.

Фёдар ЛАПАНІК, г. Ляхавічы


Навучы, Ойча, рабіць дабро...

Набыць кнігу і, пры жаданні, у любы момант пачуць голас аўтара — такое здараецца нячаста, але ж здараецца. Кніга Уладзіміра Ліпскага «Памілуй і ўзвысь» («Малітвы») утрымлівае кантэнт дапоўненай рэальнасці: творы гучаць у выкананні пісьменніка, а таксама заслужанага дзеяча мастацтваў Беларусі Валерыя Анісенкі і заслужанага артыста Рэспублікі Беларусь Леаніда Улашчанкі, і яны не проста зварот чалавека да Бога, а глыбокі роздум над жыццём.

Кожная малітва пачынаецца са слоў Бібліі, якія даюць кірунак думкам і ўзмацняюць уздзеянне ад радкоў пісьменніка. Дык што ж ён просіць у Госпада? Чытайма:

Навучы, Ойча, рабіць дабро, тады я набуду сяброў на зямлі, скарб —
у нябёсах.

Не адымай, Госпадзе, у беларусаў іхняй зямлі, мовы, святаў...

Не дай, Госпадзе, высахнуць празрыстай, чыстай крыніцы, якая завецца Беларусь, з якой наталяюць смагу ці не ўсе славяне свету...

Памолімся, каб людзі вакол нас сталі добрымі, міласэрнымі, спагадлівымі. І самі пастараемся быць такімі.

...Новая кніга Уладзіміра Ліпскага «Памілуй і ўзвысь» («Малітвы»), ілюстраваная мастачкай Лізаветай Субач, выйшла накладам у тысячу асобнікаў. Так што многія чытачы змогуць набыць яе — дакрануцца да высокага і светлага, да духоўнасці.

Міхась СЛІВА, г. Рагачоў


Калі ёсць мэта, сілы абавязкова знойдуцца

Пра тое, як нялёгка даводзіцца людзям з абмежаванымі магчымасцямі, вядома многім. У такой сітуацыі можна лёгка паддацца паніцы, а можна — верыць у лепшае і змагацца за вартае жыццё. Менавіта такі шлях выбраў для сябе жыхар прысталічча Леанід Бярловіч.

На здымку: Леанід Бярловіч (справа) праводзіць навучанне перамяшчэнню на калясцы.

Яго жыццё складаецца з трох перыядаў: «да траўмы», «падчас рэабілітацыі» і «пасля траўмы».

У першым — да траўмы — будні Леаніда былі насычаныя і займальныя. Яго юнацкія гады праходзілі ў спартыўным класе. Далей — школа алімпійскага рэзерву, прафесійныя заняткі плаваннем. Да 18 гадоў ён нават уваходзіў у юнацкую зборную Савецкага Саюза...

Шматлікія захапленні, зносіны з сябрамі, спорт, любімая жонка — усё гэта прыносіла велізарнае задавальненне. Тады ён і падумаць не мог, што нешта можа змяніцца.

Пераломны момант адбыўся, калі Леаніду споўнілася 28. Маючы багаты досвед ды столькі ўзнагарод за спаборніцтвы, ён і тым разам нырнуў смела, але... Няправільна выканаў скачок, пашкодзіў пазваночнік.

Спярша наведваць Леаніда ў бальніцы было забаронена — прыносілі хіба запіскі. Праз тыдзень з'явілася магчымасць пабачыцца з бацькамі і сястрой. Жонка на той момант знаходзілася з маленькай дачкой, таму з ёй змаглі сустрэцца крыху пазней.

Па словах Леаніда, пасля траўмы ў чалавека павінна адбыцца псіхалагічная перабудова — толькі тады ён зможа паўнавартасна кантактаваць з людзьмі. Некаторым гэта дрэнна ўдаецца, яны становяцца замкнёныя, імкнуцца пазбягаць зносін з іншымі.

Рэабілітацыя ў Леаніда праходзіла няпроста. У бальніцы ён быў каля пяці месяцаў, а ўсведамленне таго, што хадзіць больш не зможа, прыйшло толькі дома. Першы час знаходзіўся ў прыгнечаным стане, не мог прывыкнуць да думкі, што ўсё гэта здарылася з ім... Рукі і ногі не слухаліся. Для таго каб рабіць элементарныя рэчы, патрэбна была дапамога.

Аднаўленне праходзіла праз фізічныя практыкаванні. Дзякуючы ім, праз нейкі час сталі дзейнічаць рукі, з дапамогай каляскі з'явілася магчымасць некуды выязджаць — не сядзець у чатырох сценах.

Думкі пра суіцыд, як прызнаецца Леанід, таксама прыходзілі. Адганяў сустрэчнымі — пра сям'ю, пра маленькую дачку...

Яны ж вымушалі сабрацца з духам і рухацца далей. Тым больш што яго падтрымлівалі сябры, нават работу знайшлі на першы час.

З усімі Леанід працягвае кантактаваць і ўсім вельмі ўдзячны за ўвагу і спагаду.

А вось у асабістым жыцці змены адбыліся: калі дачцэ быў год і тры месяцы, яны з жонкай развяліся. Тая праз нейкі час выйшла замуж, разам з дачкой пераехала ў Германію.

Пазней Леанід таксама ажаніўся, і, як прызнаецца, ні разу не пашкадаваў пра гэта. Тым больш што з дачкой яны рэгулярна перапісваюцца і стэлефаноўваюцца, кожнае лета дзяўчына прыязджае да бацькі ў Беларусь.

Пытанне прыстойнага працаўладкавання Леанід таксама вырашыў не адкладваць у доўгую скрыню.

— У першыя гады, — успамінае мужчына, — было цяжкавата, бо працаваў дома і нармальна зарабляць не мог. Аднак паступова стаў пашыраць кола дзейнасці.

Цяпер ён атрымлівае пенсію па інваліднасці і працуе на пратэзным заводзе. Мае там прывілею — на гадзіну карацейшы рабочы дзень. Апроч гэтага, займаецца продажам кавы, спецый і кандытарскіх вырабаў, праз Рэспубліканскую асацыяцыю інвалідаў дапамагае сябрам па няшчасці паўнавартасна жыць, вучыць перамяшчацца на калясцы (у арганізацыі, апроч гэтага, ёсць камп'ютарныя курсы, ідзе навучанне прафесіям швачкі і майстра па манікюры).

...Гаворачы з Леанідам аб працаўладкаванні людзей з інваліднасцю, мы міжволі згадалі тых, хто часам сядзіць у падземных пераходах, зарабляе з дапамогай сваіх калясак і мыліц, «націскаючы» на «рычагі» шкадавання.

Да падобнага роду дзейнасці мой суразмоўца ставіцца негатыўна:

— Я лічу, што калі чалавек не можа працаваць рукамі ці нагамі, то варта задзейнічаць галаву.

Сам ён праз 20 гадоў пасля траўмы навучыўся па-іншаму глядзець на многія рэчы.
І сёння сваім прыкладам паказвае, што сіла духу і імкненне насуперак абставінам палепшыць сваё жыццё даюць магчымасць знайсці выйсце з самай цяжкай сітуацыі. Бо, як пісаў Андрэ Маруа, сілы абавязкова знойдуцца, калі нястомна да нечага імкнуцца.

Лізавета МАЛЬЧУК, г. Мінск

Пошту чытала Валянціна ДОЎНАР

Прэв’ю: kidlit.com

Выбар рэдакцыі

Грамадства

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Калі дапамога патрэбна экстранна, яе заўсёды змогуць аказаць валанцёры Чырвонага Крыжа

Гучны гул сірэны знянацку застаў пенсіянерку Веру Васільеўну дома.

Грамадства

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Хормайстр Ніна Ламановіч: Можна выходзіць замуж, калі жыццё жанчыны пасля гэтага палепшыцца

Галоўнаму хормайстру Вялікага тэатра 27 жніўня споўнілася 70 гадоў. 

У свеце

У «чорнай» зоне. Чаму Літву захліснула пандэмія?

У «чорнай» зоне. Чаму Літву захліснула пандэмія?

Уся Літва трапіла ў «чорную» зону заражэння каранавірусам. 

Грамадства

Страшнае слова «генацыд»

Страшнае слова «генацыд»

Для тых, хто прысвойвае сабе права быць «выключнымі», гэта рана ці позна становіцца катастрофай у маштабах народа.