Вы тут

Старажытны і заўжды малады


У Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь працягвае работу музейны праект «Май Данцыг. Унутры ідэі», які складаецца з дзвюх частак. Наведвальнікам прапануюць аднайменную выстаўку, дзе прадстаўлены карціны і асабістыя рэчы народнага мастака, і фотавыстаўку «Горад, які змяняецца».


Май Данцыг «Песня аб Мінску», 1975 г.

Мэта — пазнаёміць наведвальніка з Маем Данцыгам, аднак не толькі як з персаналіяй з энцыклапедыі па мастацтвазнаўстве, але і як з жыхаром горада-героя і сведкам сваёй эпохі. Аматары творчасці мастака ведаюць, наколькі па-майстэрску ўпэўнена, смела, праўдзіва і адначасова кранальна ён апісваў любімы Мінск, які не захацеў пакідаць ні ў сталым узросце, ні ў маладосці: пасля вучобы ў мастацкім інстытуце імя В. Сурыкава была магчымасць застацца жыць і працаваць у Маскве. Цяпер мы глядзім на яго вялізныя па памеры і маштабе думкі палотны, створаныя ў другой палове XX стагоддзя, і знаходзім рэальныя прыкметы таго Мінска, якім яго бачылі сучаснікі і ўяўляюць цяперашнія сталыя (і не толькі) насельнікі. Аднак галоўны партрэтыст сталіцы Май Вольфавіч, лічачы сябе рэалістам, не баяўся выдумляць і ўпрыгожваць родны горад. Найлепшы прыклад з нерэальным, але, безумоўна, пазнавальным ракурсам і насычаным каларытам — карціна «Мой горад старажытны, малады» (1972). Работа, як лічаць мастацтвазнаўцы, адлюстроўвае ўсе тыя прыёмы, што дазваляюць творчасці мастака заставацца актуальнай і сёння. Перадаць не толькі змены, але і характар Мінска, яго нязменны дух і на буйных палотнах, і на камерных эцюдах — ці ўдалося гэта яшчэ каму-небудзь, акрамя Мая Данцыга?

Шмат карцін розных перыядаў яго творчасці было прадстаўлена на выстаўцы ў Нацыянальным мастацкім музеі, прымеркаванай да 90-годдзя з дня нараджэння, таму наўрад ці нейкі музей ці галерэя зможа перасягнуць гэты праект. Але экспазіцыя ў Гістарычным сапраўды дазваляе зведаць пэўную таямніцу, якой яна бачыцца прыхільнікам таго ці інашага жывапісца: як выглядалі працоўны стол, мальберт, эцюднік мастака, у што творца любіў апранацца, чым любіў карыстацца?

У 2019 годзе дачка мастака, Ала Данцыг, перадала Нацыянальнаму гістарычнаму музею калекцыю прадметаў — асабістых рэчаў яе бацькі. Некаторыя з якіх, дарэчы, выкарыстоўваліся Маем Данцыгам у якасці натуры. Сярод такіх — друкавальная машынка «Continental», пачак цыгарэт, гільза ад снарада і попельніца, выявы якіх глядач можа ўбачыць на нацюрморце «Аб Вялікай Айчыннай...» (1968). Змешчаны ў экспазіцыі працоўны стол майстра з арыгальнай расстаноўкай фарбаў, мальберт з абстрактнай карцінай (1960—1980), асабістыя рэчы: партфель, эцюднік, вокладка для дакументаў, сумка з інструментамі, боты, кепі, саламяны капялюш, нават патратыўны тэлевізар…

У праекце, створаным сумесна з Нацыянальным мастацкім музеем і Беларускім саюзам мастакоў, экспануецца ўнікальны сямейны фотаархіў, фотаздымкі з калекцыі Нацыянальнага гістарычнага музея. На адным з іх Май Данцыг у сваёй майстэрні на вул. Сурганава (1980—1990), на іншым — на фоне работы «І памятае свет выратаваны» (1995), яшчэ на адным малюе працэс будаўніцтва Салігорска (1960). На значнага памеру банерах таксама змешчана шмат фота. Так, на выяве 1950-га мастак адлюстраваны падчас навучання ў Маскве (майстэрня П. Пакаржэўскага і В. Цыплакова) — сядзіць на ложку з падручнікам па эстэтыцы «ў позе турэцкага султана» (як вынікае з подпісу, пакінутым Данцыгам на здымку). Аўтарства многіх фотаздымкаў ці невядома, ці арганізатары вырашылі яго не пазначаць…

Нягледзячы на тое, што праект размешчаны ў сценах Нацыянальнага гістарычнага і галоўнае ў экспазіцыі — каштоўныя музейныя экспанаты, стваральнікі выстаўкі змясцілі некалькі работ майстра са збораў Нацыянальнага мастацкага музея, Беларускага саюза мастакоў і прыватнай калекцыі Людмілы Галіцынай. Прадстаўлена і найбольш вядомая і значная карціна Мая Данцыга «Песня аб Мінску» (1975). Куратарам праекта выступіла Данута Грынь, якой належыць ідэя паказаць дзве выявы Мінска Данцыга — былога і сучаснага. Так, з аднаго боку музейнай залы глядач бачыць хрэстаматыйную работу 1975 года, а насупраць знаходзіцца варыянт гэтага твора — такі, які мог бы быць створаны мастаком, калі б ён жыў і маляваў сёння.

Фрагмент экспазіцыі «Горад, які змяняецца».

Але найбольшую цікавасць выклікаюць работы, якія сёння не так проста ўбачыць. Сярод іх — «У вёсцы»: датуецца ажно 1954 годам і цяпер знаходзіцца ў калекцыі Людмілы Галіцынай. На невялічкай па памеры карціне адлюстравана вёска ў прыцемках летняга вечара, а на першых ролях — коні, якія частуюцца скошанай травой з воза. Пад такой жа назвай у экспазіцыі ёсць твор 1958 года (таксама з прыватнай калекцыі). У подпісе да яго змешчана цытата, на жаль, без аўтарства: «…Май Данцыг вельмі любіў маляваць вёскі, але не жыць у іх…» Насамрэч, у творчасці Данцыга ёсць палотны, што выказваюць думкі і пачуцці чалавека, які перажыў вайну, а таксама сельскія і індустрыяльныя пейзажы, серыя партрэтаў, аднак тэма Мінска, горада, які ён абышоў з эцюднікам уздоўж і ўпоперак, засталася вядучай. На свае вочы мастак бачыў, як сталіца з цягам часу мяняе аблічча, і імкнуўся адлюстраваць гэта.

Фотавыстаўка «Горад, які змяняецца», што дапаўняе экспазіцыю, прысвечаную мастаку, з дапамогай архіўных здымкаў з калекцыі музея паказвае Мінск — знаёмы, але невядомы. Этапы будаўніцтва, змяненні ў перыяд ад заканчэння Вялікай Айчыннай вайны і да пачатку 70-х гадоў — усё гэта можна ўбачыць на ўнікальных кадрах. Перад гледачом — панарама круглай плошчы 1955 г., від на квартал паміж вул. Нямігскай і Рэвалюцыйнай (ад Паркавай магістралі, сучасн. праспект Пераможцаў; 1975—1980 гг.), від Ленінскага праспекта 1961 г., дзе на першым плане — будынак цырка, новыя жылыя дамы на праспеце імя Пушкіна 1970 г. У некаторыя фотаздымкі ўключылі дэталі розных работ Мая Данцыга, таму многія чорна-белыя фота ўспрымаюцца інакш. Так, на адным з іх глядач бачыць на мосце своеасаблівае вынаходніцтва Мая Данцыга — яркі самазвал са знакамітага палатна «Мой горад старажытны, малады»…

Яўгенія ШЫЦЬКА, фота аўтара

 

Выбар рэдакцыі

Грамадства

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

«Сацыяльная зніжка» — каму і на што? Як купіць прадукты танней на 10 %

На зніжку могуць разлічваць пенсіянеры, шматдзетныя сем'і і.

Палітыка

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Андрэй Савіных: Якасць абраных стратэгій не правяраецца ў ідэальных сітуацыях

Беларускі парадак дня нікому не дае расслабіцца, час не дазваляе.

Грамадства

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Экстраная дапамога. Як працуе Цэнтр аператыўнага кіравання МНС

Дзяжурныя службы — вушы і вочы Міністэрства па надзвычайных сітуацыях. 

Палітыка

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Пасол Беларусі ў КНР: З 1992-га тавараабарот з Кітаем вырас больш як у 130 разоў

Наперадзе юбілей беларуска-кітайскіх адносін — 30 гадоў.