Вы тут

Кніжны гасцінец. У мігценні кадраў, слоў і ялінак


Лясная гісторыя. 25 апавяданняў пра прыроду. Мінск, «Мастацкая літаратура», 2021.


Прыродная стыхія — найлепшы фон для самых лютых жарсцяў ды ілюстрацыя філасофскіх разважанняў, а часам і дзеючая асоба. Гэта даказвае чарговы тэматычны зборнік выдавецтва «Мастацкая літаратура». Хочаце паразважаць пра нацыянальны характар? У апавяданні народнага пісьменніка Янкі Брыля «Гуртавое» падчас пакосу людзі заўважаюць міграцыю драчоў, па-руску — «коростелей». Гэтая птушка перасоўваецца па зямлі, «нейкаю сутулай ды імклівай пехатой і смешным подлетам»... Штогод усе вяскоўцы — пастушкі, касцы, жанкі, старэчы — ідуць падзівіцца на птушак, бягуць наўздагон...
І пры гэтым ніхто не забівае птахаў... Бягуць вяскоўцы, смеючыся, каб злавіць «лугавога скрыпача» ці хоць зірнуць зблізу, «ведаючы, што не надта зловіш, і не кідаючы нічым наўздагон, каб не забіць з блазненскага дуру», даганяюць «вясёлае раскрыццё лугавой таямніцы». Ці не праўда, дужа нагадвае «Апокрыф» Максіма Багдановіча, дзе жнейкі пяюць аб красе васількоў, пустазелля, якое замінае расці калоссям? Бо жыва душа ў народзе гэтым. Бо імкнуцца нават самыя простыя ўслед за няўлоўнай красой і таямніцай жыцця.

А вось лес у апавяданні Якуба Коласа «Малады дубок» — дэкарацыя для складаных псіхалагічных «разборак». Малады селянін Андрэй крадзе дубок з панскага лесу, з-за гэтага выганяюць са службы лесніка Максіма... А Андрэя, не раўнуючы як Радзівона Раскольнікава, апаноўваюць пакуты сумлення... Наколькі можна захаваць шчырае і чароўнае дзіцячае ўспрыманне свету праз гады? У апавяданні Васіля Макарэвіча «Яліна-ялінка» апавядальнік прыходзіць на сталічны Камароўскі рынак, каб набыць навагоднюю ёлку, і адно з тых дрэўцаў здаецца яму дужа падобным да тае ялінкі, з якой ён сябраваў у дзяцінстве... Вясковы хлопчык называў Ялінку-былінку сястрой-сястрыцай, і вельмі пакрыўдзіўся за яе, калі сусед Юстын загубіў вогнішчам суседнюю вялікую яліну, якую хлопчык лічыў бабуляй сваёй сяброўкі... І вырасшы, не страціў герой гэты дар — адчуваць сваяцтва з прыродай...

Л. П. Саянкова-Мельницкая. Белорусская кинокритика ХХ-ХХІ вв.: от первых анонсов в печати до гибридных жанров в интернете. Мінск, БДУ, 2020.


Калі ў 1913 годзе на старонках часопіса «Маскі» разгарнулася дыскусія, што пераможа — кіно ці тэатр, як аргумент падкрэслівалі «галоўную асаблівасць» кіно — прымітыўнасць. Маўляў, «калі кінематограф паказвае вам злодзея, дык гэта ўжо сапраўдны зладзюга, і вы пачынаеце ненавідзець яго з першага ж погляду за адзін ягоны капялюш»...

З тых часоў у мастацтве кіно — якое з тэатральным цудоўна ўжываецца, а часам і сінтэзуецца — з’явілася шмат нюансаў і сэнсавых праслоек... Так што кінакрытыкам ёсць дзе даць волю інтэлекту, не менш, чым крытыкам літаратурным. Зрэшты, першымі пра кіно і пісалі зазвычай літаратары.

У сваёй чарговай манаграфіі вядомы кінакрытык і навуковец Людміла Саянкова аналізуе шмат фактаў з гісторыі беларускай кінакрытыкі. Гісторыя немаленькая, бо першыя кінаўстаноўкі з’явіліся ў Мінску яшчэ ў 1900 г., іх уладальнікам быў Рыхард Штрэмер, які фінансаваў здымкі дакументальных рэпартажаў пра пажары і крушэнні цягнікоў. А публікацыі пра кіно выглядалі прыблізна так: «Фильмы! Лучшие в мире! Поражающия! Бесподобныя! Ужасы. Слезы. Смех. Кровь».

У 1920-х у газеце «Звязда» з’яўляецца рубрыка «Кіно». Людміла Саянкова называе і імя першага беларускага кінакалумніста — Уладзімір Лілін. Калісьці ў «Звяздзе» ўхвальна адгукнуліся на першы беларускі гульнявы фільм «Лясная быль», зняты Юрыем Тарычам па аповесці Міхася Чарота «Грышка-свінапас». А згаданы Уладзімір Лілін у іншым выданні ўпікнуў рэжысёраў фільма, што мала «рэвалюцыйнай рамантыкі».

У кнізе шмат цікавых фактаў і метадычных рэкамендацый, напрыклад, падрабязна разглядаецца, чым адрозніваецца анонс ад аннатацыі... Шмат цытат з сучаснай прэсы, якія адлюстроўваюць стан не толькі беларускага, але і сусветнага кінематографа, аналізуюцца асаблівасці сеткавай кінакрытыкі. Вядома, гэта найперш навуковае выданне, адрасаванае журналістам-пачаткоўцам, але і кожны аматар кіно знойдзе там мноства цікавай інфармацыі і падстаў для разважанняў.

Людміла РУБЛЕЎСКАЯ

Выданні для агляду прадстаўленыя кніжнай крамай «Акадэмічная кніга», Мінск, пр-т Незалежнасці, 72.

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем’і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.